Cách gì tăng cường miễn dịch cho người suy thận?

PGS.TS. Nguyễn Thị Lâm, nguyên Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia.

Vì sao người suy thận dễ bị suy giảm miễn dịch và nhiễm trùng?

Hệ miễn dịch và thận có mối liên hệ chặt chẽ trong việc duy trì sức khỏe của cơ thể. Trong điều kiện bình thường, thận không chỉ đảm nhiệm chức năng lọc bỏ chất thải, cân bằng nước và điện giải mà còn góp phần điều hòa nhiều hoạt động sinh học quan trọng.

Ngược lại, hệ miễn dịch cũng tham gia bảo vệ và duy trì chức năng của thận. Khi chức năng thận suy giảm, đặc biệt ở người mắc bệnh thận mạn tính, sự cân bằng này bị phá vỡ. Các chất thải vốn được đào thải qua nước tiểu sẽ tích tụ trong máu, tạo nên tình trạng urê huyết. Những độc tố này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến các tế bào miễn dịch, làm suy giảm khả năng nhận diện và tiêu diệt các tác nhân gây bệnh.

Bên cạnh đó, bệnh thận mạn tính còn làm thay đổi cả miễn dịch tự nhiên và miễn dịch mắc phải. Hoạt động của các tế bào miễn dịch quan trọng như tế bào T và tế bào B suy giảm, khiến cơ thể phản ứng kém hiệu quả hơn trước vi khuẩn và virus.

Một yếu tố khác là tình trạng viêm mạn tính mức độ thấp thường gặp ở người bệnh thận. Tình trạng viêm kéo dài không chỉ làm suy yếu hệ miễn dịch mà còn làm tăng nguy cơ xuất hiện các biến chứng sức khỏe khác khiến người bệnh dễ mắc các bệnh nhiễm trùng, trong đó viêm phổi và nhiễm trùng đường tiết niệu là những tình trạng thường gặp. Ngoài ra, đáp ứng miễn dịch ở người bệnh thận thường không tối ưu, khiến khả năng bảo vệ cơ thể trước bệnh tật bị ảnh hưởng nhiều hơn.

Những dưỡng chất giúp nâng đỡ hệ miễn dịch ở người suy thận

Theo PGS.TS. Nguyễn Thị Lâm, nguyên Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hoạt động của hệ miễn dịch ở người mắc bệnh thận. Khi chức năng thận suy giảm, cơ thể dễ rơi vào tình trạng thiếu hụt dưỡng chất, làm giảm khả năng chống lại các tác nhân gây bệnh. Vì vậy, người bệnh cần được bảo đảm cung cấp đầy đủ các dưỡng chất cần thiết theo hướng dẫn của bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng, bao gồm:

Các chất chống oxy hóa từ rau củ và trái cây: Rau củ và trái cây nhiều màu sắc cung cấp nhiều hợp chất thực vật có lợi như carotenoid, flavonoid và các chất chống oxy hóa khác. Những dưỡng chất này giúp giảm tình trạng viêm, hỗ trợ hoạt động của hệ miễn dịch và góp phần bảo vệ sức khỏe tổng thể.

Người bệnh suy thận nên bổ sung các chất chống oxy hóa từ trái cây và rau củ.

Protein chất lượng cao: Protein là nguyên liệu để cơ thể sản xuất kháng thể, duy trì khối cơ và phục hồi các mô tổn thương. Thiếu protein có thể làm suy giảm miễn dịch và tăng nguy cơ nhiễm trùng. Tuy nhiên, người bệnh thận cần sử dụng lượng protein phù hợp với từng giai đoạn bệnh. Việc bổ sung quá nhiều có thể làm tăng gánh nặng cho thận, trong khi bổ sung không đủ lại dễ dẫn đến suy dinh dưỡng và suy giảm sức đề kháng.

Vitamin C: Vitamin C tham gia vào nhiều hoạt động của hệ miễn dịch, đồng thời là chất chống oxy hóa giúp bảo vệ tế bào trước các tác động bất lợi từ quá trình viêm và stress oxy hóa.

Vitamin D: Vitamin D không chỉ hỗ trợ sức khỏe xương mà còn tham gia điều hòa hoạt động của hệ miễn dịch. Người mắc bệnh thận thường gặp khó khăn trong quá trình chuyển hóa vitamin D do chức năng thận suy giảm.

Kẽm: Kẽm là vi chất cần thiết cho sự phát triển và hoạt động của nhiều tế bào miễn dịch. Thiếu kẽm có thể làm giảm khả năng đáp ứng miễn dịch của cơ thể và tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng. Người bệnh thận cần được đánh giá tình trạng dinh dưỡng để có kế hoạch bổ sung kẽm phù hợp khi cần thiết.

Bên cạnh các vitamin và khoáng chất, việc bảo đảm đủ năng lượng hằng ngày cũng rất quan trọng. Khi cơ thể không được cung cấp đủ năng lượng, protein sẽ bị huy động để tạo năng lượng thay vì thực hiện chức năng duy trì cơ bắp và hệ miễn dịch. Do đó, một chế độ ăn cân đối, đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng là nền tảng giúp người suy thận duy trì sức đề kháng và hạn chế nguy cơ suy dinh dưỡng.

Ăn uống thế nào để vừa bảo vệ thận vừa tăng cường đề kháng?

Để vừa bảo vệ chức năng thận vừa duy trì hệ miễn dịch khỏe mạnh, người bệnh cần xây dựng chế độ ăn cân bằng và phù hợp với tình trạng bệnh.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Lâm, mục tiêu của chế độ dinh dưỡng cho người suy thận nhằm giúp làm chậm tiến triển của bệnh; dự phòng, kiểm soát các biến chứng liên quan, duy trì và cải thiện tình trạng dinh dưỡng. Theo đó, chế độ dinh dưỡng cần cung cấp đầy đủ năng lượng để hạn chế dị hóa protein và bảo vệ khối nạc. Nên áp dụng mức 35 kcal/kg cân nặng/ngày với người trưởng thành dưới 60 tuổi và mức 30 - 35 kcal/kg cân nặng/ngày với người trên 60 tuổi. Đối với protein cần thay đổi lượng tùy giai đoạn bệnh với tối thiểu 50% từ nguồn có giá trị sinh học cao như trứng, sữa, thịt gia cầm, cá, hải sản...

Bên cạnh đó, cần ưu tiên lựa chọn thực phẩm tươi, đa dạng và ít qua chế biến đồng thời hạn chế các thực phẩm siêu chế biến vì nhóm thực phẩm này thường chứa nhiều muối, đường, chất phụ gia, phosphat và natri vì có thể làm tăng gánh nặng cho thận và thúc đẩy tình trạng viêm trong cơ thể. Ngoài ra, cần kiểm soát lượng natri trong khẩu phần ăn, tránh tiêu thụ quá nhiều muối khiến cơ thể giữ nước, tăng huyết áp và ảnh hưởng bất lợi đến chức năng thận.

Hơn nữa, để tăng cường đề kháng, người bệnh thận cần duy trì hoạt động thể chất phù hợp nhằm giúp giảm tình trạng viêm, cải thiện mức năng lượng, hỗ trợ kiểm soát huyết áp và góp phần tăng cường sức khỏe miễn dịch. Người bệnh suy thận cũng cần ngủ đủ giấc, quản lý căng thẳng, giữ vệ sinh cá nhân và khám sức khỏe định kỳ để theo dõi chức năng thận cũng như tình trạng dinh dưỡng.

Tăng cường miễn dịch ở người suy thận không chỉ là việc bổ sung một vài dưỡng chất riêng lẻ mà cần được thực hiện thông qua chế độ dinh dưỡng hợp lý, lối sống lành mạnh và sự theo dõi y tế thường xuyên.

Lê Việt Thi