Thận bị tổn thương ảnh hưởng đến hấp thu dinh dưỡng như thế nào?

Những thay đổi chuyển hóa khi chức năng thận suy giảm

Thận là hai cơ quan nằm ở vùng thắt lưng hai bên cột sống, có kích thước tương đương một nắm tay. Đây là cơ quan đóng vai trò trung tâm trong việc duy trì môi trường nội môi ổn định cho cơ thể. Theo TS.BS. Nguyễn Minh Tuấn, Trưởng khoa Thận tiết niệu và lọc máu, Bệnh viện E, thận không chỉ là cơ quan bài tiết mà còn có vai trò quan trọng đối với quá trình chuyển hóa và dinh dưỡng của cơ thể. Khi chức năng thận suy giảm, những thay đổi này sẽ tác động đến nhiều cơ quan và hệ thống khác nhau.

Trong đó, thay đổi đầu tiên và dễ nhận thấy nhất là sự tích tụ các chất thải chuyển hóa trong máu do thận không còn khả năng đào thải hiệu quả, khiến các chất như urê và creatinin tăng cao. Đây là một trong những nguyên nhân khiến người bệnh xuất hiện cảm giác chán ăn, ăn không ngon miệng và ảnh hưởng trực tiếp đến tình trạng dinh dưỡng.

Chức năng thận suy giảm có thể gây chán ăn, ăn không ngon miệng...

Bên cạnh đó, thận suy giảm chức năng còn làm rối loạn cân bằng axit - bazơ, dẫn đến tình trạng nhiễm toan chuyển hóa. Khi đó, cơ thể có xu hướng tăng phân hủy protein để bù đắp rối loạn chuyển hóa, làm giảm khối cơ và khiến người bệnh dễ suy kiệt. Một rối loạn quan trọng khác là mất cân bằng khoáng chất và chuyển hóa xương. Do thận không còn khả năng hoạt hóa vitamin D hiệu quả và đào thải phospho như bình thường, nồng độ canxi trong máu có thể giảm, kéo theo những thay đổi bất lợi đối với hệ xương và tim mạch.

Ngoài ra, thận suy giảm chức năng còn làm giảm sản xuất hormone erythropoietin, dẫn đến thiếu máu kéo dài. Người bệnh thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, giảm khả năng vận động và giảm chất lượng cuộc sống. Không chỉ thế, bệnh thận mạn tính còn liên quan đến nhiều rối loạn chuyển hóa khác như rối loạn lipid máu, thay đổi chuyển hóa năng lượng tế bào và ảnh hưởng đến chức năng nội tiết. Đây là những yếu tố góp phần làm bệnh tiến triển nặng hơn nếu không được kiểm soát tốt.

Vì sao người bệnh thận dễ suy dinh dưỡng?

Suy dinh dưỡng là một trong những biến chứng thường gặp ở người mắc bệnh thận mạn tính. Tình trạng này có thể xuất hiện từ giai đoạn sớm và trở nên nghiêm trọng hơn khi chức năng thận tiếp tục suy giảm.

Theo TS.BS. Nguyễn Minh Tuấn, nguyên nhân đầu tiên là sự tích tụ độc tố urê huyết trong máu khiến người bệnh buồn nôn, thay đổi vị giác, chán ăn hoặc ăn không ngon miệng. Khi lượng thức ăn đưa vào cơ thể giảm trong thời gian dài, nguy cơ thiếu hụt năng lượng và dưỡng chất sẽ gia tăng.

Ngoài ra, các rối loạn chuyển hóa do bệnh thận gây ra cũng làm tăng quá trình dị hóa, tức cơ thể phân hủy cơ bắp và protein để tạo năng lượng, gây tình trạng khối cơ giảm dần, người bệnh sụt cân và suy yếu thể lực.

Một yếu tố quan trọng khác là tâm lý lo lắng quá mức của người bệnh. Trên thực tế, nhiều người sau khi được chẩn đoán mắc bệnh thận thường tự ý kiêng khem quá mức. TS.BS. Nguyễn Minh Tuấn cho biết, không ít bệnh nhân kiêng đạm, kiêng thịt, ăn nhạt tuyệt đối hoặc chỉ ăn những thực phẩm rất đơn điệu. Chính việc kiêng khem không đúng cách lại khiến cơ thể không được cung cấp đầy đủ dưỡng chất cần thiết.

Đối với những bệnh nhân phải lọc máu chu kỳ, nguy cơ suy dinh dưỡng còn cao hơn do một phần protein, axit amin và vitamin tan trong nước có thể bị mất trong quá trình điều trị. Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, suy dinh dưỡng có thể dẫn đến giảm khối cơ, suy giảm miễn dịch, tăng nguy cơ nhiễm trùng, chậm lành vết thương, kéo dài thời gian nằm viện và ảnh hưởng tiêu cực đến tiên lượng bệnh.

Cách nào khắc phục?

TS.BS. Nguyễn Minh Tuấn cho biết, dinh dưỡng là một phần quan trọng trong chiến lược điều trị toàn diện cho người bệnh thận mạn tính. Tuy nhiên, chế độ ăn cần được cá thể hóa tùy theo nguyên nhân gây bệnh, mức độ suy giảm chức năng thận và các bệnh lý đi kèm. Người bệnh không nên tự ý áp dụng các chế độ ăn kiêng truyền miệng hoặc loại bỏ hoàn toàn một nhóm thực phẩm nào đó nếu chưa có chỉ định của bác sĩ. Hơn nữa, chế độ dinh dưỡng cho người bệnh thận không quá phức tạp như nhiều người nghĩ. Điều quan trọng là phải được tư vấn đúng bởi bác sĩ chuyên khoa và chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng thực đơn phù hợp với từng giai đoạn bệnh.

Người bệnh thận cần có chế độ ăn uống cá thể phù hợp với từng tình trạng để tránh suy dinh dưỡng.

Để phòng ngừa và cải thiện tình trạng suy dinh dưỡng, người bệnh nên duy trì các bữa ăn đều đặn, chia nhỏ bữa ăn nếu chán ăn, tránh bỏ bữa và lựa chọn những thực phẩm phù hợp với hướng dẫn của bác sĩ. Trong trường hợp ăn uống kém, có thể tăng cường dinh dưỡng bằng các thực phẩm giàu năng lượng hoặc các sản phẩm hỗ trợ dinh dưỡng theo chỉ định. Bên cạnh đó, việc theo dõi định kỳ cân nặng, khối cơ, các chỉ số dinh dưỡng và chức năng thận cũng rất cần thiết để phát hiện sớm nguy cơ suy dinh dưỡng và có biện pháp can thiệp kịp thời.

Dinh dưỡng không chỉ giúp duy trì thể trạng mà còn là một phần quan trọng trong quá trình điều trị bệnh thận. Một chế độ ăn hợp lý, khoa học và phù hợp với từng giai đoạn bệnh sẽ góp phần làm chậm tiến triển của bệnh thận, giảm biến chứng.

Nguyễn Lê Phương