Tạo 'đường băng cất cánh' cho nữ trí thức phát triển khoa học công nghệ

Vai trò của nữ trí thức trong thời đại mới

Trong tiến trình phát triển của đất nước, các thế hệ nữ trí thức Việt Nam bằng trí tuệ, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm đã để lại nhiều dấu ấn quan trọng. Theo TS. Phạm Thị Mỵ, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nữ trí thức Việt Nam, đội ngũ nữ trí thức không ngừng khẳng định vai trò trong nghiên cứu khoa học, giáo dục đào tạo, đổi mới sáng tạo và chuyển giao tri thức.

Nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học nữ đã góp phần giải quyết những vấn đề thực tiễn của đất nước, từ bảo vệ môi trường, chăm sóc sức khỏe cộng đồng đến phát triển kinh tế, xã hội. Hiện nay, Hội Nữ trí thức Việt Nam đã trở thành mái nhà chung của khoảng 6.000 nữ trí thức hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau như khoa học, giáo dục, y tế, kinh tế, pháp luật, văn hóa nghệ thuật và doanh nghiệp.

Nữ trí thức Việt Nam đang đóng góp ngày càng tích cực vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Thông qua các hoạt động nghiên cứu, hội thảo khoa học, tư vấn chính sách, hỗ trợ khởi nghiệp và chuyển giao công nghệ, mạng lưới nữ trí thức ngày càng được mở rộng, tạo môi trường kết nối và lan tỏa tri thức. Các diễn đàn khoa học quy mô quốc gia, đặc biệt là Hội nghị Nữ khoa học toàn quốc, đã trở thành nơi hội tụ các ý tưởng đổi mới sáng tạo, giúp các nhà khoa học nữ chia sẻ kết quả nghiên cứu, kết nối hợp tác và thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ vào thực tiễn.

Không chỉ đóng góp trong nghiên cứu, nữ trí thức còn giữ vai trò quan trọng trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Họ là những giảng viên, nhà khoa học, nhà quản lý giáo dục đang trực tiếp truyền cảm hứng cho các thế hệ trẻ, đặc biệt là nữ sinh theo đuổi các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học.

Đáng chú ý, nhiều chương trình như “Nữ trí thức đồng hành cùng xã hội”, “Đồng hành cùng phụ nữ biên cương” đã huy động nguồn lực tri thức để hỗ trợ cộng đồng thông qua chuyển giao công nghệ, tập huấn kỹ thuật, chăm sóc sức khỏe và cải thiện sinh kế cho người dân vùng khó khăn. Điều đó cho thấy nữ trí thức không chỉ là lực lượng sáng tạo tri thức mà còn là lực lượng tiên phong trong thực hiện trách nhiệm xã hội.

Lễ Tôn vinh và biểu dương hội viên, nữ trí thức Việt Nam tiêu biểu do Hội Nữ trí thức Việt Nam tổ chức hồi tháng 6/2026.

Để phát huy hơn vai trò của nữ trí thức trong đổi mới sáng tạo và phát triển khoa học công nghệ, bà Phạm Thị Mỵ cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển đội ngũ trí thức, trong đó có chính sách hỗ trợ nữ trí thức trong nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo.

Đồng thời tạo điều kiện để nữ trí thức tham gia nhiều hơn vào các vị trí lãnh đạo khoa học và các hội đồng tư vấn chính sách; xây dựng các chương trình kết nối mạng lưới nữ trí thức trong và ngoài nước nhằm thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Đặc biệt tăng cường các chương trình đào tạo, bồi dưỡng thế hệ nữ trí thức trẻ, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Phát triển nguồn nhân lực nữ chất lượng cao

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Thị Quyên Thanh cho rằng, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển kinh tế, xã hội mạnh mẽ, đặc biệt là trong bối cảnh chuyển đổi số toàn diện, phát triển công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và tăng cường hội nhập quốc tế. Các lĩnh vực này yêu cầu cấp bách việc xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao với trình độ chuyên môn sâu, kinh nghiệm phong phú, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và cạnh tranh hiệu quả trên trường quốc tế.

Đặc biệt, nhân lực trong các lĩnh vực STEM, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, tự động hóa, công nghệ sinh học, vật liệu tiên tiến và năng lượng sạch đang trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia trong cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cùng các đại biểu tham quan khu trưng bày mô hình máy bay hiện đại, ứng dụng thành tựu khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Vì vậy, hàng loạt nghị quyết quan trọng của Đảng đã được ban hành nhằm tạo đột phá về nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao. Nổi bật là Nghị quyết số 45-NQ/TW về xây dựng và phát huy vai trò đội ngũ trí thức; Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; cùng nhiều chủ trương về đổi mới giáo dục đào tạo, thu hút nhân tài và phát triển nguồn nhân lực trong các lĩnh vực công nghệ cao.

Đặc biệt, Nghị quyết 57-NQ/TW được xem là dấu mốc quan trọng khi xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá hàng đầu để phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Điểm đáng chú ý là nghị quyết đã chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển, đặt nhà khoa học ở vị trí trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Điều này mở ra cơ hội lớn cho đội ngũ nữ trí thức trong việc tiếp cận nguồn lực nghiên cứu, chủ trì các đề tài khoa học, tham gia hoạch định chính sách và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Có thể nói, những chủ trương lớn của Đảng đang tạo nên một “đường băng cất cánh” mới cho khoa học công nghệ Việt Nam, đồng thời mở ra không gian phát triển rộng lớn cho đội ngũ nữ trí thức.

Nhiều nhà khoa học nữ đang dẫn dắt các đề tài nghiên cứu, góp phần giải quyết những vấn đề thực tiễn của đất nước.

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Nguyễn Thị Quyên Thanh, thực tế hiện nay phụ nữ vẫn đang đối mặt với không ít rào cản trên con đường phát triển nghề nghiệp và khẳng định vị thế trong lĩnh vực khoa học công nghệ. Theo thống kê, phụ nữ hiện chiếm khoảng 47% lực lượng lao động nhưng vẫn tập trung chủ yếu ở những ngành nghề có thu nhập thấp hơn như: Giáo dục, y tế và dịch vụ xã hội. Thu nhập bình quân của lao động nữ vẫn thấp hơn đáng kể so với lao động nam.

Khoảng cách giới càng thể hiện rõ trong lĩnh vực khoa học công nghệ và STEM. Phụ nữ chỉ chiếm khoảng 37% lực lượng lao động trong lĩnh vực công nghệ số, trong đó phần lớn đảm nhiệm các vị trí hành chính, kinh doanh, tiếp thị hoặc kiểm thử phần mềm thay vì các công việc kỹ thuật cốt lõi…

STEM: Chìa khóa để mở cánh cửa tương lai

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, STEM được xem là lĩnh vực có vai trò quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Từ trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn, dữ liệu lớn, điện toán đám mây đến công nghệ sinh học, năng lượng xanh đều cần nguồn nhân lực STEM chất lượng cao.

Theo GS.TS. Lê Thị Thanh Nhàn, nếu thế kỷ XX là thời đại của tài nguyên và vốn thì thế kỷ XXI là thời đại của tri thức và sáng tạo. Quốc gia nào phát huy được đầy đủ tiềm năng của phụ nữ sẽ có thêm một động lực quan trọng cho phát triển.

Thực tiễn đã chứng minh phụ nữ hoàn toàn có thể tạo nên những đột phá lớn trong khoa học công nghệ. Những nhà khoa học nữ như: GS.TS. Huỳnh Thị Phương Liên với công trình sản xuất vắc-xin viêm não Nhật Bản; PGS.TS. Nguyễn Thị Trâm với các giống lúa lai năng suất cao; GS.TSKH Hoàng Xuân Sính trong lĩnh vực toán học; hay GS.TS. Nguyễn Thị Thanh Mai trong nghiên cứu hóa dược là những minh chứng sinh động cho năng lực sáng tạo và cống hiến của phụ nữ Việt Nam. Tuy nhiên, để có thêm nhiều nhà khoa học nữ như vậy, cần bắt đầu từ việc tạo điều kiện cho trẻ em gái tiếp cận STEM ngay từ sớm.

Các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước tham quan không gian triển lãm “Dấu ấn và khát vọng trong kỷ nguyên mới” tại Đại hội đại biểu phụ nữ toàn quốc lần thứ XIV.

Không chỉ dừng lại ở việc tăng tỷ lệ nữ sinh trong các ngành khoa học kỹ thuật, điều quan trọng hơn là tạo dựng niềm tin rằng phụ nữ hoàn toàn có thể trở thành nhà khoa học, kỹ sư, chuyên gia công nghệ, hay lãnh đạo các tập đoàn công nghệ lớn. Khi những định kiến được xóa bỏ, nguồn lực trí tuệ của phụ nữ sẽ được giải phóng mạnh mẽ, tạo ra những giá trị mới cho xã hội.

Để phát huy vai trò của nữ trí thức và xây dựng nguồn nhân lực nữ chất lượng cao trong giai đoạn mới, các chuyên gia đều cho rằng cần có những giải pháp đồng bộ từ chính sách đến thực tiễn.

Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển đội ngũ trí thức nữ; tạo điều kiện thuận lợi cho phụ nữ tham gia nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và tiếp cận các quỹ hỗ trợ nghiên cứu.

Cùng với đó, cần xây dựng mạng lưới kết nối nữ trí thức trong và ngoài nước nhằm thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và khởi nghiệp sáng tạo. Việc phát hiện, đào tạo và bồi dưỡng tài năng nữ trong các lĩnh vực chiến lược như: Trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn, công nghệ sinh học, năng lượng xanh cần được xem là nhiệm vụ trọng tâm.

Các cấp, các ngành cũng cần có chính sách cụ thể nhằm tăng tỷ lệ nữ tham gia lãnh đạo trong các cơ quan khoa học, giáo dục, quản lý nhà nước và doanh nghiệp công nghệ. Đặc biệt, cần xây dựng môi trường làm việc thân thiện với phụ nữ, giúp họ cân bằng giữa phát triển nghề nghiệp và cuộc sống gia đình. Đây là yếu tố quan trọng để giữ chân và phát huy nguồn nhân lực nữ chất lượng cao.

Bên cạnh đó, Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp cần tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức hoạt động; đẩy mạnh truyền thông về vai trò của phụ nữ trong khoa học công nghệ; đồng thời phát hiện, giới thiệu và tạo nguồn cán bộ nữ cho các vị trí lãnh đạo trong tương lai.

Việt Nam hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, trong đó khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao giữ vai trò then chốt. Đây cũng là cơ hội để phụ nữ, đặc biệt là đội ngũ nữ trí thức, phát huy trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng cống hiến, trở thành lực lượng quan trọng thúc đẩy sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Hồng Phượng - Lê Phú/Báo Tin tức và Dân tộc