Tác giả Huỳnh Thanh Bình: Say mê nghiên cứu mỹ thuật ở Nam Bộ

Tác giả Huỳnh Thanh Bình. Ảnh: NVCC

* Thưa bà, là tác giả của 3 ấn phẩm có chung đề tài về mỹ thuật Nam Bộ, bà cho biết nhận định khái quát về đề tài này?

- Mỹ thuật truyền thống Nam Bộ gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của các cộng đồng dân tộc cộng cư ở vùng đất này. Tuy cùng sử dụng một chất liệu với kỹ pháp tương đồng nhưng với sự tài hoa của người nghệ nhân, họ đã tạo nên những tác phẩm mỹ lệ, đặc sắc mang những đặc trưng riêng, đáp ứng nhu cầu mỹ thuật và văn hóa - tín ngưỡng của cộng đồng.

* Thưa bà, có phải tranh dân gian Nam Bộ là đối tượng chưa từng được nhiều người nghiên cứu?

- Đúng vậy. Do đó, trong hàng chục năm qua, việc gom góp những bức tranh dân gian như một việc sưu tập tình cờ cốt để có dữ liệu mà xem để thỏa mãn sự hiểu biết về nghệ thuật dân gian và truyền thống ở vùng đất phương Nam.

Nói chung, các sưu tập tranh dân gian Nam Bộ chủ yếu là tranh thờ, là vật phẩm cúng tế hay trần thiết các đàn lễ thực hành khoa nghi của nhà phật và minh họa các văn bản chiêm đoán vận mệnh mà ngày nay chúng được liệt vào mê tín. Chính vì vậy, chúng khó được coi là tác phẩm mỹ thuật theo đúng nghĩa của từ này, song đây là những di vật của thành tựu hội họa của một thời quá vãng mà đến nay, ngoài chúng ra thì thế hệ hậu bối không có thể truy tầm được một dấu tích nào khác của cái gọi là thành tựu nghệ thuật hội họa của các thế hệ cha ông ở vùng đất phương Nam này…

Sưu tập này cho chúng ta có được một cảm thức có phần cụ thể từ những hình ảnh đó, ở đó bao gồm những hình ảnh tả thực và những hình ảnh có được do những ý tưởng sáng tạo bắt nguồn từ nếp tưởng tượng và các tín lý đã bắt rễ trong đời sống tâm linh. Chính vì vậy, chúng nên được coi là những di vật trân quý của tiền nhân đã sống còn qua muôn ngàn biến thiên của lịch sử.

* Tranh tường Khmer Nam Bộ bàn về những nội dung cốt lõi nào, thưa bà?

- Tranh tường Khmer Nam Bộ đi sâu vào tìm hiểu về nguồn gốc, lịch sử, nội dung, nghệ thuật và đặc điểm, tính chất của tranh tường Khmer. Tác phẩm còn đề cập đến nghề vẽ tranh tường và tập thành tranh tường do các thế hệ nghệ nhân Khmer tạo tác nội - ngoại thất ở một số chùa tháp Phật giáo Nam tông Khmer tại An Giang, Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Kiên Giang...

Đây là kết quả điều tra - sưu tầm chủ yếu là phương pháp điều tra điền dã để khảo sát những bức tranh tường cũ lẫn mới; đồng thời tiến hành phỏng vấn sâu, phỏng vấn hồi cố các nghệ nhân vẽ tranh tường cũng như những vị Acha, sư sãi, các trí thức, cán bộ văn hóa Khmer và người dân Khmer ở các địa phương nói trên.

* Còn với sách Tranh kiếng Nam Bộ - Nghệ phẩm của mọi nhà mới ra mắt bạn đọc, bà muốn gửi gắm điều gì?

- Sách không chỉ cung cấp, bổ sung cho bạn đọc, những người yêu mến mỹ thuật dân gian của vùng đất phương Nam những thông tin đầy đủ và chi tiết hơn về nguồn gốc, lịch sử không chỉ của tranh kiếng Nam Bộ mà còn phổ quát tranh kiếng của các nước trên thế giới; đi cùng những đặc điểm của tranh kiếng Nam Bộ nói chung cũng như của các dòng tranh kiếng đã và đang có mặt trong đời sống văn hóa Nam Bộ cùng với các nghệ nhân và cơ sở tiêu biểu; kỹ pháp tạo hình từ nguyên liệu, màu sắc, kiếng vẽ tranh, hậu tranh, khung tranh cho đến các công đoạn vẽ mẫu, vẽ nét trên kiếng, phơi khô, tô màu.

* Là tác giả nữ, lại đi sâu tìm hiểu về các thể loại mỹ thuật ở vùng đất Nam Bộ, cho ra đời nhiều ấn phẩm về đề tài này, bà đã nỗ lực như thế nào?

- Nói chung, khi bạn đam mê một việc gì thì phải theo đuổi để đạt đến kết quả cuối cùng. Tất nhiên phải chịu khó lặn lội đến gặp gỡ các nghệ nhân, cất công đi đến những nơi có những dữ liệu mà mình cần tìm hiểu, những địa điểm mà mình được các bậc trưởng thượng chỉ điểm... Thế là phải tốn thì giờ và công sức, chịu nắng, chịu mưa, chịu cảnh “ăn quán ngủ đường”, trải qua đủ thứ chuyện. Cái vui là tìm được dữ liệu, tận mắt thấy được hiện vật, chụp ảnh được những tác phẩm tiêu biểu, gặp được những nghệ nhân tài hoa, nghe được câu chuyện nghề nghiệp của họ... Đó là hạnh phúc của người nghiên cứu.

* Trân trọng cảm ơn bà và chúc bà ngày 8-3 nhiều niềm vui và hạnh phúc!

Lâm Viên (thực hiện)