Taxi bay sẽ sớm phủ kín bầu trời?

Sáng 14-4, tại sân bay Cotswold (Anh), chiếc VX4 – mẫu taxi bay điện của hãng Vertical Aerospace – đã thực hiện thành công cú chuyển trạng thái từ bay thẳng đứng sang bay ngang. Đây được coi là bài toán hóc búa nhất trong giới công nghệ eVTOL (máy bay cất hạ cánh thẳng đứng bằng điện), theo tạp chí Scientific American.

Bước ngoặt trên bầu trời nước Anh

Trong buổi thử nghiệm, VX4 cất cánh thẳng đứng như một chiếc drone nhờ 8 cánh quạt mạnh mẽ. Sau đó, 4 cánh quạt ở hàng đầu nghiêng dần về phía trước, biến chiếc VX4 từ trạng thái treo mình trên không (như trực thăng) thành một chiếc máy bay nhỏ lướt đi bằng đôi cánh.

Quy trình này sau đó được thực hiện ngược lại để máy bay hạ cánh an toàn: các cánh quạt nghiêng trở lại trạng thái thẳng đứng, máy bay giảm tốc, trở về trạng thái lơ lửng và hạ cánh thẳng đứng trên chính bãi đáp mà nó đã rời đi.

Việc chuyển đổi từ chế độ trực thăng sang chế độ máy bay phản lực là một trong những thử thách khó nhất trong quá trình phát triển eVTOL.

Ông David King - kỹ sư trưởng của Vertical Aerospace - nhận định: “Điểm tuyệt vời của công nghệ cánh quạt nghiêng là bạn chỉ mất chưa đến một phút từ lúc khởi động đến khi máy bay bay ổn định trên không. Sự diệu kỳ của khả năng chuyển đổi từ bay bằng lực đẩy sang bay bằng cánh đã được chứng minh”.

Máy bay điện VX4 thực hiện chuyến bay thử nghiệm vào ngày 14-4. Nguồn: VERTICAL AEROSPACE

Từ "bay được" đến "bay an toàn"

Công ty Vertical Aerospace đang thực hiện một chiến lược dài hơi khi không chỉ tập trung vào công nghệ mà còn chú trọng vào các thủ tục pháp lý cho mục đích thương mại hóa. Chuyến bay thử nghiệm này là một bước đi mà ông King gọi là “phù hợp với lộ trình chứng nhận ngay từ đầu”.

Ông Daniel Pleffken - trợ lý giáo sư tại ĐH Hàng không Embry-Riddle (Mỹ), chuyên gia về chứng nhận máy bay - có quan điểm thận trọng hơn về buổi thử nghiệm của chiếc VX4.

“Một chuyến bay thành công cho thấy một thứ gì đó (ý chỉ công nghệ của chiếc VX4) có thể hoạt động. Tuy nhiên, việc cấp chứng nhận [cho mục đích thương mại] đòi hỏi phải chứng minh rằng nó hoạt động an toàn, ổn định trong mọi điều kiện dự kiến” - ông Pleffken nói.

Việc được cấp phép bay thử nghiệm là một chuyện, nhưng được phép chở khách lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Một chiếc máy bay thương mại phải đạt đến độ tin cậy mà ngay cả các bậc phụ huynh cũng không do dự khi thắt dây an toàn cho con của mình trên một phương tiện hoàn toàn mới giữa bầu trời.

Theo ông Pleffken, máy bay vẫn phải tích lũy dữ liệu từ các bài kiểm tra lỗi, các chuyến bay lặp lại và các đợt đánh giá thiết kế trước khi các nhà chức trách cho phép nó chở khách.

Từ năm 2023, mọi chuyến bay của chiếc VX4 đều diễn ra dưới sự giám sát trực tiếp của Cơ quan Hàng không Dân dụng Anh (CAA).

“Chúng tôi đang chứng minh cho cơ quan quản lý rằng chúng tôi có năng lực kỹ thuật, quy trình đảm bảo thiết kế và quản trị nội bộ cần thiết để được cấp chứng chỉ cho phép sản xuất và vận hành thương mại hàng loạt” - ông King nói.

Hệ sinh thái và rào cản từ mặt đất

Máy bay điện VX4 thực hiện chuyến bay thử nghiệm vào ngày 14-4. Nguồn: VERTICAL AEROSPACE

Thực tế, một chiếc taxi bay hoàn hảo cũng không thể hoạt động nếu thiếu một "hệ sinh thái" đi kèm, bao gồm bến đỗ chuyên dụng (vertiports) tích hợp trạm sạc, quy tắc quản lý không lưu tầng thấp và đội ngũ nhân sự vận hành chuyên nghiệp.

"Rào cản chính hiện nay nằm ở hệ sinh thái vận hành, chứ không chỉ là chiếc máy bay" - ông Pleffken cho biết.

Câu hỏi về hệ sinh thái là chuyên môn của bà Laurie Garrow, một giáo sư tại Viện Công nghệ Georgia (Mỹ). Nhóm nghiên cứu của bà Garrow đặt ra một câu hỏi thực tế: Liệu có ai chịu chi tiền để bay trên những thứ này không?

Các nghiên cứu của nhóm này chỉ ra rằng taxi bay đang phải cạnh tranh trực tiếp với xe tự lái. Bà Garrow cho rằng nếu một chiếc ô tô tự hành có thể mang lại hành trình đi làm thư giãn và hiệu quả, khách hàng sẽ khó lòng chi một số tiền lớn chỉ để bay một quãng ngắn.

Các nghiên cứu còn chỉ ra nhu cầu đi lại bằng taxi bay chỉ tập trung ở một số rất ít siêu đô thị (6 trên 40 khu vực tại Mỹ), khác xa với những lời quảng cáo hào nhoáng về việc phủ kín bầu trời.

Theo bà Garrow, loại hình dịch vụ taxi bay điện có thể được áp dụng tại các điểm đến du lịch thay thế cho trực thăng. “Quan điểm cá nhân của tôi là chúng ta sẽ thấy một số trường hợp sử dụng đầu tiên trong các ứng dụng du lịch, như trên các ngọn núi lửa ở Hawaii hoặc Grand Canyon” - bà Garrow nói.

Theo giới phân tích, con người đang ở "kỷ nguyên bình minh" của taxi bay. Công nghệ đã có, nhưng thị trường vẫn cần thời gian để thành hình.

NHẬT HẢI