Tây Ban Nha siết chặt biên giới sau khủng hoảng di cư

Tây Ban Nha cử lực lượng canh gác những người di cư khi họ vượt qua biên giới giữa Tây Ban Nha và Maroc, tại Ceuta ngày 31-7-2026. Ảnh: Getty Images

Sau đợt người di cư ồ ạt tràn vào thành phố tự trị Ceuta trong hai ngày cuối tháng 7, Chính phủ Tây Ban Nha đang tăng tốc triển khai các biện pháp nhằm kiểm soát tình hình, đồng thời phối hợp với Morrocco xử lý hậu quả của cuộc khủng hoảng được đánh giá là chưa từng có tại vùng lãnh thổ Bắc Phi này.

Một trong những biện pháp đáng chú ý nhất là việc Tây Ban Nha chính thức đưa vào hoạt động hệ thống hàng rào nổi trên vùng biển giáp Morrocco từ ngày 2-8. Hàng rào được lắp đặt ngoài khơi bãi biển Tarajal, dọc theo ranh giới trên biển giữa Ceuta và Morrocco, nhằm ngăn chặn các trường hợp vượt biên trái phép bằng đường biển sau khi hàng chục nghìn người tìm cách bơi từ bờ biển Morrocco sang vùng lãnh thổ thuộc Tây Ban Nha. Giới chức Madrid cho biết toàn bộ hệ thống hàng rào đã được triển khai đúng kế hoạch, trong bối cảnh lực lượng cảnh sát, Vệ binh Dân sự và quân đội tiếp tục được tăng cường tại Ceuta. Các hoạt động tuần tra, kiểm tra trên biển và tại khu vực cửa khẩu Tarajal cũng được siết chặt nhằm ngăn chặn nguy cơ tái diễn các đợt vượt biên quy mô lớn.

Theo số liệu từ giới chức Tây Ban Nha và Morrocco, khoảng 50.000-60.000 người đã vượt biên vào Ceuta chỉ trong hai ngày 31-7 và 1-8. Phần lớn trong số này sau đó đã trở về Morrocco hoặc được hồi hương. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng đã để lại hậu quả nghiêm trọng về nhân mạng. Số liệu thương vong hiện vẫn chưa thống nhất. Trong khi một số cơ quan chức năng xác nhận có 72 người thiệt mạng, chính quyền Ceuta cho biết nhà xác của thành phố đang lưu giữ tới 88 thi thể. Theo Đài phát thanh Cadena SER, tổng số người tử vong có thể đã lên tới 90 người, gồm các nạn nhân được tìm thấy tại cả phía Tây Ban Nha và Morrocco. Sự chênh lệch này được cho là xuất phát từ quá trình xác minh danh tính và nguyên nhân tử vong vẫn đang tiếp diễn, khi nhiều thi thể chỉ được phát hiện sau nhiều ngày trôi dạt trên biển và không mang theo giấy tờ tùy thân. Đại diện Chính phủ Tây Ban Nha tại Ceuta Miguel Ángel Pérez cho biết phần lớn các nạn nhân tử vong do đuối nước hoặc bị giẫm đạp tại khu vực đê chắn sóng và hàng rào biên giới. Hơn 1.000 người đã được điều trị y tế, trong khi lực lượng bảo vệ bờ biển vẫn tiếp tục tìm kiếm những người còn mất tích.

Mặc dù số người vượt biên đã giảm mạnh, tình hình tại Ceuta vẫn chưa hoàn toàn trở lại bình thường. Cảnh sát và quân đội tiếp tục tuần tra trên khắp thành phố. Những người di cư được phát hiện trên đường phố sẽ được đưa về đồn cảnh sát để xác minh danh tính trước khi hoàn tất các thủ tục hồi hương. Theo Bộ Nội vụ Tây Ban Nha, hàng chục nghìn người đã được đưa trở lại Morrocco. Chính phủ Madrid đồng thời duy trì phối hợp chặt chẽ với Rabat nhằm đẩy nhanh quá trình hồi hương và ngăn chặn các đợt vượt biên mới.

Về phía Morrocco, Bộ Nội vụ nước này cho rằng làn sóng người di cư xuất phát từ các thông tin sai lệch lan truyền trên mạng xã hội, hoạt động của các đường dây đưa người trái phép và những thay đổi trong nhận thức của người di cư liên quan đến chính sách pháp lý của Tây Ban Nha.

Cuộc khủng hoảng tại Ceuta cũng nhanh chóng trở thành tâm điểm tranh cãi trong nội bộ Liên minh châu Âu. Có tới 22 nhà lãnh đạo EU đã bày tỏ quan ngại về tác động của vụ việc đối với an ninh biên giới bên ngoài của khối, đồng thời chỉ trích kế hoạch hợp thức hóa quy chế cư trú cho khoảng 1,2 triệu người nhập cư trái phép của Chính phủ Tây Ban Nha. Trong bức thư gửi lãnh đạo các thể chế EU, nhóm này cho rằng việc hợp pháp hóa quy chế cư trú quy mô lớn có thể tạo ra "yếu tố thu hút", khiến nhiều người tiếp tục tìm cách vượt biên trái phép vào châu Âu. Các nhà lãnh đạo cũng kêu gọi tăng cường bảo vệ biên giới bên ngoài của EU, đẩy mạnh hồi hương người nhập cư trái phép và triệt phá các đường dây buôn người.

Đáp lại, Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez bác bỏ hoàn toàn các cáo buộc, khẳng định chương trình hợp thức hóa quy chế cư trú không liên quan đến làn sóng người di cư tại Ceuta, bởi chương trình chỉ áp dụng đối với những người đã cư trú tại Tây Ban Nha trước thời điểm quy định và thời hạn tiếp nhận hồ sơ đã kết thúc từ nhiều tuần trước. Ông Sánchez cũng chỉ trích một số đối tác châu Âu có cách tiếp cận "ích kỷ", "gây chia rẽ" và "không phù hợp với tinh thần đoàn kết của EU", đồng thời phản đối các đề xuất đình chỉ Tây Ban Nha khỏi khu vực Schengen. Theo người đứng đầu Chính phủ Tây Ban Nha, việc sử dụng vấn đề di cư như một công cụ gây sức ép chính trị sẽ không giúp giải quyết tận gốc cuộc khủng hoảng.

Trong bối cảnh đó, Italy đã tạm thời tái lập kiểm soát biên giới đối với hành khách đến từ Tây Ban Nha bằng đường hàng không và đường biển trong thời hạn một tháng. Nhiều quốc gia thành viên EU cũng thúc đẩy tổ chức các cuộc họp khẩn nhằm thống nhất biện pháp bảo vệ biên giới ngoài của khối và xây dựng cách tiếp cận chung đối với vấn đề nhập cư.

Khủng hoảng tại Ceuta không chỉ đặt ra thách thức lớn đối với công tác quản lý biên giới của Tây Ban Nha mà còn một lần nữa cho thấy những khác biệt sâu sắc trong cách tiếp cận vấn đề di cư giữa các quốc gia thành viên EU. Khi Madrid tiếp tục nỗ lực khôi phục trật tự tại Ceuta, cuộc tranh luận về cân bằng giữa kiểm soát biên giới, trách nhiệm nhân đạo và sự đoàn kết trong khối nhiều khả năng sẽ còn kéo dài.

AN BÌNH