Tăng sức chống chịu đô thị trước những trận mưa cực đoan

Trong đó, công tác thoát nước của Hà Nội đã chuyển mạnh từ xử lý tình huống tại từng điểm sang triển khai đồng bộ các giải pháp theo lưu vực. Điển hình như trong thời gian ngắn, nhiều công trình khẩn cấp, dự án chống úng ngập cục bộ đã được hoàn thành hoặc cơ bản hoàn thành, khẩn trương tiếp nhận, bàn giao và đưa vào vận hành trong mùa mưa năm 2026, bước đầu phát huy hiệu quả tại nhiều khu vực trọng điểm.

Dự án cải tạo 5 hồ điều hòa tăng khả năng chống ngập úng trên địa bàn TP Hà Nội. Ảnh tư liệu: Quang Phong/Báo Tin tức và Dân tộc

Bổ sung năng lực tiêu thoát nước tại nhiều trọng điểm úng ngập

Thành phố Hà Nội xác định úng ngập là 1 trong 5 điểm nghẽn được chỉ đạo giải quyết với quyết tâm chính trị rất cao của toàn hệ thống. Theo đó, thành phố đã tập trung chỉ đạo triển khai thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, trong giai đoạn trước mắt triển khai 10 dự án đầu tư xây dựng công trình khẩn cấp (bao gồm 5 dự án về hệ thống và 5 dự án hồ điều hòa) để đưa vào vận hành trước mùa mưa năm 2026.

Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Trương Hải Long cho biết, đến nay, sau hơn 4 tháng thi công, các dự án thoát nước (10 dự án khẩn cấp, trạm bơm Phú Thượng, Hồ Cự Khối…) đã cơ bản hoàn thành đưa vào sử dụng phục vụ tiêu thoát nước và đã phát huy hiệu quả rõ rệt theo mục tiêu dự án đề ra. Theo đó, qua theo dõi, đánh giá các trận mưa vừa qua, số điểm úng ngập, diện ngập, độ sâu ngập và thời gian ngập so với những trận mưa có cường độ tương đương các năm trước đây đã giảm.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Đức Hưng, Giám đốc Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố Hà Nội làm rõ thêm thông tin, đối với các công trình do Trung tâm triển khai tập trung vào bốn nhóm giải pháp chính: cải tạo, nâng công suất các trạm bơm hiện có, bổ sung trạm bơm dã chiến và xây dựng các tuyến cống, rãnh thoát nước dọc Đại lộ Thăng Long; xây dựng, cải tạo hệ thống thoát nước tại các khu đô thị Resco, Ecohome, Tây Hồ Tây, Ngoại giao đoàn, Ciputra và các khu vực Võ Chí Công, Long Biên, Đông Anh, Gia Lâm; bổ sung trạm bơm hồ, bể điều tiết và các tuyến ống thoát nước thuộc lưu vực Tô Lịch, Tả Nhuệ; đồng thời triển khai Dự án đầu tư xây dựng chống úng ngập cục bộ khu vực nội đô.

Thông qua các dự án, hệ thống thoát nước được bổ sung tổng công suất bơm khoảng 33,08 m³/s; trong đó có 4 trạm bơm tại khu vực Đại lộ Thăng Long; 19 hồ điều hòa được bổ sung hệ thống bơm, khai thác thêm khoảng 1,4 triệu m³ dung tích tham gia điều tiết. Đồng thời, hơn 10,5 km cống thoát nước lắp đặt bổ sung và 2 bể điều tiết ngầm tại chợ Hàng Da, gầm chui xe lửa Bắc Đuống với tổng dung tích khoảng 4.300 m³ đã được hoàn thành. Việc đưa các hạng mục vào vận hành đồng bộ đã nâng cao năng lực lưu giữ, điều tiết và tiêu thoát nước, tăng khả năng ứng phó với mưa lớn, đồng thời phát huy hiệu quả của hệ thống hiện có.

Song song với các công trình do Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố Hà Nội thực hiện, 7 dự án do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp thành phố làm chủ đầu tư cũng đã cơ bản hoàn thành các hạng mục chính phục vụ tiêu thoát nước và được đưa vào khai thác theo kế hoạch: Cải tạo tuyến hạ lưu Kim Ngưu kết nối sông Tô Lịch với Trạm bơm Yên Sở; Cải tạo tuyến kênh Thụy Phương xử lý khẩn cấp bổ cập nước sông Tô Lịch và tăng cường giải quyết úng ngập cục bộ khu vực Resco, Ecohome, Đoàn ngoại giao, Tây hồ Tây, Ciputra và lân cận; xây dựng, hồ điều hòa Thụy Phương, Phú Đô, Yên Nghĩa 1 và 2, Đồng Bông 2 và các hạng mục hạ tầng kỹ thuật đồng bộ.

Các công trình hoàn thành đã bổ sung khoảng 83 ha hồ điều hòa, tăng thêm sức chứa 3,4 triệu m³ dung tích điều tiết cho hệ thống thoát nước, tăng cường khả năng thoát nước và dẫn nước lưu vực sông Tô Lịch, sông Nhuệ về trạm bơm Yên Sở góp phần tăng khả năng lưu giữ nước mưa, giảm tải cho các tuyến cống và trạm bơm đầu mối, nâng cao năng lực tiêu thoát nước.

Theo kế hoạch bảo đảm thoát nước, chống úng ngập mùa mưa năm 2026 và số liệu thống kê năm 2025, với trận mưa có cường độ từ 70 đến 100 mm/giờ, toàn thành phố dự kiến phát sinh 71 điểm úng ngập cục bộ, gồm 40 điểm trên các tuyến đường, phố chính do thành phố quản lý và 31 điểm thuộc phạm vi quản lý của cấp phường, xã. Qua các trận mưa đầu mùa năm 2026, nhiều khu vực ghi nhận tổng lượng mưa trên 100 mm. Đặc biệt, trong trận mưa ngày 28/7, tổng lượng mưa tại một số nơi đạt mức cao như Phú Thượng 195,1 mm, Hai Bà Trưng 150,8 mm, Gia Lâm 137,0 mm, Phúc Lợi 113,6 mm, Bồ Đề 102,9 mm và Ba Đình 102,2 mm.

Hiệu quả các công trình được ghi nhận qua các trận mưa

Qua theo dõi tại các khu vực được đầu tư, việc đưa các công trình vào vận hành đã bước đầu phát huy hiệu quả; 34/71 điểm trong danh mục đã cơ bản được kiểm soát (trong đó 30 điểm thuộc phân cấp thành phố quản lý, 4 điểm thuộc phân cấp phường xã quản lý). Một số điểm từng có thời gian úng ngập kéo dài từ 2 - 8 giờ trong năm 2025, qua các trận mưa đầu mùa năm 2026 không phát sinh úng ngập, như Đại lộ Thăng Long, Ngoại giao đoàn, Tây Hồ Tây, Kẻ Vẽ, Đông Thắng, Ecohome, Tôn Đản, Dương Đình Nghệ - Phạm Hùng, Nguyễn Trãi, Quan Nhân, Cự Lộc, Lương Thế Vinh - Tố Hữu.

Bày tỏ vui mừng khi các dự án chống ngập úng bước đầu đã phát huy hiệu quả, ông Đỗ Thanh Bình, trú tại chung cư Ecohome 3, phường Đông Ngạc (Hà Nội) chia sẻ: Trước đây sau mỗi trận mưa lớn khu vực Ecohome 3, Kẻ Vẽ, Đông Thắng... trở thành "rốn" ngập kéo dài nhiều giờ, có trận mưa ngập đến 0,5m kéo dài 8 giờ ảnh hưởng đến đời sống dân sinh và sản xuất kinh doanh của cư dân. Nhưng sau khi công trình chống úng ngập khu vực này được hoàn thành đã nâng cao năng lực tiêu thoát nước toàn bộ khu vực, không còn tình trạng ngập úng kéo dài, góp phần đảm bảo đời sống dân sinh.

Thực tế cũng ghi nhận, không chỉ khu vực Kẻ Vẽ, Đông Thắng, Ecohome, tại một số khu vực khác như Sân vận động Mỹ Đình, ngã năm Bà Triệu - Nguyễn Du - Hồ Xuân Hương, phố Đinh Tiên Hoàng, Phùng Hưng, Phan Bội Châu - Lý Thường Kiệt và ngõ 165 Thái Hà, năng lực thoát nước cũng đã được cải thiện; tình trạng úng ngập không phát sinh hoặc chỉ xuất hiện cục bộ trong thời gian ngắn khi lượng mưa tập trung vượt quá khả năng tiêu thoát tức thời của hệ thống. Kết quả trên là đánh giá bước đầu qua các trận mưa đã theo dõi và cần tiếp tục được kiểm chứng trong những trận mưa tiếp theo.

Đối với một số điểm úng ngập nằm tại khu vực có cao độ nền thấp hơn khu vực xung quanh, các giải pháp tăng khả năng lưu giữ, điều tiết và tiêu thoát nước đã được triển khai đồng bộ. Dự án chống úng ngập cục bộ đã hoàn thành trục thoát nước Quang Trung - Quán Sứ, cải tạo nạo vét hồ Ba Mẫu, lắp đặt các trạm bơm tại hồ Bảy Mẫu, Linh Quang, Văn Chương và Trung Tự; đồng thời, các bể điều tiết ngầm được xây dựng tại phố Nguyễn Khuyến, trong khuôn viên Trường THCS Lý Thường Kiệt, dung tích 2.000 m³; khu vực ngã năm Bát Đàn - Đường Thành - Nhà Hỏa, trước chợ Hàng Da, dung tích 2.500 m³; đường Thiên Đức, khu vực gầm chui đường sắt Bắc Đuống, dung tích 1.800 m³.

Việc đưa đồng bộ các công trình vào vận hành đã bước đầu phát huy hiệu quả, góp phần cơ bản khắc phục tình trạng úng ngập tại các khu vực trên. Đối với khu vực Võ Chí Công, việc hoàn thành trục thoát nước Hoàng Minh Thảo - DT3 - kênh tiêu Hà Nội và đưa Trạm bơm Phú Thượng vào vận hành, kết hợp với vận hành trạm bơm dã chiến để hạ mực nước hồ điều hòa Khu đô thị Ciputra, Trạm bơm Nguyễn Hoàng Tôn cùng các trạm bơm dã chiến tại ngõ 585 Lạc Long Quân và trước tòa nhà UDIC, đã nâng cao khả năng thu gom, điều tiết và tiêu thoát nước.

Có thể khẳng định, trong điều kiện thời tiết cực đoan ngày càng khó lường, không thể kỳ vọng một hệ thống thoát nước có thể giải quyết mọi tình huống nếu lượng mưa vượt quá thiết kế. Tuy nhiên, bằng việc tháo gỡ từng điểm nghẽn, phát huy hiệu quả các công trình đã đầu tư, vận hành linh hoạt hệ thống hiện có và tiếp tục bổ sung những công trình còn thiếu, Hà Nội có thể từng bước nâng cao khả năng chống chịu của đô thị, góp phần bảo đảm cuộc sống bình thường của người dân và giữ nhịp vận hành ổn định cho đô thị trong mọi điều kiện thời tiết.

Nguyễn Thắng (TTXVN)