Tái cấu trúc lực lượng sản xuất trong bối cảnh già hóa dân số

Quán trà "Grandma's Tearoom" rộn ràng mở cửa đón khách vào mỗi thứ 5 hàng tuần

Cách các quốc gia kích hoạt nền kinh tế tóc bạc

Vào mỗi thứ Năm hàng tuần, tại vùng quê Fukuoka, Nhật Bản, một quán trà mang tên "Grandma's Tearoom" (Tạm dịch: Quán trà của bà) lại rộn ràng mở cửa đón khách. Nơi đây, cụ bà Masako Taniguchi, 85 tuổi đảm nhận vai trò bếp trưởng, phối hợp cùng khoảng 50 cụ bà khác ở độ tuổi 80, 90 để nấu nướng và phục vụ khách hàng.

Điểm đặc biệt là mô hình này được vận hành như một doanh nghiệp thực thụ bởi công ty Ukiha no Takara Co. và mang lại doanh thu hơn 20 triệu Yên (khoảng 130.500 USD) mỗi năm. Các cụ bà nhận lương như mọi nhân viên khác của công ty chứ không phải làm tình nguyện, giúp họ tự chủ tài chính và tìm thấy niềm vui sống ngay cả khi một số người đã bắt đầu mắc chứng sa sút trí tuệ.

Mỗi ngày, ông Cho Sung-whoi (71 tuổi), Seoul, Hàn Quốc đều đi giao hàng bằng tàu điện ngầm rồi xuống đi bộ đến nhà khách hàng.

Mô hình này chính là câu trả lời thực tế cho cuộc khủng hoảng nhân khẩu học tại Nhật Bản. Các số liệu thống kê mới nhất của chính phủ nước này cho thấy dân số đã giảm kỷ lục 908.000 người, đánh dấu năm thứ 16 liên tiếp suy giảm. Với việc gần 30% dân số đã bước qua tuổi 60 và tỷ lệ sinh chạm đáy, nước Nhật bắt buộc phải tìm mọi cách kích hoạt lại nguồn lực lao động từ thế hệ tóc bạc để duy trì sức sống kinh tế, thay vì chỉ dựa vào quỹ phúc lợi đang ngày một phình to.

Nhìn ra các quốc gia lân cận, nhu cầu lao động khi về già cũng đang bùng nổ mạnh mẽ với những sắc thái khác nhau. Tại Hàn Quốc, nơi có tình trạng chênh lệch giàu nghèo ở người cao tuổi thuộc hàng khốc liệt nhất trong khối các nước phát triển, khi cứ 10 người già thì có đến 4 người phải sống với mức thu nhập dưới một nửa mức trung bình của xã hội, việc đi làm lại sau khi nghỉ hưu đã trở thành một cuộc đua mưu sinh bắt buộc.

Trên các đường phố của Seoul, hình ảnh những cụ ông, cụ bà chuyển sang làm shipper công nghệ giao hàng chặng ngắn, làm nhân viên bảo vệ hoặc dọn dẹp tại các siêu thị thông minh đã trở thành một phần quen thuộc của nền kinh tế. Họ sử dụng điện thoại thông minh để nhận đơn, tự kiếm thu nhập để trang trải cuộc sống và giảm bớt gánh nặng cho hệ thống an sinh xã hội quốc gia.

Trong khi đó, tại Thái Lan, một quốc gia cũng đã chính thức bước vào giai đoạn xã hội già hóa, bài toán lao động lại được giải quyết bằng cách tập trung vào nhóm người từ 55 đến 70 tuổi, thế hệ thường bị thị trường lao động truyền thống bỏ quên. Các tổ chức xã hội tại đây đã lập ra các mạng lưới đào tạo công nghệ số và kỹ năng kinh doanh.

Nhờ đó, những người phụ nữ lớn tuổi ở vùng nông thôn có thể tự làm chủ các doanh nghiệp nhỏ, bán nông sản sạch và đồ thủ công. Việc lao động lúc này không chỉ giúp họ đảm bảo thu nhập an toàn mà còn mang lại sự tự tin khi không bị tụt hậu lại phía sau trong kỷ nguyên số.

Thách thức "già trước khi giàu" và bước chuyển mình của Việt Nam

Việt Nam đang nằm trong nhóm các quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Chúng ta phải đối mặt với bài toán hóc búa "già trước khi giàu", khi phần lớn người cao tuổi, đặc biệt là phụ nữ ở khu vực nông thôn, hiện vẫn chưa có lương hưu hoặc các khoản tích lũy an sinh xã hội bền vững. Họ buộc phải tiếp tục mưu sinh ở khu vực phi chính thức với những công việc bấp bênh như làm nông nghiệp thủ công hay buôn bán nhỏ.

Việt Nam đang nằm trong nhóm các quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới

Tuy nhiên, bức tranh nhân khẩu học của Việt Nam đang đón nhận những tín hiệu thay đổi tích cực khi tư duy về nền kinh tế tóc bạc bắt đầu được quan tâm và cụ thể hóa bằng hành động. Xã hội không còn nhìn nhận người cao tuổi là gánh nặng tiêu dùng, mà dần coi đây là một thị trường tiềm năng và là lực lượng lao động còn nhiều dư địa khai thác.

Chính phủ đã bắt đầu lồng ghép các chính sách thúc đẩy việc làm cho người già vào các chương trình quốc gia, khuyến khích các mô hình câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau phát triển kinh tế quy mô nhỏ tại địa phương. Nhiều doanh nghiệp Việt cũng đã nhạy bén nắm bắt xu hướng này, không chỉ mở rộng các sản phẩm, dịch vụ chuyên biệt cho người lớn tuổi như chăm sóc sức khỏe y tế số, du lịch nghỉ dưỡng, mà còn bước đầu tạo ra không gian lao động linh hoạt. Những công việc như tư vấn viên, nghệ nhân truyền dạy nghề thủ công, hay quản lý cộng đồng dựa trên kinh nghiệm và tri thức bản địa phong phú đang mở ra cơ hội để thế hệ đi trước tiếp tục cống hiến và tự chủ tài chính một cách an toàn.

Bài học từ những mô hình thành công trên thế giới cho thấy một xu thế không thể đảo ngược của thời đại. Đó là đã đến lúc nhân loại phải nhìn nhận người lớn tuổi là nguồn lực nội sinh cần phát huy. Già hóa dân số không phải là một cuộc khủng hoảng bế tắc, mà là cơ hội để thế giới vận hành một nền kinh tế mới dựa trên sự tự chủ của thế hệ tóc bạc.

Để nền kinh tế bạc phát triển bền vững trên toàn cầu cũng như tại Việt Nam, chìa khóa chính là kiến tạo một hệ sinh thái lao động nhân văn, kết hợp công nghệ số phù hợp với thể trạng của người lớn tuổi. Khi xã hội tạo ra được một môi trường tôn trọng và linh hoạt, những kỹ năng, vốn sống và tri thức bản địa tích lũy cả đời của người già sẽ biến thành giá trị kinh tế sòng phẳng. Đó chính là lời giải chung cho bài toán nhân khẩu học thế kỷ 21.

Nguồn: anews.com

Kim Thanh