Tăng cường đảm bảo an toàn bức xạ

Trung tâm Kỹ thuật tiêu chuẩn đo lường, chất lượng và ứng dụng, chuyển giao khoa học công nghệ (Sở KH&CN) tiến hành đo kiểm môi trường bức xạ, kiểm định tại Công ty Xi măng Long Sơn.

Bệnh viện Ung bướu Thanh Hóa hiện đang ứng dụng nhiều kỹ thuật hiện đại sử dụng bức xạ trong chẩn đoán và điều trị bệnh như chụp X-quang, chụp cắt lớp vi tính (CT), xạ trị... Để bảo đảm an toàn bức xạ, các thiết bị bức xạ được lắp đặt tại các phòng đạt chuẩn, đáp ứng quy định của Bộ KH&CN, Bộ Y tế về an toàn bức xạ. Bệnh viện đã xây dựng quy trình vận hành thiết bị chụp X-quang, trang bị thiết bị đo suất liều bức xạ. Đồng thời, các phòng có thiết bị bức xạ được che chắn bằng tường chì, gắn biển cảnh báo, nội quy hướng dẫn, hạn chế tối đa rò rỉ tia bức xạ. Cán bộ, nhân viên y tế làm việc trong khu vực bức xạ đều được trang bị áo chì và liều kế cá nhân trong quá trình vận hành thiết bị bức xạ và được tham gia các lớp tập huấn về an toàn bức xạ để nắm vững quy trình vận hành an toàn.

Xác định an toàn bức xạ là yếu tố cốt lõi, gắn liền với an toàn sản xuất, sức khỏe người lao động và sự phát triển bền vững, ngay từ khi lắp đặt các thiết bị phân tích hình quang tia X đo, xử lý mẫu để kiểm soát chất lượng sản phẩm, Công ty Xi măng Long Sơn đã xây dựng quy trình quản lý an toàn bức xạ chặt chẽ. Tất cả các thiết bị sử dụng nguồn bức xạ đều được Cục An toàn bức xạ và hạt nhân (Bộ KH&CN) cấp phép, kiểm định và hiệu chuẩn định kỳ theo quy định. Mỗi thiết bị đều được gắn cảnh báo bức xạ đáp ứng tiêu chuẩn an toàn bức xạ. Công ty thường xuyên phối hợp với Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, Sở KH&CN để đo kiểm môi trường bức xạ, kiểm định định kỳ theo quy định; xây dựng phương án ứng phó sự cố. Kỹ thuật viên Lê Văn Tuân, cán bộ kỹ thuật, Phòng Quản lý chất lượng, Công ty Xi măng Long Sơn, chia sẻ: “Đối với nhân viên trực tiếp vận hành, chúng tôi luôn chấp hành quy định đeo liều kế cá nhân và theo dõi kết quả đo định kỳ để đảm bảo mức bức xạ trong giới hạn cho phép; ghi sổ nhật ký vận hành, phản ánh kịp thời khi thiết bị có dấu hiệu bất thường”. Nhờ thực hiện đúng quy định đảm bảo an toàn bức xạ, kể từ khi hoạt động đến nay, Công ty Xi măng Long Sơn chưa xảy ra sự cố liên quan đến bức xạ.

Theo thống kê của Sở KH&CN, trên địa bàn tỉnh có 143 cơ sở bức xạ trong y tế với 271 thiết bị X-quang chẩn đoán y tế và 16 cơ sở bức xạ có sử dụng nguồn phóng xạ và máy phát tia X; trong đó có 127 nguồn phóng xạ cố định và 22 máy phát tia X. Nhằm bảo đảm an toàn khi ứng dụng bức xạ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, Sở KH&CN đã phối hợp với các cơ sở y tế và doanh nghiệp tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức và trách nhiệm tuân thủ quy trình an toàn bức xạ cho nhân viên và người lao động. Bên cạnh đó, hàng năm, Sở KH&CN phối hợp với Trung tâm Đánh giá không phá hủy thuộc Viện Năng lượng nguyên tử, tổ chức các khóa bồi dưỡng kiến thức chuyên sâu và cập nhật thông tin về an toàn bức xạ, an ninh nguồn phóng xạ cho người phụ trách và nhân viên bức xạ. Với các cơ sở lưu giữ nguồn phóng xạ, Sở KH&CN tổ chức kiểm tra, định vị vị trí, kiểm đếm, quan trắc trực tiếp đảm bảo nguồn phóng xạ không bị thất lạc, được lưu giữ, bảo quản trong điều kiện tốt, không có nguy cơ rò rỉ.

Năm 2025, Sở KH&CN đã tổ chức thẩm định và cấp giấy phép tiến hành công việc bức xạ cho 68 cơ sở với 114 thiết bị X-quang. Trong đó, cấp mới 43 cơ sở với 76 thiết bị, gia hạn 24 cơ sở với 35 thiết bị, cấp sửa đổi, bổ sung giấy phép cho 1 cơ sở với 3 thiết bị, cấp 25 chứng chỉ nhân viên bức xạ cho người phụ trách an toàn. Riêng trong quý I năm 2026, Sở KH&CN đã thẩm định cấp lại giấy phép tiến hành công việc bức xạ - sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán y tế cho 13 cơ sở với 15 thiết bị X-quang; cấp mới giấy phép tiến hành công việc bức xạ - sử dụng thiết bị bức xạ cho 2 cơ sở với 5 thiết bị bức xạ; cấp 1 giấy xác nhận khai báo 1 thiết bị bức xạ cho Cục Hải quan khu vực X; cấp 10 chứng chỉ nhân viên bức xạ cho người phụ trách an toàn.

Ông Nguyễn Mạnh Hợp, Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật tiêu chuẩn đo lường, chất lượng và ứng dụng, chuyển giao khoa học công nghệ, Sở KH&CN, cho biết: "Với chức năng phục vụ công tác quản lý nhà nước, hỗ trợ kỹ thuật, triển khai dịch vụ liên quan đến an toàn bức xạ và hạt nhân, thời gian qua, trung tâm đã tích cực phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước trực tiếp hướng dẫn, kiểm tra, hiệu chuẩn, kiểm định thiết bị bức xạ tại các đơn vị sử dụng. Nhìn chung, đa số cơ sở tại Thanh Hóa đã có sự chuyển biến rõ rệt về nhận thức và hành động trong việc chấp hành các quy định pháp luật về an toàn bức xạ”.

Mặc dù, trên địa bàn tỉnh chưa xảy ra sự cố mất an toàn, an ninh bức xạ và nguồn phóng xạ, song không thể chủ quan trước các nguy cơ tiềm ẩn có thể gây mất an toàn, ảnh hưởng đến sức khỏe con người và môi trường. Để tiếp tục duy trì và nâng cao hiệu quả công tác đảm bảo an toàn bức xạ, các sở, ngành liên quan cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ trong việc quản lý, thanh tra tại các cơ sở, doanh nghiệp sử dụng thiết bị bức xạ nhằm kịp thời phát hiện các trường hợp sai phạm và có biện pháp xử lý kịp thời. Đồng thời, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến các văn bản pháp luật đến các cơ sở y tế, doanh nghiệp có sử dụng các thiết bị bức xạ. Bên cạnh đó, tăng cường công tác quan trắc an toàn bức xạ và hạt nhân; chủ động xây dựng, triển khai các phương án, kế hoạch ứng phó sự cố bức xạ hạt nhân tại các cơ sở, nhằm phục vụ hiệu quả công tác quản lý nhà nước, đảm bảo an toàn cho người dân trên địa bàn tỉnh.

Bài và ảnh: Hoàng Mai