Thanh âm từ sáo thủ công

Những chiếc sáo thủ công của anh Nguyễn Văn Tâm. 

Tỉ mỉ từng công đoạn

Trong căn nhà nhỏ của anh tại phường An Cựu, quy trình chế tác sáo diễn ra qua nhiều công đoạn khắt khe. Anh Tâm chọn những thân nứa già, có độ dày và chiều dài phù hợp, sau bước uốn nắn bằng nhiệt, anh dùng máy khoan tạo vị trí các lỗ bấm, rồi chuyển sang công đoạn quan trọng nhất, dùng dao nhọn chuyên dụng gọt giũa và tinh chỉnh âm thanh.

Anh chia sẻ: “Để làm ra một cây sáo không quá khó, nhưng để sáo có âm chuẩn, tiếng thanh và người chơi cầm lên cảm thấy dễ thổi lại là câu chuyện khác. Máy móc có thể hỗ trợ kiểm tra cao độ, thế nhưng tiếng sáo có sáng, có mượt hay không thì chỉ có tai người mới cảm nhận được”.

Những thao tác ấy lặp đi lặp lại hàng nghìn lần nhưng chưa bao giờ được làm qua loa. Bởi với anh, chế tác sáo không đơn thuần là làm ra một loại nhạc cụ, mà còn là hành trình gửi gắm cảm xúc vào từng thanh âm. Tuy nhiên, để giữ nghề chưa bao giờ là điều dễ dàng.

Giữa bối cảnh hiện đại, nghề làm sáo thủ công phải đối mặt với áp lực không nhỏ từ thị trường. Các dòng sáo sản xuất công nghiệp đa dạng với nhiều ưu thế về thời gian sản xuất, giá thành và mẫu mã được nhiều người chơi lựa chọn. Trong khi đó, với sáo thủ công, chỉ riêng công đoạn gọt giũa và căn chỉnh âm đã chiếm phần lớn thời gian hoàn thiện.

Dù khó cạnh tranh về giá thành và sản lượng, sáo làm bằng tay vẫn giữ vị thế nhờ chất lượng và dấu ấn riêng của mỗi sản phẩm. Anh Tâm nói: “Mỗi ống nứa tự nhiên sẽ có độ dày, độ xốp và kích thước lòng ống khác nhau. Dựa vào đó, người thợ sẽ “đo ni đóng giày”, chỉnh độ nông, sâu cho từng lỗ bấm để giúp âm sắc cây sáo đạt chất lượng tốt nhất”. Chính vì vậy, nhiều khách hàng sau khi trải nghiệm vẫn quay lại đặt làm bởi yêu thích chất âm chuẩn, độ ổn định và sự chỉn chu của từng sản phẩm.

Trao những cung bậc cảm xúc

Đam mê tiếng sáo từ nhiều năm nay, anh Trần Văn Trung, phường Thủy Xuân, hiện sở hữu nhiều cây sáo do anh Tâm chế tác. Anh Trung cho biết mỗi tông sáo lại phù hợp với từng bài nhạc và những cung bậc cảm xúc khác nhau. Vì thế, anh thường chọn nhiều loại sáo để có thể biểu diễn đa dạng hơn.

“Tôi thích sáo thủ công vì tiếng rất thật, độ hoàn thiện cao. Mỗi cây sáo đều có nét riêng chứ không giống nhau hoàn toàn như sản phẩm làm công nghiệp”, anh Trung nhận xét.

Theo anh Trung, người mới học thường dễ tiếp cận với sáo công nghiệp nhờ mức giá hợp lý. Thế nhưng, khi trình độ và khả năng cảm âm dần nâng cao, nhiều người lại tìm đến những chiếc sáo làm thủ công. Bởi ngoài sự chuẩn xác về cao độ, mỗi sản phẩm còn mang chất âm riêng, giúp người chơi thể hiện trọn vẹn cảm xúc và kỹ thuật trong từng giai điệu.

Không chỉ người yêu sáo trong nước, nhiều du khách quốc tế cũng tìm đến căn nhà nhỏ của anh Tâm khi đến Huế. Anh William Roberts, du khách đến từ Vương quốc Anh, đã dành khá nhiều thời gian thử các loại sáo trước khi chọn mua.

“Tôi nghĩ điều thú vị nhất là người làm ra cây sáo cũng là người biết và yêu tiếng sáo. Điều đó khiến mỗi cây sáo đều mang dấu ấn riêng”, anh William Roberts chia sẻ.

Hiện nay, trung bình mỗi tháng anh Tâm bán từ 60 đến 80 cây sáo, giá dao động từ 100.000 đến 700.000 đồng mỗi sản phẩm tùy loại. Lượng đơn hàng ổn định không chỉ giúp anh có thu nhập để trang trải cuộc sống mà còn tiếp thêm động lực bền bỉ theo đuổi nghề.

Giữa sự cạnh tranh của những sản phẩm sản xuất công nghiệp, nghề làm sáo thủ công vẫn âm thầm tồn tại nhờ những giá trị riêng mà máy móc khó có thể thay thế. Đó là sự tỉ mỉ trong từng công đoạn, sự chuẩn xác của từng thanh âm và tâm huyết của người thợ gửi gắm vào mỗi cây sáo. Với anh Nguyễn Văn Tâm, hơn mười năm gắn bó với những ống nứa mộc mạc không chỉ giúp anh có một công việc ổn định, mà còn góp phần giữ gìn nét đẹp của một nghề thủ công gắn với âm nhạc truyền thống.

Mai Huế