Syria bất ngờ hưởng lợi khi các nước Vùng Vịnh tìm đường né eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz. Ảnh: IRNA/TTXVN

Đòn bẩy đưa Syria từ một quốc gia bị chiến tranh tàn phá trở thành mắt xích mới trong mạng lưới thương mại và năng lượng khu vực. Tuy nhiên, con đường để Damascus thực sự thay thế vai trò của Hormuz vẫn còn nhiều rào cản.

Trong nhiều năm, eo biển Hormuz được xem là "yết hầu" của thị trường năng lượng toàn cầu. Thế nhưng, những căng thẳng kéo dài liên quan đến Iran đang khiến các nước vùng Vịnh đẩy nhanh kế hoạch đa dạng hóa tuyến vận chuyển, trong đó Syria bất ngờ nổi lên như một trung tâm logistics và năng lượng mới.

Sự gián đoạn kéo dài tại Hormuz không chỉ gây thiệt hại cho hoạt động xuất khẩu dầu mỏ mà còn thúc đẩy các quốc gia ven Vịnh và Thổ Nhĩ Kỳ đầu tư mạnh vào hệ thống đường ống, đường sắt và cảng biển nhằm giảm phụ thuộc vào tuyến hàng hải chiến lược này.

Syria trở thành mắt xích mới của Trung Đông

Sau nhiều năm nội chiến, Syria đang tận dụng vị trí địa lý đặc biệt nằm giữa Địa Trung Hải và Trung Đông để xây dựng vai trò là cửa ngõ trung chuyển hàng hóa và năng lượng giữa châu Âu với khu vực Vùng Vịnh.

Quốc gia này sở hữu hệ thống kết nối bằng đường bộ, đường sắt và các cảng biển trải dài trên bờ Địa Trung Hải. Với sự hậu thuẫn của các nước Arab Vùng Vịnh, Jordan, Thổ Nhĩ Kỳ cùng Mỹ và Pháp, Damascus được kỳ vọng sẽ trở thành trung tâm của các hành lang thương mại và năng lượng mới, giúp giảm sự phụ thuộc vào eo biển Hormuz.

Trong chuyến công du bên lề hội nghị thượng đỉnh NATO tuần trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump ca ngợi nhà lãnh đạo Syria đã góp phần ổn định đất nước sau nhiều năm hỗn loạn, đồng thời tuyên bố sẽ đưa Syria ra khỏi danh sách các quốc gia bảo trợ khủng bố. Động thái này mở đường cho doanh nghiệp Mỹ đầu tư vào các lĩnh vực dầu khí, điện lực và tài chính tại Syria.

Không lâu trước đó, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng trở thành nguyên thủ đầu tiên của một quốc gia Liên minh châu Âu đến Damascus kể từ khi chính quyền Bashar al-Assad sụp đổ cuối năm 2024. Tháp tùng ông là đoàn doanh nghiệp lớn của Pháp nhằm tìm kiếm cơ hội đầu tư vào cơ sở hạ tầng và các dự án năng lượng.

Trong chuyến thăm, ông Macron nhấn mạnh mong muốn xây dựng Syria thành một trung tâm năng lượng khu vực, đồng thời cho rằng những bất ổn tại eo biển Hormuz cho thấy sự cần thiết phải đa dạng hóa các tuyến thương mại quốc tế.

Đẩy nhanh kế hoạch "bỏ qua" Hormuz

Những kế hoạch này đang dần được hiện thực hóa.

Iraq hiện chuẩn bị xuất khẩu dầu thô và naphta qua các cảng của Syria, trong khi Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cùng nhiều quốc gia Vùng Vịnh dự kiến sử dụng cảng Baniyas để vận chuyển dầu và nhiên liệu.

Kể từ khi eo biển Hormuz rơi vào khủng hoảng hồi tháng 3, hàng nghìn tấn gỗ, xi măng, đậu nành, ngô, hàng tiêu dùng và gia súc đã được các nước Vùng Vịnh nhập khẩu thông qua hai cảng Latakia và Tartus của Syria mỗi tháng.

Đáng chú ý, DP World của UAE đã ký thỏa thuận trị giá 800 triệu USD để thuê và nâng cấp khoảng 80% cảng Tartus trong thời hạn 30 năm. Cảng biển này hiện được xem là tuyến cung ứng quan trọng đối với UAE, quốc gia trước đây phụ thuộc rất lớn vào eo biển này trong hoạt động nhập khẩu lương thực và hàng tiêu dùng.

Song song với đó, Iraq và Syria cũng đang xúc tiến kế hoạch khôi phục tuyến đường ống dẫn dầu Kirkuk-Baniyas dài gần 1.000 km, vốn bị phá hủy trong thời kỳ nội chiến.

Tháng 4 vừa qua, Thổ Nhĩ Kỳ, Jordan và Syria thành lập ủy ban ba bên để xây dựng mạng lưới đường sắt mới kết nối với Saudi Arabia và sau đó liên thông với tuyến đường sắt của Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC). Nếu hoàn thành theo kế hoạch vào đầu thập niên 2030, Syria sẽ trở thành điểm giao cắt giữa châu Âu, Thổ Nhĩ Kỳ, vùng Levant và các nước Vùng Vịnh.

Đáng chú ý, nhiều quan chức Arab Vùng Vịnh cho biết các dự án này vẫn sẽ tiếp tục ngay cả khi Hormuz hoạt động bình thường trở lại, bởi các nền kinh tế khu vực không muốn tiếp tục phụ thuộc vào bất kỳ "điểm nghẽn" chiến lược nào.

Khó thay thế eo biển Hormuz

Tàu thương mại chờ đi qua eo biển Hormuz. Ảnh: THX/TTXVN

Các chuyên gia cho rằng Syria sở hữu nhiều lợi thế đáng kể.

Dầu vận chuyển từ các cảng Syria trên Địa Trung Hải chỉ mất khoảng 5-7 ngày để tới Nam Âu, ngắn hơn đáng kể so với hành trình qua kênh đào Suez hoặc vòng qua châu Phi.

Ngoài ra, Syria không phải bắt đầu từ con số 0. Nước này đã có các cảng Tartus và Latakia, từng sở hữu hệ thống đường ống kết nối Iraq trước năm 2003, đồng thời vẫn duy trì nhiều cơ sở hạ tầng dầu khí có thể được khôi phục.

Một hành lang vận tải mới qua Syria cũng sẽ giúp các khách hàng lớn như Ấn Độ và Trung Quốc giảm rủi ro khi quá phụ thuộc vào một tuyến hàng hải duy nhất, đồng thời giúp châu Âu đa dạng hóa nguồn cung năng lượng ngoài các tuyến qua Nga, Thổ Nhĩ Kỳ và Hormuz.

Nhiều rào cản khiến Syria chưa thể thay thế "yết hầu" năng lượng thế giới

Dù vậy, triển vọng này vẫn đối mặt với nhiều thách thức.

Trước hết là vấn đề an ninh. Syria vẫn chưa hoàn toàn ổn định khi nhiều nhóm vũ trang còn hoạt động tại một số khu vực. Đầu tháng 6, một xe bồn chở nhiên liệu của Iraq đã bị tấn công ở miền bắc Syria. Trong bối cảnh đó, các công ty bảo hiểm vẫn rất thận trọng với hoạt động vận tải dầu khí qua nước này.

Bên cạnh đó là bài toán tài chính. Syria cần hàng chục tỷ USD để khôi phục đường sắt, cảng biển, đường ống và hệ thống ngân hàng sau nhiều năm chịu cấm vận và chiến tranh. Mặc dù Mỹ, châu Âu, các nước Vùng Vịnh và Ngân hàng Thế giới đều cam kết hỗ trợ, Damascus vẫn phải ưu tiên tái thiết đất nước và cải thiện đời sống người dân.

Một yếu tố khác không thể bỏ qua là ảnh hưởng của Nga. Moskva vẫn duy trì căn cứ không quân Hmeimim, căn cứ hải quân Tartus, đồng thời tiếp tục là nhà cung cấp dầu mỏ, lúa mì và hỗ trợ kỹ thuật quân sự chủ yếu cho Syria. Điều này khiến bất kỳ kế hoạch đầu tư quy mô lớn nào của phương Tây cũng phải tính đến vai trò của Nga trong cán cân quyền lực khu vực.

Quan trọng hơn, xét về quy mô, Syria khó có thể thay thế hoàn toàn eo biển Hormuz. Trước khi xảy ra khủng hoảng, eo biển này tiếp nhận khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày cùng khoảng 80 triệu tấn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) mỗi năm. Trong khi đó, ngay cả khi đầu tư khoảng 20 tỷ USD nâng cấp hạ tầng, Syria cũng chỉ có thể vận chuyển tối đa khoảng 2-3 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương khoảng 10-15% công suất của eo biển chiến lược.

Dẫu vậy, các chuyên gia cho rằng vai trò của Syria không nằm ở việc thay thế hoàn toàn eo biển Hormuz mà ở khả năng trở thành "van giảm áp" cho thị trường năng lượng toàn cầu. Trong trường hợp Hormuz tiếp tục bị gián đoạn, lượng dầu vận chuyển qua Syria có thể góp phần hạn chế cú sốc nguồn cung và kiềm chế đà tăng của giá dầu.

Bên cạnh đó, hành lang vận tải qua Syria cũng được đánh giá phù hợp với các dự án kết nối khu vực như Hành lang Kinh tế Ấn Độ - Trung Đông - châu Âu (IMEC). Theo các đề xuất mới, nếu được tích hợp với các tuyến qua Oman, Ai Cập và Syria, IMEC có thể tiếp nhận hơn 60% lượng container từng đi qua Hormuz trước xung đột, qua đó tạo ra một mạng lưới thương mại linh hoạt hơn cho Trung Đông và châu Âu.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc (tổng hợp)