Tăng cường bảo vệ dữ liệu, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia

Toàn cảnh phiên thảo luận tại Tổ 4

Làm rõ nội hàm của hoạt động "tồn trữ”

Các đại biểu nhận thấy, dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) đã được chỉnh lý theo hướng rõ hơn về phạm vi điều chỉnh, cơ chế quản lý và các chính sách phát triển ngành dầu khí, cơ bản đủ điều kiện để trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.

Về hoạt động "tồn trữ" trong chuỗi giá trị dầu khí, khoản 8 Điều 3 dự thảo Luật giải thích "chuỗi giá trị dầu khí" bao gồm các hoạt động điều tra cơ bản về dầu khí, hoạt động dầu khí gắn với vận chuyển, tồn trữ, xử lý, chế biến dầu khí, dịch vụ kỹ thuật dầu khí và năng lượng ngoài khơi.

Theo ĐBQH Tráng A Dương (Lào Cai), nội dung về hoạt động tồn trữ chưa được quy định cụ thể tại các điều khoản khác. Do đó, đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát, bổ sung hoặc làm rõ nội hàm của hoạt động "tồn trữ", bảo đảm thống nhất giữa quy định giải thích từ ngữ và các quy định điều chỉnh trong dự thảo Luật.

ĐBQH Tráng A Dương (Lào Cai) phát biểu

Khoản 2 Điều 9 dự thảo Luật hiện đang quy định cấm lợi dụng hoạt động dầu khí làm ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, chủ quyền quốc gia và gây ô nhiễm môi trường.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và quản trị dữ liệu ngày càng quan trọng, đại biểu Tráng A Dương đề nghị, cần bổ sung hành vi xâm phạm an toàn, an ninh mạng; an toàn hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu phục vụ điều tra cơ bản và hoạt động dầu khí vào nhóm hành vi bị nghiêm cấm nhằm tăng cường bảo vệ dữ liệu, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Theo đó, chỉnh lý khoản 2 Điều 9 dự thảo Luật theo hướng: bổ sung hành vi bị cấm là: "Lợi dụng điều tra cơ bản về dầu khí và hoạt động dầu khí để xâm phạm an toàn, an ninh mạng; an toàn hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu phục vụ điều tra cơ bản và hoạt động dầu khí; làm ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, chủ quyền, lợi ích quốc gia, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; gây ô nhiễm môi trường”.

Liên quan đến chính sách của Nhà nước đối với hoạt động dầu khí tại Điều 5, đại biểu Tráng A Dương chỉ rõ, khoản 1 Điều 5 mới dừng ở chính sách khuyến khích đầu tư để tiến hành điều tra cơ bản và hoạt động dầu khí.

Các đại biểu dự phiên thảo luận tại Tổ 4

Vì vậy, đại biểu đề nghị, bổ sung nội dung khuyến khích ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong điều tra cơ bản và hoạt động dầu khí, phù hợp với Nghị quyết số 57-NQ/TW và định hướng phát triển ngành dầu khí theo hướng hiện đại, bền vững.

Theo đó, khoản 1 nên chỉnh lý theo hướng: “Nhà nước khuyến khích tổ chức, cá nhân Việt Nam và nước ngoài đầu tư, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để tiến hành điều tra cơ bản về dầu khí và hoạt động dầu khí tại Việt Nam nhằm gia tăng tài nguyên, trữ lượng và sản lượng khai thác dầu khí tại các khu vực tiềm năng, các vùng nước sâu, xa bờ, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, phát triển kinh tế đất nước và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Việt Nam phù hợp với điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên".

Bổ sung cơ chế "Khai thác tận thu đa mục tiêu"

Quan tâm đến cơ chế điều hành và quản lý đối với mỏ, cụm mỏ, lô dầu khí khai thác tận thu, ĐBQH Nguyễn Thị Sửu (TP. Huế) nhận thấy, sự phân cấp và quy trình xử lý các dự án khai thác tận thu hiện nay còn khá phức tạp.

Cụ thể, theo khoản 3 Điều 30 dự thảo Luật, trong trường hợp chưa ký được hợp đồng mới trước khi hợp đồng cũ hết hạn, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) phải chuẩn bị kế hoạch tiếp quản và áp dụng cơ chế cho dự án khai thác tận thu.

ĐBQH Nguyễn Thị Sửu (TP. Huế) phát biểu

Theo điểm c, khoản 1 Điều 30 dự thảo Luật, một hình thức xử lý khác là Petrovietnam hoặc doanh nghiệp 100% vốn của Tập đoàn này thực hiện khai thác tận thu mỏ, cụm mỏ, lô dầu khí.

Điểm a, khoản 1 Điều 45 dự thảo Luật quy định: Chênh lệch giữa doanh thu và chi phí thực hiện khai thác tài nguyên đối với hoạt động khai thác tận thu... được nộp vào ngân sách nhà nước trên nguyên tắc bảo đảm hiệu quả hoạt động khai thác tận thu và kiểm soát chặt chẽ chi phí.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu cho rằng, qua nghiên cứu xu thế chuyển dịch năng lượng, cơ chế này đang tồn tại những điểm cần xem xét.

Trước hết là rủi ro về hiệu quả kinh tế và rủi ro đầu tư. Việc cho phép dùng "ngân sách nhà nước" hoặc đẩy phần chênh lệch thu - chi vào ngân sách khi khai thác tận thu có thể tạo ra tâm lý ỷ lại, thiếu động lực tối ưu hóa công nghệ.

Các đại biểu dự phiên thảo luận tại Tổ 4

Trong bối cảnh các mỏ cũ đang rơi vào tình trạng suy giảm sản lượng nhanh chóng (mỏ cận biên), việc áp dụng cơ chế quản lý theo kiểu "giám sát chi phí" thay vì "bảo đảm hiệu quả lợi nhuận" có thể khiến nhà đầu tư (nếu là doanh nghiệp nhà nước) không quyết liệt trong việc ứng dụng công nghệ cao để kéo dài tuổi thọ mỏ. Cùng với đó là sự thiếu hụt cơ chế khuyến khích năng lượng sạch đi kèm.

Do đó, để bảo đảm tính khả thi và phù hợp với xu hướng Net Zero, đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị, bổ sung cơ chế "Khai thác tận thu đa mục tiêu" trong Điều 45 dự thảo Luật. Như vậy, thay vì chỉ coi khai thác tận thu là việc kéo dài thời gian lấy lượng dầu còn lại, cần quy định cụ thể về việc tái sử dụng hạ tầng (giếng khoan, đường ống) để phục vụ hoạt động thu giữ và lưu trữ Carbon (CCS) hoặc lưu trữ carbon.

Đồng thời, chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng áp dụng các mức ưu đãi về thuế hoặc tăng mức thu hồi chi phí (như đã quy định tại Điều 43) dành riêng cho các dự án khai thác tận thu có ứng dụng "Dịch vụ kỹ thuật dầu khí công nghệ cao" quy định tại Chương IX.

Minh Trang; Ảnh: Hồ Long