Tạo động lực thực tế để nhà giáo vùng cao yên tâm cống hiến

Trao đi cơ hội

Trong sự nghiệp giáo dục, đội ngũ giáo viên giữ vai trò quyết định đến chất lượng dạy và học. Tại những tỉnh miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số như Điện Biên - nơi điều kiện địa lý chia cắt và đời sống còn nhiều khó khăn, việc thu hút và giữ chân giáo viên trẻ đang đối mặt với không ít rào cản.

Mới đây nhất, Đề án đào tạo, bồi dưỡng nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số trong một số ngành, lĩnh vực trọng điểm giai đoạn 2026-2030, định hướng đến 2045 chính thức được phê duyệt đã vạch ra phương hướng phát triển căn bản của ngành giáo dục vùng cao trong bối cảnh mới.

Tuy nhiên, từ kinh nghiệm quản lý ở địa phương có nhiều học sinh là người dân tộc thiểu số, ông Vũ Trung Hoàn - Hiệu trưởng Trường Phổ thông DTNT tỉnh Điện Biên cho rằng Đề án vẫn cần có những cơ chế rõ ràng, đủ mạnh và lâu dài để phát huy tối đa hiệu quả.

Lý giải về nhận định trên, ông Vũ Trung Hoàn thẳng thắn cho biết: “Thực tế, nhiều giáo viên trẻ sau khi tốt nghiệp có chuyên môn tốt nhưng còn băn khoăn khi lựa chọn công tác tại vùng cao. Nguyên nhân chính là điều kiện sinh hoạt, đi lại nơi đây vô cùng vất vả, trong khi cơ hội phát triển nghề và thu nhập còn rất hạn chế”.

Ông Vũ Trung Hoàn - Hiệu trưởng Trường Phổ thông DTNT tỉnh Điện Biên dẫn đoàn học sinh đi giao lưu văn hóa ở Liên Bang Nga.

Theo ông Hoàn, để thu hút thêm nhiều nhân lực trẻ trước tiên cần đảm bảo tính ổn định về đời sống. Vì vậy, việc đưa ra những chính sách đãi ngộ là “điều kiện cần” không thể thiếu và cần sớm hoàn thiện để tạo sự an tâm. Cụ thể bao gồm nâng mức hỗ trợ về nhà ở công vụ, phụ cấp thu hút, phụ cấp công tác lâu năm và hỗ trợ chi phí đi lại.

Mặt khác, “điều kiện đủ” để níu chân nhà giáo, đặc biệt là thế hệ nhà giáo trẻ có năng lực, giàu hoài bão nằm ở cơ hội phát triển nghề nghiệp.

Vì điều kiện nghiên cứu, giảng dạy, tiếp cận tư liệu còn nhiều hạn chế, giáo viên công tác tại vùng sâu, vùng xa có thể chậm nâng cao năng lực chuyên môn hơn so với giáo viên tại các địa bàn thuận lợi.

Cần xem xét ưu tiên để thầy cô tham gia các chương trình đào tạo, bồi dưỡng, tiếp cận với chuyển đổi số và nâng cao trình độ ngoại ngữ. Nhờ vậy, đội ngũ giáo viên có cơ hội cập nhật kiến thức và phương pháp giảng dạy theo hướng hiện đại, bắt kịp yêu cầu đổi mới giáo dục chung của đất nước.

Song song với đó, cần có cơ chế ưu tiên trong quy hoạch, bổ nhiệm, xét thi đua, khen thưởng và tạo động lực để họ phấn đấu, yên tâm cống hiến.

Đặc biệt, ông Vũ Trung Hoàn đưa ra một đề xuất mang tính chiến lược: đào tạo giáo viên theo địa chỉ. Theo đó, các trường sư phạm nên cân nhắc ưu tiên tuyển chọn học sinh là người dân tộc thiểu số hoặc cư dân bản địa.

“Khi những người con của bản làng trở thành nhà giáo, họ không chỉ giảng dạy bằng kiến thức chuyên môn, mà bằng sự am hiểu sâu sắc về văn hóa, phong tục, ngôn ngữ và điều kiện thực tế của địa phương. Do đó, thầy cô dễ dàng hòa nhập, tìm được góc độ tiếp cận học sinh hiệu quả và là những cá nhân có động lực gắn bó lâu dài nhất với mảnh đất khó”, ông Hoàn nhấn mạnh.

Học sinh Trường Phổ thông DTNT tỉnh Điện Biên.

Đặt nền móng lâu dài thay vì chỉ giải quyết vấn đề trước mắt

Dù chỉ mới ở giai đoạn đầu triển khai, ông Vũ Trung Hoàn hết sức phấn khởi và kỳ vọng Đề án sẽ giải quyết những khó khăn trước mắt trong công tác đào tạo học sinh dân tộc thiểu số. Đồng thời, đặt nền tảng lâu dài để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, hướng tới giảm nghèo bền vững tại địa bàn và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền khác.

Để hiện thực hóa khát vọng đó đòi hỏi sự phối hợp triển khai Đề án một cách chặt chẽ từ nhiều cấp, nhiều ngành chứ không riêng gì ngành giáo dục.

Thứ nhất, cần bố trí nguồn lực đủ mạnh, ổn định và có lộ trình đầu tư rõ ràng, tránh chung chung, dàn trải.

Đây là cơ sở để địa phương và trường học chủ động xây dựng kế hoạch triển khai, đảm bảo ngân sách đầu tư không bị nhỏ giọt, lãng phí.

Thứ hai, cần hoàn thiện cơ chế, chính sách đặc thù đối với các trường phổ thông dân tộc nội trú. Đặc biệt, chính sách phát triển đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý và chế độ hỗ trợ học sinh phải phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương.

Thứ ba, tăng cường phân cấp, giao quyền chủ động cho địa phương và nhà trường trong việc sử dụng nguồn lực; nhờ vậy sẽ xử lý các vấn đề nảy sinh bất ngờ tại cơ sở linh hoạt hơn. Cùng với đó, phải có cơ chế kiểm tra, giám sát và đánh giá định kỳ để bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả đầu tư.

Ngoài ra, sự đồng lòng từ ngành giáo dục với các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội giữ ý nghĩa vô cùng quan trọng.

“Sự phối hợp các cấp, ngành không nên chỉ dừng lại ở công tác đào tạo hay tài trợ học bổng mà còn cần mở rộng sang hướng nghiệp và hỗ trợ việc làm cho người học sau tốt nghiệp. Khi người trẻ thấy được một tương lai cam kết thì sẽ không ngần ngại chọn phấn đấu theo con đường tri thức”, ông Vũ Trung Hoàn cho hay.

Đức Duy - Quỳnh Chi