Tạo 'cú hích' phát triển hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Thủ đô

Từ cơ chế đặc thù đến nền tảng phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng trở thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế, Hà Nội đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá với những cơ chế đặc thù được trao từ Luật Thủ đô năm 2026. Cụ thể hóa tinh thần của luật, HĐND thành phố đã ban hành Nghị quyết số 25/2026/NQ-HĐND với nhiều chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển hạ tầng, tổ chức khoa học - công nghệ, doanh nghiệp và nguồn nhân lực. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ, tạo nền tảng để Thủ đô trở thành trung tâm khoa học, công nghệ hàng đầu cả nước.

Nghị quyết số 25/2026/NQ-HĐND hướng tới xây dựng hệ sinh thái khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đồng bộ

Nghị quyết số 25/2026/NQ-HĐND hướng tới xây dựng hệ sinh thái khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đồng bộ thông qua 4 nhóm chính sách trọng tâm. Trong đó, thành phố ưu tiên đầu tư phát triển hạ tầng nghiên cứu, trung tâm dữ liệu và không gian đổi mới sáng tạo; hỗ trợ các viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức khoa học - công nghệ và cơ sở ươm tạo; khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu, ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và thương mại hóa kết quả nghiên cứu; đồng thời chú trọng thu hút, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Với các chính sách liên kết chặt chẽ này, Hà Nội kỳ vọng tạo động lực mới cho phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, từng bước khẳng định vị thế trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu cả nước.

Luật sư Trần Sỹ Tiến, Giám đốc Công ty Luật Hà Nội VDT cho biết, Luật Thủ đô năm 2026 đã xác lập rõ vị thế của Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia mà còn là trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Vì vậy, việc ban hành Nghị quyết số 25/2026/NQ-HĐND là yêu cầu tất yếu để cụ thể hóa Điều 18 của Luật Thủ đô, đồng thời tạo hành lang pháp lý đủ mạnh cho sự phát triển của lĩnh vực khoa học, công nghệ trong giai đoạn mới.

Điểm nổi bật của Nghị quyết là không chỉ dừng ở việc đưa ra các chính sách hỗ trợ riêng lẻ mà còn hướng tới tháo gỡ những rào cản về cơ chế, thủ tục và hạ tầng. Qua đó, thành phố ưu tiên nguồn lực đầu tư cho các trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm, hạ tầng số và các tổ chức có khả năng kết nối, dẫn dắt hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, tạo điều kiện để các ý tưởng nghiên cứu nhanh chóng được ứng dụng vào thực tiễn.

Khơi thông nguồn lực, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo

Ở góc nhìn kinh tế, Tiến sĩ Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam đánh giá Nghị quyết số 25/2026/NQ-HĐND thể hiện cách tiếp cận toàn diện hơn so với nhiều chính sách trước đây. Thay vì tập trung hỗ trợ từng dự án hoặc từng doanh nghiệp riêng lẻ, nghị quyết hướng tới xây dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh, nơi các chủ thể từ cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học đến doanh nghiệp và đội ngũ chuyên gia được kết nối, cùng tham gia vào quá trình đổi mới sáng tạo.

Tiến sĩ Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam. Ảnh: PV

Tiến sĩ Lê Duy Bình cho rằng, Nghị quyết số 25/2026/NQ-HĐND đã đưa ra cách tiếp cận đầu tiên là xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ sự phát triển của toàn bộ hệ sinh thái. Cơ sở hạ tầng này hướng tới việc hình thành các phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), cơ sở dữ liệu, vườn ươm doanh nghiệp, vườn ươm khoa học và công nghệ cũng như các nền tảng dữ liệu số, tài sản số có thể dùng chung và khai thác chung. Đây là những hạ tầng đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hình thành và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Theo đó, nền tảng đầu tiên của hệ sinh thái này là hạ tầng khoa học, công nghệ. Thành phố sẽ ưu tiên đầu tư các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), phòng thí nghiệm hiện đại, trung tâm dữ liệu, cơ sở ươm tạo công nghệ, không gian đổi mới sáng tạo và các nền tảng dữ liệu số dùng chung. Đây không chỉ là nơi tạo ra tri thức mới mà còn là môi trường để các kết quả nghiên cứu được chia sẻ, khai thác và thương mại hóa hiệu quả.

Trên nền tảng đó, nhóm chính sách thứ hai của Nghị quyết số 25/2026/NQ-HĐND hướng đến việc hỗ trợ các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo như viện nghiên cứu, trường đại học, trung tâm nghiên cứu, tổ chức trung gian hay cơ sở ươm tạo công nghệ. Việc tăng cường năng lực cho các tổ chức này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và hình thành nhiều sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Luật sư Trần Sỹ Tiến, Giám đốc Công ty Luật Hà Nội VDT. Ảnh: PV

Một điểm đáng chú ý khác là doanh nghiệp được xác định là chủ thể trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Nghị quyết số 25/2026/NQ-HĐND đã dành dung lượng lớn cho các cơ chế ưu đãi, hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu và phát triển, ứng dụng công nghệ mới, chuyển đổi số cũng như thương mại hóa các kết quả nghiên cứu khoa học. Điều này không chỉ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp mà còn tạo động lực hình thành cộng đồng doanh nghiệp công nghệ mạnh ngay tại Thủ đô.

Bên cạnh đó, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao được xem là yếu tố quyết định thành công của quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Nghị quyết dành nhiều chính sách để thu hút chuyên gia, nhà khoa học, kỹ sư công nghệ cao; đồng thời đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực phục vụ nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây được xem là nền tảng quan trọng để Hà Nội từng bước hình thành lực lượng nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Doanh nghiệp là trung tâm chuyển hóa ý tưởng nghiên cứu thành giá trị kinh tế

Nếu như hệ thống hạ tầng, các tổ chức khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực là những “mảnh ghép” tạo nên hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thì doanh nghiệp chính là trung tâm của quá trình chuyển hóa các ý tưởng nghiên cứu thành giá trị kinh tế. Vì vậy, một trong những điểm được cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm khi Nghị quyết số 25/2026/NQ-HĐND được ban hành là những cơ chế hỗ trợ cụ thể để giảm rào cản, khuyến khích đầu tư cho khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.

Tiến sĩ Lê Duy Bình khẳng định, những lợi ích mà doanh nghiệp nhận được không chỉ dừng lại ở các chính sách ưu đãi về tài chính như hỗ trợ lãi suất, ưu đãi thuế hay đầu tư hạ tầng. Quan trọng hơn, nghị quyết thể hiện sự thay đổi trong tư duy quản lý, hướng tới xây dựng môi trường kinh doanh thông thoáng hơn, tạo điều kiện để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Trong nhiều trường hợp, chi phí lớn nhất đối với doanh nghiệp không phải là vốn đầu tư mà chính là chi phí tuân thủ thủ tục hành chính. Vì vậy, việc đơn giản hóa quy trình công nhận doanh nghiệp khoa học và công nghệ, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, trung tâm nghiên cứu và phát triển hay cơ sở ươm tạo công nghệ sẽ góp phần rút ngắn thời gian tiếp cận chính sách, giúp doanh nghiệp tập trung nguồn lực cho hoạt động sản xuất, nghiên cứu và phát triển sản phẩm.

Bên cạnh việc cải cách thủ tục hành chính, Nghị quyết số 25/2026/NQ-HĐND còn hướng tới xây dựng môi trường kết nối giữa các chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Tiến sĩ Lê Duy Bình cho rằng, để một sản phẩm khoa học có thể đi vào cuộc sống, doanh nghiệp không thể hoạt động đơn lẻ mà cần sự đồng hành của các viện nghiên cứu, trường đại học, trung tâm đổi mới sáng tạo, chuyên gia và các tổ chức trung gian. Chính vì vậy, việc thúc đẩy liên kết giữa các chủ thể này sẽ tạo điều kiện để các kết quả nghiên cứu nhanh chóng được thương mại hóa, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Thủ đô.

Doanh nghiệp được xác định là chủ thể trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Ảnh minh họa.

Ở góc độ pháp lý, Luật sư Trần Sỹ Tiến, Giám đốc Công ty Luật Hà Nội VDT cho biết Nghị quyết số 25/2026/NQ-HĐND đã xác định rõ các nhóm đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ, bao gồm các tổ chức khoa học và công nghệ, cơ sở giáo dục đại học, doanh nghiệp khoa học và công nghệ, doanh nghiệp công nghệ số, doanh nghiệp công nghệ cao, các trung tâm đổi mới sáng tạo, cơ sở ươm tạo công nghệ và các tổ chức trung gian hoạt động trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trên địa bàn thành phố.

Đáng chú ý, nghị quyết cũng quy định rõ các nguyên tắc thực hiện nhằm bảo đảm việc hỗ trợ đúng đối tượng, công khai và minh bạch. Theo đó, nguồn lực sẽ được ưu tiên cho các lĩnh vực trọng điểm mà thành phố đang tập trung phát triển; việc lựa chọn đối tượng thụ hưởng dựa trên các tiêu chí khoa học, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng và có sự đánh giá của hội đồng chuyên môn.

Một điểm mới được đánh giá cao là cơ chế đánh giá theo hiệu quả và chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học. Luật sư Trần Sỹ Tiến khẳng định, hoạt động nghiên cứu luôn tiềm ẩn những yếu tố không chắc chắn. Việc Nhà nước chấp nhận rủi ro trong quá trình triển khai sẽ tạo tâm lý yên tâm cho các nhà khoa học, doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu, khuyến khích họ mạnh dạn thử nghiệm những ý tưởng mới thay vì e ngại trách nhiệm khi kết quả không đạt như kỳ vọng.

Bên cạnh đó, nghị quyết cũng quy định tổ chức được hỗ trợ có quyền sở hữu đối với tài sản, kết quả nghiên cứu và các sản phẩm hình thành từ nguồn vốn được hỗ trợ theo quy định. Đây là cơ chế quan trọng nhằm bảo đảm quyền lợi của đơn vị nghiên cứu, đồng thời tạo động lực để các kết quả khoa học sớm được đưa vào ứng dụng và thương mại hóa.

Tuy nhiên, để các cơ chế ưu đãi thực sự phát huy hiệu quả, theo các chuyên gia, điều quan trọng không chỉ nằm ở nội dung của nghị quyết mà còn ở quá trình tổ chức thực hiện. Cùng với việc ban hành nghị quyết, thành phố cần sớm xây dựng các văn bản hướng dẫn cụ thể, phân công rõ trách nhiệm cho từng sở, ngành nhằm tránh tình trạng chính sách đã có nhưng việc triển khai còn lúng túng ở cơ sở.

Thành công của Nghị quyết số 25/2026/NQ-HĐND phụ thuộc rất lớn vào sự thay đổi trong tư duy của đội ngũ thực thi. Khi các thủ tục hành chính được cải cách đồng bộ, cách thức phục vụ doanh nghiệp chuyển từ quản lý sang đồng hành, hỗ trợ, môi trường đầu tư và đổi mới sáng tạo của Hà Nội sẽ được cải thiện rõ rệt. Đây cũng là yếu tố quan trọng để thu hút doanh nghiệp, chuyên gia và các nhà đầu tư tham gia phát triển hệ sinh thái khoa học, công nghệ của Thủ đô.

Với những cơ chế mang tính đột phá cùng quyết tâm cải cách mạnh mẽ, Nghị quyết số 25/2026/NQ-HĐND được kỳ vọng sẽ không chỉ tháo gỡ những điểm nghẽn trong phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo mà còn tạo động lực để Hà Nội từng bước khẳng định vị thế là trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm nghiên cứu và phát triển hàng đầu của cả nước, đóng góp vào mục tiêu xây dựng nền kinh tế dựa trên tri thức và công nghệ trong giai đoạn phát triển mới.

Hồng Nhung – Thanh Tú