Tập truyện 'Những gì tôi thấy ở Việt Nam': Năm tháng kháng chiến qua lăng kính nhà văn Azerbaijan

Chương trình do Ủy ban Nhà nước về người Azerbaijan ở nước ngoài, Đại sứ quán Cộng hòa Azerbaijan tại Việt Nam và Viện Phim Việt Nam phối hợp tổ chức nhằm tri ân những đóng góp to lớn của đạo diễn Ajdar Ibrahimov đối với nền điện ảnh Việt Nam trong giai đoạn khó khăn của dân tộc.

Tham dự chương trình có Chủ tịch Ủy ban Nhà nước về công tác kiều dân Cộng hòa Azerbaijan Fuad Muradov; Đại sứ Azerbaijan tại Việt Nam Shovgi Mehdizade; Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông cùng đông đảo các đại biểu là lãnh đạo các cơ quan Trung ương, đại diện Đại sứ quán các nước, các tổ chức quốc tế cùng các nghệ sĩ.

Di sản trong dòng chảy quan hệ Việt Nam-Azerbaijan

Tập truyện ngắn Những gì tôi thấy ở Việt Nam (1968) của nhà văn, đạo diễn Ajdar Ibrahimov gồm những câu chuyện rất sinh động về Việt Nam trong những năm tháng vừa xây dựng hòa bình, vừa đối mặt với chiến tranh.

Việt Nam hiện lên không chỉ trong chiến đấu mà còn trong lao động, trong tình yêu thiên nhiên và trong sự gắn bó bền chặt với cuộc sống, bất chấp bom đạn rình rập.

Qua những câu chuyện giản dị về con người, làng quê và đời sống thường nhật, tác giả khắc họa tinh thần kiên cường, lòng yêu nước và vẻ đẹp tâm hồn của người Việt.

Phát biểu mở đầu, bà Lê Thị Hà - Viện trưởng Viện phim Việt Nam khẳng định giá trị lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam được ghi lại qua ống kính máy quay của các nhà làm phim Việt Nam và quốc tế vẫn còn nguyên vẹn cho đến ngày nay.

Những đóng góp và di sản điện ảnh mà đạo diễn Ajdar Ibrahimov để lại cho Việt Nam là dấu ấn quan trọng trong quan hệ giữa Việt Nam và Azerbaijan.

Trở về quê hương đạo diễn đã mang theo mình tình yêu và nỗi nhớ Việt Nam qua 3 cuốn sách Những gì tôi thấy ở Việt Nam, Mặt trời rực cháy và Cô gái Thái. “Tất cả đều toát lên ý chí chiến đấu, khát vọng hòa bình, thống nhất đất nước của nhân dân Việt Nam”, bà nhấn mạnh.

Sự kiện còn có ý nghĩa quan trọng để hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam góp phần lan tỏa thói quen đọc sách như một giá trị sống, chuẩn mực văn hóa, là con đường hiệu quả để tiếp nhận tri thức, giá trị lịch sử.

Tiếp nối chương trình, Chủ tịch Ủy ban Nhà nước về công tác kiều dân Cộng hòa Azerbaijan Fuad Muradov đã nhắc lại nguồn gốc lịch sử sâu sắc của mối quan hệ song phương.

Nền móng này được thiết lập qua chuyến thăm của Chủ tịch Hồ Chí Minh tới Azerbaijan năm 1959 và chuyến thăm Việt Nam của Lãnh tụ Azerbaijan Heydar Aliyev năm 1983.

Trong lĩnh vực văn hóa, ông bày tỏ niềm tự hào về di sản của đạo diễn Ajdar Ibrahimov, người đã trực tiếp đào tạo 53 học viên khóa đầu tiên của Trường Điện ảnh Việt Nam và để lại những cuốn sách giá trị về đất nước, con người Việt Nam.

“Thực tế chúng ta không có cộng đồng kiều bào lớn tại nước của nhau, nhưng chúng tôi có hàng nghìn người Azerbaijan từng sống lâu năm tại Việt Nam để hỗ trợ thiết lập ngành dầu khí, đồng thời có hàng nghìn người Việt Nam đã từng sống và học tập tại Azerbaijan. Việc triển khai các dự án văn hóa như giới thiệu sách của đạo diễn Ajdar Ibrahimov sẽ tạo động lực mạnh mẽ để thế hệ trẻ hai nước tiếp tục củng cố mối quan hệ lịch sử này”, ông tin tưởng.

Tại buổi giới thiệu sách, Đại sứ Azerbaijan tại Việt Nam Shovgi Mehdizade cũng nhấn mạnh, chương trình không chỉ là một hoạt động giới thiệu sách mà còn là một nhịp cầu văn hóa quan trọng, góp phần gìn giữ và phát huy quan hệ hữu nghị truyền thống giữa Việt Nam và Azerbaijan.

Đại sứ cho biết, đạo diễn Ajdar Ibrahimov là người đã gắn bó sâu sắc với Việt Nam khi đã “sống, làm việc và chia sẻ đời sống thường nhật với người dân ở nhiều vùng miền”.

Bên cạnh đó, Đại sứ xúc động nhắc tới những đóng góp thầm lặng của bà Maleyeva, phu nhân cố đạo diễn đã hỗ trợ tư liệu cho tổ công tác để hoàn thiện cuốn sách.

Khi ước mơ được tiếp nối

Tác phẩm Những gì tôi thấy ở Việt Nam không thể tới gần với các bạn độc giả Việt Nam nếu thiếu đi vai trò dịch giả, biên soạn từ những ngày đầu tiên hình thành dự án.

GS.TS Nguyễn Văn Chiến - người đảm nhiệm dịch thuật cho cuốn sách nhận định đây là một tác phẩm giàu giá trị nghệ thuật khi “kết hợp giữa chủ nghĩa hiện thực và lãng mạn, hòa quyện yếu tố du ký, nhật ký và bình luận tự sự”.

Dịch giả thẳng thắn cho biết thách thức lớn nhất trong quá trình chuyển ngữ là làm sao “bảo tồn chiều sâu và tiếng vọng văn hóa” trong cách quan sát của tác giả.

“Nhà văn nhìn Việt Nam qua thế giới quan Azerbaijan, vì vậy việc cân bằng giữa hai hệ quy chiếu văn hóa, để vẫn giữ được ‘chất Azerbaijan’ mà không làm sai lệch thực tế Việt Nam là một quá trình đòi hỏi sự tỉ mỉ và nhạy cảm ngôn ngữ”, ông chia sẻ.

Ông cho rằng cuốn sách có thể đưa người đọc trở lại Việt Nam trong quá khứ, qua một tâm thức vừa mang dòng máu Azerbaijan, vừa chan chứa tình cảm dành cho con người và văn hóa Việt Nam.

Điểm độc đáo trong bản dịch Những gì tôi thấy ở Việt Nam còn đến từ 27 bức tranh minh họa được vẽ bởi chính những em học sinh từ lớp học Văn hạnh phúc.

Bà Hà Việt Anh - người biên soạn cuốn sách, đại diện từ lớp học Văn hạnh phúc xúc động chia sẻ: “27 bức vẽ được coi là cách để hiện thực hóa ước mơ cao đẹp mà cố đạo diễn Ajdar Ibrahimov từng ấp ủ về việc trẻ em Việt Nam xứng đáng được tiếp cận và theo đuổi đam mê nghệ thuật”.

Mỗi nét vẽ của các em xuất phát từ trí tưởng tượng và tình yêu dành cho quê hương, đất nước, từ đó trở thành hành trình học hỏi và trưởng thành, giúp các em kết nối với lịch sử, văn hóa và những giá trị tốt đẹp của Việt Nam.

Buổi giới thiệu sách còn trưng bày nhiều hình ảnh tư liệu về quá trình công tác của đạo diễn Aidar Ibragimov tại Việt Nam, cùng những thước phim quý giá do ông và các học trò Việt Nam thực hiện.

Không gian trưng bày đã trở thành một lát cắt ký ức, tái hiện hành trình sáng tạo đầy tâm huyết của một người nghệ sĩ đã góp phần đặt nền móng cho điện ảnh Việt Nam, đồng thời mang đến cho người xem cái nhìn chân thực và sống động về một giai đoạn lịch sử giàu ý nghĩa.

Một số tư liệu quý giá được trưng bày:

Ajdar Ibrahimov (1919-1993) là nhà văn, đạo diễn điện ảnh nổi tiếng của Azerbaijan và là Nghệ sĩ Nhân dân Liên Xô.

Trong giai đoạn 1959-1962, ông được cử sang Việt Nam hỗ trợ thành lập nền điện ảnh non trẻ, trực tiếp đạo diễn và cố vấn cho những bộ phim đầu tiên như Chung một dòng sông, Hai người lính, Một ngày đầu thu. Các tác phẩm này đã đạt nhiều giải thưởng quốc tế, góp phần đặt nền móng cho điện ảnh Việt Nam.

Ông được Nhà nước Việt Nam trao tặng Huân chương Lao động hạng Nhất và danh hiệu Anh hùng Lao động. Sau khi trở về quê hương, ông tiếp tục viết sách về Việt Nam, trong đó có tác phẩm Những gì tôi thấy ở Việt Nam.

Yến Vi