Thanh Hóa dự chi hơn 5.700 tỷ đồng xử lý chất thải rắn sinh hoạt

Nhiều khu vực đổ rác thải sinh hoạt tự phát gây ô nhiễm

Theo dự thảo Đề án thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt giai đoạn 2026-2030, năm 2025 toàn tỉnh Thanh Hóa phát sinh khoảng 920.178 tấn rác, tương đương 2.521 tấn mỗi ngày.

Những địa bàn có lượng rác lớn nhất là phường Hạc Thành với khoảng 187 tấn/ngày, tiếp đến là phường Sầm Sơn gần 100 tấn/ngày và phường Quảng Phú khoảng 62 tấn/ngày.

Quá trình thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt còn nhiều tồn tại, hạn chế

Áp lực xử lý rác ngày càng lớn khi Thanh Hóa hiện có gần 3,8 triệu dân, tốc độ đô thị hóa nhanh, hoạt động du lịch, thương mại và công nghiệp phát triển mạnh. Thành phần rác cũng ngày càng phức tạp với tỷ lệ chất thải hữu cơ chiếm tới 65-70%, còn lại là nhựa, giấy, kim loại, thủy tinh và chất thải nguy hại.

Một tín hiệu tích cực là tỷ lệ thu gom rác của Thanh Hóa đã tăng từ 88,99% năm 2021 lên 93,68% năm 2025. Nhiều khu vực đô thị đạt tỷ lệ gần như tuyệt đối, khoảng 99%.

Khu vực miền núi vẫn chỉ thu gom được khoảng 70-80% lượng rác phát sinh, nhiều nơi chỉ đạt hơn 60%. Phương tiện thu gom còn thô sơ, nhiều địa phương vẫn sử dụng xe công nông, xe ba bánh hoặc xe tự chế để vận chuyển rác.

Cần có giải pháp căn cơ để chất thải rắn sinh hoạt trở thành nguồn gây ô nhiễm

Toàn tỉnh hiện có 21 khu chôn lấp tập trung, trong đó 6 bãi đã quá tải, nhiều bãi còn lại cũng chỉ còn khả năng tiếp nhận trong thời gian ngắn. Ngoài ra còn khoảng 92 bãi rác quy mô cấp xã hoặc tự phát, gần một nửa đã rơi vào tình trạng quá tải.

Không ít bãi rác vẫn xử lý theo phương thức truyền thống như đổ đống, đầm nén và phun hóa chất khử mùi. Rác chưa được phân loại tại nguồn khiến lượng nước rỉ rác lớn, phát sinh mùi hôi, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường đất, nước và không khí.

Trong khi đó, nhiều dự án xử lý rác quy mô lớn triển khai chậm hơn kế hoạch. Đây được xác định là một trong những nguyên nhân khiến sau Tết Nguyên đán 2026, nhiều điểm tập kết rác trên địa bàn tỉnh ùn ứ kéo dài nhiều ngày.

Đáng chú ý, Nhà máy xử lý rác Đông Nam tại phường Đông Quang liên tiếp bị người dân phản đối vì phát tán mùi hôi, buộc phải tạm dừng tiếp nhận rác để cải tiến công nghệ.

Theo dự kiến, trong tổng kinh phí 5.707 tỷ đồng, Thanh Hóa sẽ dành tới 5.397 tỷ đồng, tương đương hơn 94%, cho hoạt động thu gom và vận chuyển rác.

Khoảng 300 tỷ đồng sẽ được đầu tư xây dựng mới, cải tạo các điểm tập kết và trung chuyển rác; 10 tỷ đồng dành cho tuyên truyền, ứng dụng công nghệ quản lý và thúc đẩy phân loại rác tại nguồn. Nguồn vốn được huy động từ ngân sách tỉnh, ngân sách địa phương và các nguồn hợp pháp khác.

Theo đánh giá của cơ quan chuyên môn, hệ thống quản lý rác của Thanh Hóa đang chịu sức ép từ nhiều phía. Lượng rác phát sinh tăng nhanh theo tốc độ phát triển kinh tế và dân số, trong khi nhiều bãi chôn lấp đã hết công suất. Các nhà máy xử lý hiện đại chưa hoàn thành, còn nhiều lò đốt quy mô nhỏ đã xuống cấp hoặc không đáp ứng quy chuẩn môi trường.

Một bất cập khác là mức thu phí vệ sinh hiện nay chỉ từ 4.000-11.000 đồng/người/tháng, thấp hơn nhiều so với chi phí thực tế. Khoản thu này chỉ đủ chi cho hoạt động thu gom ban đầu, không đủ để vận chuyển rác đến các khu xử lý tập trung ở khoảng cách xa.

Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc điều phối rác giữa các địa phương và bố trí kinh phí xử lý cũng phát sinh không ít vướng mắc.

Trong giai đoạn 2026-2030, Thanh Hóa đặt mục tiêu giảm mạnh tỷ lệ chôn lấp, ưu tiên công nghệ đốt phát điện, tái chế và sản xuất phân hữu cơ. Tỉnh sẽ đẩy nhanh tiến độ các dự án Nhà máy điện rác Bỉm Sơn, Nhà máy đốt rác Nam Sầm Sơn, mở rộng Khu xử lý Nghi Sơn, đồng thời nghiên cứu đầu tư thêm các nhà máy điện rác công suất lớn tại Hà Trung và Nông Cống.

Song song với đó là cải tạo, mở rộng một số bãi chôn lấp hiện hữu để làm phương án dự phòng, tránh nguy cơ "vỡ trận" khi các nhà máy xử lý gặp sự cố hoặc phải tạm dừng hoạt động.

Việc dự kiến đầu tư hơn 5.700 tỷ đồng cho thấy quyết tâm rất lớn của Thanh Hóa trong giải quyết bài toán rác thải. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nguồn vốn chỉ là một phần của lời giải.

Nếu các dự án tiếp tục chậm tiến độ, công nghệ xử lý không được đổi mới, việc phân loại rác tại nguồn vẫn mang tính hình thức và cơ chế tài chính chưa đủ hấp dẫn để thu hút doanh nghiệp đầu tư, áp lực quá tải tại các khu xử lý sẽ còn kéo dài.

Trong bối cảnh lượng rác sinh hoạt tiếp tục tăng theo tốc độ đô thị hóa, Thanh Hóa đang đứng trước yêu cầu phải chuyển từ tư duy "thu gom để chôn lấp" sang quản lý chất thải theo hướng kinh tế tuần hoàn, coi rác là tài nguyên thay vì chỉ là gánh nặng môi trường. Đó mới là lời giải căn cơ để hệ thống xử lý rác phát triển bền vững trong những năm tới.

Thanh Phương