Thành phố vươn mình

Lễ khởi công đồng loạt 8 dự án trọng điểm với tổng vốn hơn 253.000 tỷ đồng đúng dịp kỷ niệm 50 năm Thành phố Sài Gòn - Gia Định vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh là dấu mốc cho thấy TPHCM đang chuyển từ tư duy phát triển theo từng công trình sang kiến tạo một không gian phát triển mới, đúng tinh thần Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: TPHCM phải tiếp tục đi trước, mở đường, thử nghiệm, đột phá và lan tỏa.

Điều đáng chú ý không nằm ở quy mô vốn hay số lượng dự án, mà ở cách lựa chọn các mắt xích chiến lược. Từ công viên văn hóa, cảng biển, cầu đường, cao tốc đến logistics và kết nối vùng đều không còn là những công trình riêng lẻ. Chúng được đặt trong cùng một tư duy quy hoạch, hướng tới hình thành một hệ sinh thái phát triển có khả năng tạo ra động lực lâu dài cho thành phố và cả vùng kinh tế phía Nam.

Trong nhiều năm, TPHCM vẫn giữ vai trò đầu tàu kinh tế, nhưng đầu tàu ấy nhiều lúc phải vận hành trên hệ thống hạ tầng đã quá tải. Ùn tắc giao thông, thiếu không gian công cộng, áp lực dân số, chi phí logistics cao hay khả năng kết nối vùng còn hạn chế, đều là những điểm nghẽn được nhận diện từ lâu. Muốn tiếp tục dẫn dắt tăng trưởng, thành phố không thể chỉ mở rộng theo chiều ngang mà phải thay đổi chính mô hình phát triển.

Sau khi mở rộng không gian phát triển trên cơ sở hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TPHCM đang bước vào một giai đoạn hoàn toàn mới. Một đô thị có quy mô GRDP khoảng 121 tỷ USD không thể tiếp tục được hoạch định bằng tư duy của một đô thị đơn lẻ. Thành phố phải được nhìn như một siêu đô thị đa trung tâm, nơi công nghiệp, dịch vụ, tài chính, cảng biển, logistics, kinh tế biển và đổi mới sáng tạo liên kết thành một chỉnh thể.

Đó cũng là lý do những tuyến kết nối như cao tốc Hồ Tràm - sân bay Long Thành, tuyến vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu hay cảng Cái Mép Hạ mang ý nghĩa lớn hơn rất nhiều so với giá trị xây dựng. Chúng mở rộng không gian phát triển, rút ngắn thời gian lưu chuyển hàng hóa, kết nối chuỗi cung ứng và tạo nên lợi thế cạnh tranh mới trong bối cảnh khu vực Đông Nam Á đang trở thành trung tâm sản xuất và thương mại của thế giới.

Trong phát biểu tại lễ kỷ niệm 50 năm thành phố mang tên Bác, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu quy hoạch không gian phát triển theo hướng đa trung tâm, hiện đại, xanh, thông minh và kết nối chặt chẽ với vùng Đông Nam bộ, đồng bằng sông Cửu Long cũng như quốc tế. Điều đó cho thấy các dự án hôm nay không chỉ phục vụ nhu cầu trước mắt mà đang hiện thực hóa một tầm nhìn phát triển nhiều thập niên.

Một điểm đáng ghi nhận khác là sự thay đổi trong cách tiếp cận đối với không gian công cộng. Công viên văn hóa Bến Nhà Rồng - Khánh Hội không chỉ là dự án chỉnh trang đô thị mà còn là biểu tượng cho việc phát triển phải đi cùng gìn giữ ký ức lịch sử và nâng cao chất lượng sống - với hệ thống cây xanh, quảng trường, đường đi bộ và những khoảng không gian để người dân tận hưởng cuộc sống.

Đó cũng là xu hướng của các đô thị cạnh tranh hàng đầu thế giới. Họ không phát triển bằng mọi giá mà đặt con người ở trung tâm của quy hoạch. Thành phố đáng sống sẽ thu hút nhân tài, giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao và tạo ra sức hấp dẫn bền vững đối với nhà đầu tư.

Song, hạ tầng chỉ là điều kiện cần. Điều quyết định vẫn là năng lực quản trị và tốc độ thực thi. Một cây cầu chỉ phát huy giá trị khi kéo theo những cực tăng trưởng mới. Một tuyến cao tốc chỉ thật sự hiệu quả khi hình thành chuỗi sản xuất và dịch vụ hai bên tuyến. Một cảng biển hiện đại chỉ phát huy hết công suất khi được kết nối đồng bộ với đường bộ, đường sắt, logistics và hệ thống số hóa.

Trong bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy quản trị, đổi mới phương thức tổ chức thực hiện và khẳng định: việc đã rõ phải làm ngay, việc còn vướng phải khẩn trương tháo gỡ; không để chủ trương đúng chậm đi vào cuộc sống, không để tiềm năng lớn bị níu lại bởi cách làm cũ. Đó là thông điệp rất đáng suy ngẫm đối với mọi cấp, mọi ngành trong giai đoạn hiện nay.

Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các đô thị ngày càng gay gắt, nhà đầu tư sẽ chọn nơi có hạ tầng thuận lợi hơn, thủ tục nhanh hơn, môi trường minh bạch hơn. Người lao động chất lượng cao cũng sẽ chọn nơi có không gian sống tốt hơn, giao thông thuận tiện hơn và nhiều cơ hội phát triển hơn. Muốn giữ vai trò đầu tàu, TPHCM không có lựa chọn nào khác ngoài việc luôn đi trước một bước.

Điều đáng kỳ vọng là tư duy phát triển mới của thành phố không chỉ hướng đến tốc độ tăng trưởng mà còn hướng đến tăng trưởng xanh, kinh tế biển, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn và nâng cao chất lượng sống của người dân. Đây chính là những động lực sẽ quyết định vị thế cạnh tranh của TPHCM trong nhiều thập niên tới.

Kỹ sư môi trường NGUYỄN BÁ HỘI