Tăng trách nhiệm giải trình với việc chậm ban hành văn bản quy định chi tiết

Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh điều hành phiên họp

Thực hiện dứt điểm 25 kiến nghị từ các kỳ giám sát trước chưa hoàn thành

Báo cáo tóm tắt kết quả giám sát, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga cho biết, năm 2025, hoạt động giám sát văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội tiếp tục được quan tâm, chú trọng thực hiện.

Ngay sau khi sáp nhập, hợp nhất, thành lập mới, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội tiếp tục thực hiện nền nếp hoạt động giám sát văn bản quy phạm pháp luật, đã tiến hành giám sát đối với 602 văn bản; trong đó, nhiều cơ quan đã tiến hành giám sát khối lượng lớn văn bản, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định phát biểu

Tuy nhiên, báo cáo kết quả giám sát của một số cơ quan có nội dung chưa đầy đủ, chưa phản ánh đúng số liệu trong năm giám sát, một số Ủy ban chưa gửi báo cáo kết quả giám sát đến các cơ quan, đối tượng chịu sự giám sát.

Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đánh giá cao nỗ lực, trách nhiệm trong công tác chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, các Bộ, ngành về tổ chức triển khai xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đặc biệt là xây dựng, ban hành khối lượng văn bản quy định chi tiết rất lớn, tăng đột biến so với các năm trước. Chất lượng ban hành văn bản quy phạm pháp luật được chú trọng và tiếp tục nâng cao.

Quang cảnh phiên họp

Nhưng, việc thực hiện kiến nghị giám sát hoặc báo cáo, đề xuất, cung cấp thông tin liên quan đến các kiến nghị giám sát chưa được chú trọng đúng mức, chưa được thực hiện hoặc xử lý dứt điểm. Vẫn còn tình trạng ban hành chậm, nợ ban hành văn bản quy định chi tiết; nhiều luật đã có hiệu lực pháp luật nhưng còn nợ phần lớn văn bản quy định chi tiết.

Cụ thể, còn 173 văn bản ban hành chậm hơn thời điểm có hiệu lực thi hành theo quy định của luật, pháp lệnh, nghị quyết; trong đó, có một số văn bản chậm từ 6 tháng đến 2 năm; còn 47 điều, khoản được giao quy định chi tiết của 21 luật, nghị quyết chưa được ban hành; đáng lưu ý, nhiều Luật đã có hiệu lực pháp luật nhưng còn nợ phần lớn văn bản quy định chi tiết.

Công tác dự báo chính sách, đánh giá tác động chính sách trong một số lĩnh vực còn hạn chế, dẫn đến phải sửa đổi, bổ sung văn bản trong thời gian ngắn.

Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga trình bày Báo cáo tóm tắt kết quả giám sát

Trên cơ sở phân tích đầy đủ nguyên nhân khách quan và chủ quan của kết quả đạt được cũng như của tồn tại, hạn chế trong công tác ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đã đề xuất nhiều kiến nghị cụ thể đối với Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội.

Đối với Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ, ngành, Thường trực Ủy ban kiến nghị tập trung thực hiện, khắc phục dứt điểm các hạn chế đã được chỉ ra trong báo cáo kết quả giám sát văn bản quy phạm pháp luật năm 2025.

Cụ thể, thực hiện dứt điểm 25 kiến nghị từ các kỳ giám sát trước chưa hoàn thành; khẩn trương ban hành theo thẩm quyền văn bản quy định chi tiết đối với 47 điều, khoản chưa được ban hành trong năm 2025.

Đồng thời, nghiên cứu sửa đổi, bổ sung một Nghị định của Chính phủ, một Thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ ra còn nội dung chưa bảo đảm tính thống nhất, chưa phù hợp với thực tiễn.

Xác định tiến độ ban hành văn bản quy định chi tiết không thể cơ học, dựa vào thời điểm luật có hiệu lực thi hành

Phát biểu tại phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định ghi nhận, trong năm 2025, việc giám sát văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội ngày càng đi vào nền nếp, công tác báo cáo bài bản hơn. Nhờ đó, bản tổng hợp tương đối toàn diện.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng cho rằng, khối lượng công việc xây dựng pháp luật trong năm 2025 rất lớn, Quốc hội thông qua nhiều luật. Do đó, số lượng văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành rất nhiều; cộng với số lượng tồn đọng trước đó chưa ban hành, khối lượng công việc càng gia tăng.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu phát biểu

Trong năm 2026, số lượng văn bản quy phạm pháp luật cần ban hành, nhất là văn bản quy định chi tiết, sẽ còn nhiều hơn. Bởi năm 2025, Quốc hội ban hành 89 luật nhưng chỉ có 25 luật có hiệu lực trước ngày 31/12/2025, phần lớn có hiệu lực sang năm 2026. Điều này đặt ra yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ hơn công tác giám sát văn bản quy phạm pháp luật.

“Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch Quốc hội nhiều lần nhấn mạnh: giám sát văn bản quy phạm pháp luật ngày càng quan trọng, phải là công việc thường xuyên, liên tục của các cơ quan của Quốc hội, các cơ quan dân cử. Do đổi mới tư duy lập pháp, luật quy định ngắn gọn, giao nhiều nội dung cho Chính phủ và các cơ quan, nên văn bản dưới luật rất nhiều, công tác giám sát phải được thực hiện thường xuyên”, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Bên cạnh đó, công tác giám sát việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội trong năm 2026 sẽ thực hiện theo Nghị quyết số 115/2025/UBTVQH15 hướng dẫn Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng Nhân dân về giám sát văn bản quy phạm pháp luật, với yêu cầu cao hơn, chế độ báo cáo chặt chẽ hơn. Đồng thời, Ủy ban Thường vụ Quốc hội kết luận, từ quý tới sẽ thực hiện báo cáo hàng tháng, không chỉ về công tác dân nguyện mà cả giám sát văn bản quy phạm pháp luật.

Từ thực tế này, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị tăng cường hoạt động giám sát của Quốc hội nói chung, đồng thời đẩy mạnh hoạt động giải trình tại Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội. “Nếu bộ, ngành nào chậm ban hành văn bản quy định chi tiết, các Ủy ban nên mời lên giải trình để làm rõ trách nhiệm, nguyên nhân”, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý, việc đánh giá tiến độ ban hành văn bản quy định chi tiết chỉ dựa vào mốc thời gian có hiệu lực của luật như hiện nay không còn phù hợp. Thực tế, nhiều luật có điều khoản chuyển tiếp, cho phép tiếp tục áp dụng các văn bản cũ trong một khoảng thời gian nhất định.

Theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, cơ quan có thẩm quyền, trong đó có Chính phủ, có thể quyết định duy trì hiệu lực của các nghị định hiện hành.

“Vì vậy, trong trường hợp chưa ban hành văn bản mới, không thể mặc nhiên coi là chậm. Việc đánh giá cần có cách tiếp cận sâu hơn, thay vì chỉ căn cứ cơ học vào thời điểm hiệu lực của luật để kết luận về tiến độ ban hành văn bản quy định chi tiết”, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Các đại biểu tham dự phiên họp

Đánh giá cao sự nỗ lực, trách nhiệm trong công tác chỉ đạo, điều hành của các cơ quan chức năng trong triển khai thi hành luật thời gian qua, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho rằng, việc đánh giá sẽ thuyết phục hơn nếu bổ sung tỷ lệ so sánh với kết quả giám sát năm 2024, qua đó làm rõ sự cải thiện và nỗ lực của Chính phủ, các bộ, ngành trong khắc phục tình trạng chậm, nợ, mâu thuẫn, chồng chéo văn bản.

Về nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế trong công tác triển khai thi hành luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp lưu ý cần bổ sung nguyên nhân từ việc thay đổi tư duy làm luật, khiến khối lượng văn bản quy định chi tiết tăng lên đáng kể. Bên cạnh đó, năng lực của một bộ phận cán bộ còn hạn chế, chưa theo kịp tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, cũng như quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật mới, nhất là sau khi chuyển vai trò chỉnh lý dự thảo luật từ Quốc hội sang Chính phủ.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu phát biểu

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tăng cường công tác tự kiểm tra văn bản; các bộ, ngành tăng cường kiểm tra theo thẩm quyền (ví dụ Bộ Tư pháp kiểm tra thông tư của các bộ khác). Đồng thời, cần ưu tiên đào tạo, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác xây dựng pháp luật.

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh đề nghị Chính phủ thực hiện dứt điểm 25 kiến nghị giám sát và khẩn trương ban hành 47 nội dung quy định chi tiết còn đang nợ. Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội cần theo dõi quyết liệt hơn, đôn đốc đến cùng việc thực hiện các kiến nghị giám sát. Văn phòng Quốc hội phối hợp với Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội triển khai ngay phần mềm giám sát.

Trên cơ sở tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội giao Ủy ban Dân nguyện và Giám sát hoàn thiện báo cáo để gửi đại biểu Quốc hội tại đợt 2 của Kỳ họp thứ Nhất và công khai trên cổng thông tin điện tử.

Thanh Hải; Ảnh: Hồ Long