Tái cấu trúc chương trình khoa học, công nghệ, tránh dàn trải, lãng phí

Chiều 11/8, tại trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì cuộc họp với các Bộ, ngành về đề án “tái cấu trúc các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia giai đoạn 2026-2035”.

Theo báo cáo của Bộ Khoa học và công nghệ, giai đoạn 2016-2025, hệ thống chương trình khoa học và công nghệ quốc gia có khoảng 42 chương trình, triển khai khoảng 4.800 nhiệm vụ, với tổng kinh phí từ ngân sách nhà nước gần 17.000 tỷ đồng. Các chương trình đã góp phần duy trì năng lực nghiên cứu quốc gia, phát triển đội ngũ khoa học, mở rộng nghiên cứu sang các lĩnh vực mới.

Tuy nhiên, số lượng chương trình lớn, phân mảnh, dàn trải, nguồn lực còn phân tán, kết quả nghiên cứu chưa được chuyển tiếp tốt sang phát triển công nghệ, sản xuất và thương mại hóa, vai trò của doanh nghiệp hạn chế. Vì vậy, Đề án “tái cấu trúc các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia giai đoạn 2026-2035” được xây dựng nhằm giải quyết những bất cập này và đáp ứng yêu cầu tình hình mới.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì cuộc họp

Hệ thống được tổ chức thành 6 nhóm chương trình gồm: nhóm chương trình nghiên cứu cơ bản, tạo nền cho phát triển công nghệ lõi, công nghệ chiến lược; nhóm chương trình trọng điểm quốc gia, tập trung giải quyết các bài toán khoa học công nghệ lớn, liên ngành, liên lĩnh vực; nhóm chương trình quốc gia đặc biệt và công nghệ chiến lược; nhóm chương trình đổi mới sáng tạo quốc gia; nhóm chương trình phát triển tiềm lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; nhóm chương trình chuyển đổi số quốc gia.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và công nghệ Lê Xuân Định cho biết, mục tiêu của tái cấu trúc chuyển từ quản lý nhiều chương trình độc lập sang quản trị một hệ thống có định hướng có liên thông và đo được kết quả tác động, tập trung nguồn lực cho mục tiêu chiến lược và công nghệ lõi, phân công rõ trách nhiệm, đảm bảo liên thông từ nghiên cứu đến ứng dụng, thương mại hóa, quản lý theo kết quả, chấp nhận điều chỉnh hoặc dừng nhiệm vụ không đạt yêu cầu, phát huy vai trò doanh nghiệp.

“Giá trị của việc phân nhóm nằm ở ba điểm. Một là tạo khung để định vị mỗi chương trình theo mục tiêu kết quả chủ yếu, qua đó hạn chế trùng lặp. Thứ hai là tạo cơ sở điều phối nguồn lực và kết nối đầu ra của chương trình này với chương trình khác trong cùng chuỗi nghiên cứu, phát triển, ứng dụng, thương mại hóa. Thứ ba, cho phép theo dõi đánh giá toàn hệ thống trên cùng một nền tảng số và theo dõi đánh giá”, Thứ trưởng Lê Xuân Định cho biết.

Đề án đặt ra mục tiêu đến năm 2030, 100% chương trình được theo dõi, đánh giá trên nền tảng số, hình thành tối thiểu 20 sản phẩm trọng điểm quốc gia và sản phẩm công nghệ chiến lược, tối thiểu 40% nhiệm vụ được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ hoặc có công bố quốc tế uy tín, tối thiểu 50% nhiệm vụ đặt hàng do doanh nghiệp chủ trì hoặc phối hợp, hình thành 30 nhóm nghiên cứu mạnh đạt chuẩn khu vực. Mục tiêu giai đoạn 2031-2035 là hoàn thiện và thương mại hóa quy mô công nghiệp lũy kế tối thiểu 50 sản phẩm trọng điểm quốc gia và sản phẩm công nghệ chiến lược có sức cạnh tranh quốc tế, tỷ lệ nhiệm vụ bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ hoặc có công bố quốc tế uy tín đạt tối thiểu 50%, tối thiểu 60% nhiệm vụ đặt hàng do doanh nghiệp chủ trì hoặc phối hợp.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và công nghệ Lê Xuân Định

Tại cuộc họp, đại diện các Bộ, ngành nhất trí sự cần thiết phải xây dựng đề án. Thứ trưởng Bộ Công thương Phan Thị Thắng cho biết, hồ sơ xác định 6 nhóm, nhưng chưa thể hiện rõ chương trình nào tiếp tục, chương trình nào hợp nhất, thay thế hoặc kết thúc. Và chương trình kế thừa là gì, cơ quan nào chủ trì và thời điểm chuyển tiếp.

“Bổ sung phương án xử lý từng chương trình cho tinh gọn, hiệu quả, thực chất theo một nguyên tắc: Một chương trình, một nhiệm vụ chỉ một cơ quan chủ trì chịu trách nhiệm từ khâu mục tiêu, sản phẩm, tiến độ, nguồn lực, hiệu quả cho đến cơ quan phối hợp chịu trách nhiệm và phần việc được phân công, tránh tình trạng nhiều cơ quan quản lý cùng một chương trình. Thứ hai nữa là chúng ta không để cơ chế điều phối 6 nhóm làm phát sinh thêm cấp trung gian quản lý”, Thứ trưởng Phan Thị Thắng đề nghị.

Bà Vũ Thị Hằng, Phó Vụ trưởng Vụ khoa học công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường bày tỏ quan điểm, những chương trình khoa học công nghệ có nội dung hay mục tiêu, sản phẩm chủ yếu thuộc hoàn toàn hoặc gần như là hoàn toàn vào phạm vi quản lý chuyên ngành của một bộ thì nên giao bộ chuyên ngành chủ trì. Bộ Khoa học Công nghệ tập trung chủ trì các chương trình mang tính liên ngành và các công nghệ mới, làm sao có tính lan tỏa cao và đặc biệt là các chương trình công nghệ chiến lược có ý nghĩa quốc gia.

“Đổi mới mạnh phương thức quản lý chương trình theo hướng đặt hàng từ nhu cầu thực tiễn và lấy sản phẩm ứng dụng làm tiêu chí quan trọng để đánh giá, tăng tỉ trọng nhiệm vụ với sự tham gia của các doanh nghiệp, địa phương và đơn vị sử dụng kết quả nghiên cứu”, Bà Vũ Thị Hằng nhấn mạnh.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng phát biểu chỉ đạo

Kết luận cuộc họp, nhấn mạnh đề án tái cấu trúc phải xử lý triệt để được các tồn tại, tránh sự lãng phí với phạm vi tái cấu trúc mang tính tổng thể quốc gia, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đề nghị Bộ Khoa học và công nghệ phối hợp với các Bộ ngành rà soát kỹ các chương trình, xác định rõ sự cần thiết gắn với mục tiêu, rõ hiệu quả đầu ra là các sản phẩm có tính ứng dụng và có khả năng thương mại hóa.

“Xây dựng tiêu chí để đánh giá hiệu quả theo kết quả đầu ra đối với từng nhiệm vụ, từng nhóm chương trình; quản lý tập trung trên hệ thống nền tảng số; phân công rõ trách nhiệm cụ thể của từng bộ, ngành, cơ quan trong việc tổ chức thực hiện. Trên cơ sở đó phân bổ nguồn lực theo nguyên tắc tập trung, có trọng tâm trọng điểm, tránh dàn trải, ưu tiên cho các bài toán lớn của đất nước. Làm sao các đề tài, chương trình nghiên cứu phải đi ra được cuộc sống, chuyển được các đề tài này, các kết quả nghiên cứu, trí tuệ của chúng ta thành các sản phẩm cụ thể ,thành thương mại. Xây dựng hạ tầng về trí thức, tất cả các công trình nghiên cứu đó thành một hạ tầng nền tảng để chúng ta quản lý, ai mà sử dụng kết quả đó thì trả tiền”, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu.

Theo Vân Hồng/VOV1