Tái thiết không gian hồ Tây: Góp phần kiến tạo diện mạo mới cho Thủ đô

Đây là bước đi mang tính chiến lược, hướng tới tái thiết không gian, phục hồi hệ sinh thái, khơi dậy nguồn lực văn hóa và định hình lại vai trò của hồ Tây trong cấu trúc phát triển Thủ đô.

Từ không gian lịch sử đến tầm nhìn chiến lược

Trong dòng chảy phát triển của Hà Nội, hồ Tây luôn giữ một vị trí đặc biệt. Từ sau năm 1954 đến nay, qua 7 lần quy hoạch chung và 4 lần điều chỉnh địa giới, khu vực này luôn được xác định là một trong những trung tâm văn hóa quan trọng của Thủ đô, bên cạnh khu vực Ba Đình và hồ Hoàn Kiếm.

Không gian hồ Tây. Ảnh: Phạm Hùng

Quy hoạch năm 1992 đã đặt ra yêu cầu rõ ràng về việc bảo tồn cảnh quan thiên nhiên, tránh mọi tác động làm biến dạng không gian đặc thù này. Không gian hồ Tây và bán đảo Quảng An tiếp tục được định hướng là trung tâm văn hóa, công cộng và du lịch. Hai trục không gian quan trọng dần hình thành: Trục phía Tây hồ Tây kết nối từ Vành đai 3 và trục bán đảo Quảng An - sau này là đường Đặng Thai Mai.

Đến năm 1998, khi đô thị Hà Nội mở rộng về phía bắc sông Hồng, hồ Tây trở thành điểm giao cắt giữa các trục không gian lớn, kết nối từ Công viên Hòa Bình đến Cổ Loa, tạo nên một trục Thăng Long vừa mang dấu ấn truyền thống, vừa thể hiện tinh thần hiện đại.

Quy hoạch năm 2011 tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm của khu vực này, với định hướng xây dựng một trung tâm dịch vụ, văn hóa, thương mại quy mô lớn ở phía Tây hồ Tây và bán đảo. Đặc biệt, ý tưởng về một nhà hát hoặc bảo tàng tại giao điểm giữa trục phía Tây hồ Tây và trục Cổ Loa đã được xác lập, mở ra khả năng hình thành những công trình biểu tượng trong tương lai.

Đến năm 2026, trong dự thảo Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, hồ Tây được xác định là một trong ba trọng tâm của khu vực nội đô lịch sử mở rộng, cùng với Mỹ Đình và Yên Sở. Nơi đây được định hướng trở thành trung tâm văn hóa, dịch vụ, du lịch và vui chơi giải trí quy mô lớn, mang tính biểu tượng. Không gian văn hóa làng nghề, hệ thống công viên chuyên đề, các trục đi bộ ven hồ… được đặt trong một tổng thể phát triển đồng bộ, mở ra cơ hội “tái sinh” cho khu vực này.

Ngày 22-1-2026, UBND thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 315/QĐ-UBND phê duyệt Đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị khu vực hồ Tây và phụ cận”, với quy mô nghiên cứu khoảng 462ha. Đây là dấu mốc quan trọng, thể hiện quyết tâm xây dựng một chiến lược phát triển dài hạn, bài bản. Hồ Tây không còn là một thắng cảnh đơn lẻ, mà trở thành không gian chiến lược về văn hóa, du lịch, dịch vụ và sinh thái trong cấu trúc phát triển của Thủ đô.

Hồ Tây là một không gian đặc biệt của Hà Nội cần được kiến thiết để bảo tồn và phát triển. Ảnh: Phạm Hùng

Chia sẻ tại Chương trình thời sự đặc biệt với chủ đề “Để hồ Tây trở thành trung tâm văn hóa, du lịch của Thủ đô”, tối 19-3, do Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội thực hiện, Tiến sĩ Nguyễn Viết Chức, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, Viện trưởng Viện Nghiên cứu văn hóa Thăng Long cho rằng, việc thành phố Hà Nội ban hành đề án thể hiện tư duy phát triển mới, phù hợp với quy luật vận động. Việc đặt “bảo tồn” trước “phát huy” trong tên gọi đề án cho thấy cách tiếp cận cân bằng, coi trọng giá trị cốt lõi và hướng tới phát triển bền vững. Chính việc giữ gìn “hồn cốt” đã tạo nên sức hấp dẫn riêng của Hà Nội.

Cũng tại Chương trình thời sự đặc biệt, ở góc nhìn quy hoạch, Kiến trúc sư Trần Ngọc Chính, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, hồ Tây cần được nghiên cứu quy hoạch đồng bộ, xứng tầm khu vực và quốc tế. Mối liên kết giữa hồ Tây với sông Hồng và trục không gian kéo dài tới Cổ Loa, tạo nên một không gian văn hóa - lịch sử có giá trị đặc biệt, cần được bảo tồn và phát huy một cách tương xứng.

Những định hướng này cho thấy, hồ Tây đang được đặt trong một tầm nhìn mới, không chỉ là di sản của quá khứ, mà là động lực phát triển cho tương lai.

Hai khách mời tại Chương trình thời sự đặc biệt tối 19-3. Ảnh: Phạm Hùng

Tái thiết không gian, phục hồi sinh thái, nâng cao chất lượng sống

Từ nền tảng quy hoạch và định hướng chiến lược, Đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị khu vực hồ Tây và phụ cận” đặt ra nhiều nhiệm vụ trọng tâm nhằm tái thiết không gian một cách toàn diện.

Một trong những định hướng quan trọng là tổ chức lại cảnh quan ven hồ theo hướng ưu tiên không gian công cộng, hạn chế phương tiện cơ giới, mở rộng lối đi bộ, tạo điều kiện để người dân tiếp cận và thụ hưởng không gian một cách thuận lợi. Đây là bước chuyển từ tư duy khai thác sang tư duy phục vụ cộng đồng, đưa hồ Tây trở thành không gian sống đúng nghĩa.

Từ góc nhìn chuyên môn, TS.KTS Trương Văn Quảng, Phó Tổng Thư ký Hội Quy hoạch và Phát triển đô thị Việt Nam nhấn mạnh, việc cải tạo hồ Tây cần đặt trong tầm nhìn dài hạn, gắn với quy hoạch tổng thể của Thủ đô. Theo ông, cần rà soát và đánh giá toàn diện hệ giá trị của khu vực, bao gồm lịch sử, văn hóa, cảnh quan và kinh tế, để có cách tiếp cận phù hợp trong một không gian phát triển rộng lớn hơn.

Cảnh quan hồ Tây. Ảnh: Hà Trang

Theo Tiến sĩ Nguyễn Viết Chức, đây là vấn đề gắn trực tiếp với chất lượng sống. Quy hoạch không chỉ là câu chuyện hạ tầng, mà còn là cách con người tiếp cận và ứng xử với không gian. Một môi trường thanh thản, trật tự, văn minh sẽ nâng cao giá trị văn hóa của khu vực. Ngược lại, nếu để xảy ra tình trạng chen chúc, lộn xộn, thì sức hấp dẫn của hồ Tây sẽ bị suy giảm.

Đề án cũng hướng tới việc hình thành các công viên chuyên đề, quảng trường, cầu đi bộ, bến du thuyền, cùng hệ thống không gian văn hóa - sự kiện ngoài trời. Những yếu tố này tạo nên điểm nhấn mới, đồng thời gia tăng trải nghiệm cho người dân và du khách.

Thực tế cho thấy, dù chưa được khai thác hết tiềm năng, khu vực hồ Tây đã có những điểm đến thu hút như Thung lũng hoa hồ Tây, đầm sen, các tuyến đường dạo ven hồ. Điều đó chứng minh rằng, nếu được tổ chức lại một cách bài bản, nơi đây hoàn toàn có thể phát triển thành một trung tâm du lịch - văn hóa hấp dẫn.

Người dân Thủ đô cũng đồng tình và kỳ vọng vào những đổi thay tại không gian hồ Tây thời gian tới. Bà Nguyễn Thị Thanh Hảo (phường Ngọc Hà) mong muốn hồ Tây được cải tạo để vừa giữ gìn giá trị cũ, vừa phát huy giá trị mới, tạo điều kiện cho người dân thụ hưởng và thu hút du khách. Còn bà Đào Thị Minh Hạnh (phường Thanh Xuân) cho rằng, việc nâng cấp để hồ Tây thành điểm đến du lịch hấp dẫn là hướng đi đúng đắn, phù hợp với vị thế của Thủ đô.

Đưa hồ Tây thành trung tâm văn hóa, thể thao, du lịch của Thủ đô. Ảnh: Phạm Hùng

Song song với tái thiết không gian, vấn đề môi trường và hệ sinh thái được đặt ở vị trí trung tâm. Theo kiến trúc sư Trần Ngọc Chính, việc bảo vệ mặt nước hồ Tây là yêu cầu tiên quyết. Đây là không gian sinh thái đặc hữu, cần được duy trì theo tiêu chí “xanh - sạch - đẹp”. Việc xử lý nước thải, cải thiện chất lượng nước, phục hồi hệ sinh thái thủy sinh phải được triển khai đồng bộ, bảo đảm không có nguồn thải chưa qua xử lý xả trực tiếp vào hồ.

“Chỉ khi kiểm soát tốt môi trường và phục hồi hệ sinh thái, hồ Tây mới có thể phát triển bền vững. Đây là nền tảng để duy trì giá trị tự nhiên, đồng thời tạo điều kiện cho các hoạt động văn hóa, du lịch phát triển lâu dài”, kiến trúc sư Trần Ngọc Chính nhấn mạnh.

Một vấn đề quan trọng khác là tổ chức không gian gắn với các công trình biểu tượng. Trong định hướng phát triển, Hà Nội đặt mục tiêu xây dựng những công trình kiến trúc có tầm vóc quốc tế bên hồ Tây, như nhà hát hiện đại. Tuy nhiên, đi kèm với đó là yêu cầu về hạ tầng giao thông và tổ chức không gian, nhằm bảo đảm khả năng đón lượng lớn người tham gia mà không gây áp lực lên khu vực.

Theo các chuyên gia, việc quy hoạch hồ Tây cần có sự tham gia của nhiều lĩnh vực như lịch sử, văn hóa, kiến trúc, môi trường… cùng với tiếng nói của cộng đồng. Đây là cách tiếp cận toàn diện, nhằm tạo ra một không gian vừa bảo tồn giá trị truyền thống, vừa đáp ứng nhu cầu phát triển hiện đại.

Phối cảnh Nhà hát Ngọc Trai.

Với sự vào cuộc của chính quyền, sự đồng thuận của người dân và sự tham gia của các chuyên gia, hồ Tây đang đứng trước cơ hội được tái thiết và nâng tầm. Từ một không gian từng bị khai thác rời rạc, nơi đây có thể trở thành trung tâm văn hóa mở, không gian sống chất lượng và điểm đến giàu bản sắc của Hà Nội.

Trong tương lai, hồ Tây không chỉ là “lá phổi xanh” của Thủ đô, mà còn là nơi hội tụ các giá trị văn hóa, lịch sử và sáng tạo. Khi Đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị khu vực hồ Tây và phụ cận” được triển khai toàn diện, khu vực này sẽ góp phần định hình diện mạo mới cho Hà Nội - một đô thị phát triển hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, giữa bảo tồn và phát triển, giữa con người và thiên nhiên.

Yên Nga