NSƯT, nhạc sĩ Kiều Dư và những ca khúc về quê hương

Nghệ sĩ Ưu tú, Nhạc sĩ Kiều Dư.

Nhạc sĩ, NSƯT Kiều Dư (tên đầy đủ là Kiều Khắc Dư), Phó Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh, Chi hội trưởng Chi hội Nhạc sĩ Việt Nam tỉnh, quê ở xã Nam Trực, sinh ra trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật. Từ nhỏ, ông đã được mẹ đưa theo đội văn nghệ quần chúng biểu diễn, sớm nuôi dưỡng niềm đam mê âm nhạc. Năm 1980, ông trở thành hạt nhân của đội văn nghệ Hợp tác xã Tân Tiến. Năm 1982 theo học tại Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam). Tốt nghiệp năm 1985, ông về công tác tại Đoàn Ca múa nhạc Hà Nam Ninh, vừa biểu diễn vừa bộc lộ năng khiếu sáng tác. Từ năm 1990, ông tập trung nghiên cứu, sáng tác các ca khúc. Hàng loạt nhạc phẩm viết về quê hương Nam Định ra đời, để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng khán thính giả như: “Thành Nam quê tôi”, “Nam Định phố xưa”, “Một thoáng Thành Nam”, “Nam Định vào Xuân”, “Về với miền đất thiêng”, “Muôn đời Tổ quốc lưu danh”…

Khi tỉnh Ninh Bình mới được thành lập, mở ra không gian phát triển mới trên nền tảng những giá trị văn hóa đặc sắc của ba vùng đất Nam Định, Ninh Bình và Hà Nam, nhạc sĩ, NSƯT Kiều Dư tiếp tục dành nhiều tâm huyết sáng tác các ca khúc về quê hương như: “Ninh Bình vươn mình tỏa sáng”, “Ninh Bình yêu dấu”, “Thành phố vầng trăng”, “Ninh Bình kiêu hãnh”, “Ninh Bình - Thành phố di sản tương lai”. Trong đó, “Ninh Bình vươn mình tỏa sáng” là tác phẩm tiêu biểu, được xây dựng với chất liệu âm nhạc dân gian vùng Đồng bằng Bắc Bộ, kết hợp tinh tế âm hưởng của chèo, hát văn và hát xẩm, tạo nên giai điệu mộc mạc, sâu lắng. Mạch cảm xúc của tác phẩm được dẫn dắt qua những hình ảnh giàu tính biểu tượng như: “Sông Đáy, sông Đào xuôi về biển, phù sa ăm ắp tình quê”, “Quyển Sơn ngân nga câu hát dặm”, “Hồn nước vang trống trận khải hoàn”, “Gió phất cờ lau dẹp loạn, Cố đô thống nhất một sơn hà”, “Đông A lời hịch còn vọng mãi, lưu truyền sử sách đất Việt Nam”… Những câu hát đã kết nối mạch nguồn văn hóa, lịch sử, từ đó khơi dậy niềm tự hào về truyền thống dựng nước và giữ nước của cha ông. Cao trào của tác phẩm được đẩy lên ở phần kết với lời ca: “Lịch sử huy hoàng nay viết tiếp bài ca”, “Ninh Bình ơi rực rỡ những sắc hoa”, “Ninh Bình tỏa sáng trong kỷ nguyên vươn mình”, thể hiện niềm tin của tác giả vào một Ninh Bình năng động, hội nhập, phát triển.

Tác phẩm “Ninh Bình vươn mình tỏa sáng” - Nhạc và lời: Nghệ sĩ Ưu tú Kiều Dư.

Chia sẻ về cảm hứng sáng tác, nhạc sĩ, NSƯT Kiều Dư cho biết: Với cảm xúc về không gian địa lý được mở rộng sau khi hợp nhất ba tỉnh, tôi coi đây như một cuộc trở về một vùng đất có nhiều nét tương đồng về lịch sử hình thành, truyền thống yêu nước, đấu tranh chống giặc ngoại xâm và bản sắc văn hóa. Chính sự cộng hưởng ấy thôi thúc tôi viết nên “Ninh Bình vươn mình tỏa sáng” như lời chào dành cho một chặng đường phát triển mới của quê hương”. Theo ông, việc đưa chất liệu dân ca vào ca khúc vừa tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống đã bồi đắp nên tâm hồn con người Ninh Bình qua nhiều thế hệ vừa thể hiện bản sắc quê hương.

Một đặc trưng hay là dấu ấn trong sự nghiệp sáng tác của nhạc sĩ Kiều Dư là các tác phẩm phổ nhạc - một sự đồng điệu cảm xúc với thơ. Các ca khúc “Ninh Bình yêu dấu”, “Thành phố vầng trăng”, “Ninh Bình kiêu hãnh”, “Ninh Bình - Thành phố di sản tương lai” đều được nhạc sĩ Kiều Dư phổ từ thơ của các tác giả Đào Vinh Quang, Bình Nguyễn, Nguyễn Đức Toàn. Trong đó, “Ninh Bình - Thành phố di sản tương lai” mang màu sắc âm nhạc hiện đại với tiết tấu rộn ràng, sôi động, thể hiện khí thế vươn lên mạnh mẽ của vùng đất giàu truyền thống trên hành trình xây dựng thành phố di sản, hướng tới mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Với “Ninh Bình kiêu hãnh”, nhạc sĩ lựa chọn chất liệu âm nhạc dân gian đương đại, khắc họa niềm tự hào của người dân về quê hương đang đổi mới từng ngày. Ca khúc “Thành phố vầng trăng” mang âm hưởng trữ tình, sâu lắng, gợi những ký ức thân thương về người mẹ, về mái ấm và miền quê yêu dấu, tạo nên những khoảng lặng giàu cảm xúc…

Ở ca khúc “Ninh Bình yêu dấu”, nhạc sĩ, NSƯT Kiều Dư lựa chọn chất liệu hát xẩm làm ngôn ngữ âm nhạc chủ đạo, kết hợp lối diễn xướng dân gian với giai điệu mềm mại, giàu tính tự sự. Qua những câu hát, đã khắc họa bức tranh quê hương Cố đô qua hàng loạt địa danh tiêu biểu như: núi Kỳ Lân, phố cổ Hoa Lư, chùa Bạc, núi Thúy, sông Vân, Tam Cốc, Tràng An, lầu Nghinh Phong và chùa Bái Đính. Bên cạnh đó, các loại hình nghệ thuật truyền thống như: hát xẩm, chầu văn, múa rối nước cũng được nhắc đến trong ca khúc để tôn vinh chiều sâu văn hóa của vùng đất di sản!

Những sáng tác về quê hương của nhạc sĩ, NSƯT Kiều Dư ngày càng lan tỏa rộng rãi trong đời sống văn hóa. Nhiều ca khúc được giới thiệu trên sóng phát thanh, truyền hình tỉnh, được đầu tư dàn dựng thành các MV ca nhạc, góp phần quảng bá hình ảnh quê hương, con người Ninh Bình đến đông đảo công chúng. Các tác phẩm cũng thường xuyên được lựa chọn biểu diễn trong các chương trình nghệ thuật phục vụ nhiệm vụ chính trị, các sự kiện văn hóa, du lịch quy mô lớn của tỉnh.

Bài, ảnh: Khánh Dũng