Tham vọng kiểm soát công nghệ quốc phòng của Pháp gặp trở ngại

Máy bay chiến đấu Rafale của Pháp. Ảnh: AFP/ TTXVN

Tuy nhiên, chính cách tiếp cận đề cao “chủ quyền công nghệ”, đặc biệt là sự dè dặt trong chia sẻ công nghệ với đối tác, đang khiến Paris đối mặt với những hệ lụy ngày càng rõ rệt.

Theo The EurAsian Times, tiêm kích Rafale hiện là trụ cột của không quân Pháp và nằm trong nhóm chiến đấu cơ thế hệ 4.5 được săn đón nhất thế giới. Tính đến cuối năm 2025, đã có 533 chiếc được đặt hàng chắc chắn, bao gồm các khách hàng lớn như Ấn Độ, Ai Cập, Qatar, Hy Lạp, Croatia, UAE, Serbia và Indonesia.

Nhờ các hợp đồng Rafale cùng tàu ngầm và hệ thống phòng không, Pháp vươn lên trở thành nhà xuất khẩu vũ khí lớn thứ hai thế giới, chiếm khoảng 9,8% thị phần giai đoạn 2021-2025, chỉ sau Mỹ, theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI).

Tuy nhiên, chính sự hạn chế trong chia sẻ công nghệ, đặc biệt ở các lĩnh vực nhạy cảm như phần mềm và cảm biến, đang làm lung lay quan hệ với nhiều đối tác chiến lược.

UAE rút lui khỏi dự án Rafale F5

Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) từng ký hợp đồng trị giá 19,2 tỷ USD vào năm 2021 để mua 80 tiêm kích Rafale F4 và 12 trực thăng quân sự - đơn hàng xuất khẩu lớn nhất trong lịch sử Rafale. Quốc gia này dự kiến trở thành khách hàng đầu tiên vận hành biến thể F4 từ cuối năm 2026.

Không dừng lại ở đó, UAE còn cân nhắc đầu tư khoảng 3,5 tỷ euro trong tổng số 5 tỷ euro để phát triển biến thể Rafale F5 - phiên bản nâng cấp với cảm biến mới, vũ khí hiện đại và hệ thống liên lạc bảo mật cao hơn.

Tuy nhiên, theo truyền thông Pháp, Abu Dhabi đã rút khỏi kế hoạch này sau cuộc gặp không thành công giữa Tổng thống Emmanuel Macron và Tổng thống Mohamed bin Zayed Al Nahyan. Nguyên nhân được cho là phía UAE không hài lòng với việc Paris từ chối chia sẻ các công nghệ quan trọng, đặc biệt trong lĩnh vực quang điện tử.

Dù thông tin chưa được hai chính phủ xác nhận chính thức, nếu diễn biến này là chính xác, Pháp sẽ mất một nguồn tài trợ đáng kể cho chương trình Rafale F5, trong bối cảnh ngân sách quốc phòng đang chịu áp lực lớn.

Ấn Độ lo ngại về quyền truy cập mã nguồn

Quan hệ quốc phòng Pháp - Ấn Độ có lịch sử kéo dài từ những năm 1950, với hàng loạt thương vụ lớn từ tiêm kích Mystère, Mirage 2000 đến Rafale. Gần đây, New Delhi còn xem xét kế hoạch mua thêm 114 chiếc Rafale - thương vụ quốc phòng lớn nhất trong lịch sử nước này.

Song song đó, Dassault Aviation - tập đoàn hàng không vũ trụ hàng đầu của Pháp - đã hợp tác với Tập đoàn Tata để sản xuất thân máy bay Rafale tại Ấn Độ, đồng thời xây dựng cơ sở bảo dưỡng và đại tu, trong đó động cơ M88 dự kiến được bảo trì tại Hyderabad.

Dù vậy, một điểm nghẽn lớn đang xuất hiện: Pháp từ chối cung cấp mã nguồn cốt lõi của Rafale. Điều này bao gồm các thành phần quan trọng như radar AESA RBE2 của Thales, bộ xử lý dữ liệu trung tâm (MDPU) và hệ thống tác chiến điện tử SPECTRA, những yếu tố quyết định khả năng hợp nhất cảm biến và sống sót trên chiến trường của máy bay.

Theo chuyên gia không quân Ấn Độ Vijainder K. Thakur, phần mềm chiếm tới 30-40% chi phí của một tiêm kích hiện đại và tỷ lệ này còn tiếp tục tăng. Nếu không có mã nguồn, bên mua chỉ thực sự kiểm soát khoảng 60% năng lực máy bay, dù phải trả 100% chi phí.

Việc không được tiếp cận mã nguồn đồng nghĩa Ấn Độ khó tự nâng cấp thuật toán, cập nhật dữ liệu mối đe dọa hoặc tích hợp vũ khí nội địa mà không cần sự chấp thuận từ phía Pháp, điều có thể làm gia tăng sự bất mãn trong giới hoạch định quốc phòng nước này.

FCAS bế tắc vì bất đồng giữa Pháp và Đức

Không chỉ trong xuất khẩu, cách tiếp cận công nghệ của Pháp cũng gây căng thẳng ngay trong nội bộ châu Âu. Chương trình Hệ thống Không quân Chiến đấu Tương lai (FCAS) - hợp tác giữa Pháp, Đức và Tây Ban Nha - hiện đang rơi vào tình trạng bế tắc.

Dự án này do Dassault Aviation (Pháp) và Airbus (Đức - Tây Ban Nha) dẫn dắt, với tham vọng xây dựng một hệ thống của các hệ thống gồm tiêm kích thế hệ mới, máy bay không người lái và mạng tác chiến số hóa.

Tuy nhiên, tranh chấp về phân chia công việc, quyền kiểm soát thiết kế và lựa chọn nhà cung cấp đã khiến chương trình bị trì hoãn nhiều năm. Dassault muốn giữ vai trò trung tâm trong phát triển tiêm kích NGF, trong khi Airbus không chấp nhận bị lép vế.

Tổng giám đốc điều hành Dassault, ông Eric Trappier, thậm chí cảnh báo công ty có thể tự đi một mình nếu không đạt được thỏa thuận. Trong khi đó, Airbus ám chỉ khả năng các nước có thể phát triển riêng lẻ trong cùng một kiến trúc FCAS để tránh dự án sụp đổ.

Tổng thống Emmanuel Macron cũng thừa nhận các bên chưa thể đạt đồng thuận và kêu gọi thúc đẩy đối thoại nhằm tìm điểm chung. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo chương trình đang rơi vào tình trạng “xoáy tử thần” do trì trệ kéo dài.

Bài toán khó cho tham vọng công nghiệp quốc phòng

Những diễn biến với UAE, Ấn Độ và Đức cho thấy chiến lược giữ chặt công nghệ lõi của Pháp đang đứng trước phép thử lớn. Trong khi chính sách này giúp Paris bảo vệ lợi thế công nghiệp và chủ quyền công nghệ, nó cũng làm giảm sức hấp dẫn trong hợp tác quốc tế, yếu tố ngày càng quan trọng trong các chương trình quốc phòng hiện đại.

Đáng chú ý, Ấn Độ, dù gặp vướng mắc với Rafale, vẫn bày tỏ quan tâm tới cả FCAS và chương trình tiêm kích thế hệ 6 GCAP do Anh, Nhật Bản và Italy dẫn dắt. Điều này cho thấy các đối tác sẵn sàng tìm kiếm lựa chọn thay thế nếu không đạt được mức độ chia sẻ công nghệ như kỳ vọng.

Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị và công nghệ ngày càng gay gắt, bài toán cân bằng giữa “chủ quyền công nghệ” và “hợp tác chiến lược” có thể sẽ quyết định vị thế dài hạn của Pháp trên thị trường quốc phòng toàn cầu.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc