Sức sống đô thị ven sông - Bài cuối: Hồn di sản giữa 'Kinh đô Ánh sáng'

Khác với nhiều đô thị trên thế giới từng “quay lưng” với sông nước trong quá trình công nghiệp hóa, Paris lựa chọn một hướng đi khác: bảo vệ cảnh quan, giữ gìn di sản và biến dòng sông thành trung tâm của các hoạt động du lịch, văn hóa và giải trí. Chính cách tiếp cận đó đã giúp Seine trở thành một trong những mô hình khai thác không gian ven sông thành công nhất trên thế giới.

Người dân tránh nóng bên bờ sông Seine tại Paris, Pháp, ngày 5/7/2025. Ảnh: THX/TTXVN

Giữ hồn cho dòng Seine

Đối với Paris, giá trị của sông Seine không chỉ nằm ở bản thân dòng nước mà còn ở toàn bộ cảnh quan hai bên bờ. Trên chiều dài khoảng 13 km chảy qua trung tâm thành phố, dòng sông kết nối hàng loạt công trình biểu tượng như nhà thờ Đức Bà, bảo tàng Louvre, quảng trường Concorde, Grand Palais, tháp Eiffel... Năm 1991, khu vực hai bờ Seine được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận là Di sản thế giới nhờ giá trị đặc biệt về lịch sử, kiến trúc và quy hoạch đô thị.

Trong nhiều thập niên qua, Paris đã kiên trì theo đuổi một nguyên tắc tưởng chừng đơn giản nhưng không dễ thực hiện: bảo vệ cảnh quan trước áp lực phát triển đô thị. Các công trình cao tầng trong khu vực trung tâm lịch sử bị hạn chế nhằm bảo đảm tầm nhìn từ mặt nước tới các công trình di sản. Hệ thống bờ kè đá, cầu cổ, các bến sông lịch sử và không gian công cộng ven sông được bảo tồn như những thành phần không thể tách rời của bản sắc Paris.

Theo nhiều chuyên gia quy hoạch Pháp, chính việc không chạy theo các dự án bất động sản quy mô lớn ven sông đã giúp Paris giữ được sức hấp dẫn đặc biệt của mình. Thay vì lấp đầy mặt tiền ven sông bằng các khối bê tông hiện đại, thành phố ưu tiên duy trì không gian mở để người dân và du khách có thể tiếp cận mặt nước.

Việc bảo tồn không chỉ giới hạn ở các công trình kiến trúc. Thành phố cũng đặc biệt chú trọng gìn giữ các góc nhìn đặc trưng từ mặt sông, sự hài hòa giữa không gian xây dựng và thiên nhiên, cũng như khả năng tiếp cận của người dân đối với bờ sông. Nhờ vậy, nhiều khu vực ven Seine vẫn giữ được dáng vẻ vốn có qua nhiều thế hệ, đồng thời tiếp tục thích ứng với nhu cầu của một đô thị hiện đại.

Nhờ đó, dòng Seine ngày nay vẫn giữ được vẻ hài hòa hiếm có giữa di sản lịch sử và đời sống đô thị hiện đại. Đây cũng là nền tảng giúp Paris phát triển du lịch một cách bền vững trong nhiều thập niên qua.

Khai thác giá trị từ dòng sông

Nếu việc bảo tồn giúp giữ gìn sức hấp dẫn của Seine thì khai thác hợp lý lại biến dòng sông thành một động lực kinh tế quan trọng của thủ đô nước Pháp.

Ngày nay, du ngoạn trên sông Seine là một trong những hoạt động được du khách lựa chọn nhiều nhất khi tới Paris. Những con tàu du lịch đưa du khách đi qua hàng loạt công trình nổi tiếng chỉ trong một hành trình kéo dài khoảng một giờ đồng hồ, tạo nên góc nhìn hoàn toàn khác so với tham quan trên bộ.

Theo Công ty Bateaux-Mouches, đơn vị khai thác du thuyền nổi tiếng nhất trên sông Seine, riêng đội tàu của hãng hiện phục vụ hơn 2,5 triệu lượt hành khách mỗi năm và là điểm tham quan có thu phí đông khách thứ tư tại Paris. Nếu tính toàn bộ các doanh nghiệp vận tải du lịch đường sông, khoảng 8 triệu lượt khách tham gia các chuyến du ngoạn trên Seine mỗi năm.

Điều đáng chú ý là Paris không chỉ bán một chuyến đi trên sông. Thành phố và các doanh nghiệp du lịch đã xây dựng cả một hệ sinh thái dịch vụ xoay quanh dòng Seine. Du khách có thể lựa chọn các chuyến tham quan ban ngày, du thuyền ngắm hoàng hôn, ăn tối trên sông, các chương trình biểu diễn nghệ thuật kết hợp ẩm thực hoặc những tour chuyên đề về lịch sử và kiến trúc Paris. Nhờ đó, giá trị kinh tế tạo ra từ dòng sông không chỉ đến từ vé tham quan mà còn lan tỏa sang các lĩnh vực lưu trú, nhà hàng, thương mại, văn hóa và giải trí.

Không chỉ mặt nước, hai bờ Seine cũng được khai thác như một không gian văn hóa ngoài trời quy mô lớn. Nhiều bến cảng cũ đã được cải tạo thành địa điểm tổ chức triển lãm, hòa nhạc, hội sách và các sự kiện cộng đồng. Các quầy sách cũ Bouquinistes nổi tiếng dọc bờ sông từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu trong hình ảnh Paris.

Một trong những sáng kiến thành công nhất là chương trình “Paris Plages”. Mỗi mùa hè, những khu vực ven sông được biến thành các "bãi biển đô thị" với ghế nghỉ, sân thể thao, khu vui chơi trẻ em và các hoạt động nghệ thuật ngoài trời. Chương trình thu hút hàng triệu lượt người tham gia mỗi năm, đồng thời góp phần kéo dài thời gian lưu trú của du khách tại thủ đô nước Pháp.

Dọc hai bờ sông, du khách còn có thể bắt gặp các nghệ sĩ đường phố biểu diễn âm nhạc, các lớp khiêu vũ ngoài trời, những buổi chiếu phim mùa hè hay các hoạt động thể thao cộng đồng diễn ra gần như quanh năm. Chính sự kết hợp giữa di sản, văn hóa và đời sống thường nhật đã tạo nên sức hút rất riêng cho dòng Seine.

Theo cơ quan xúc tiến du lịch vùng Paris, vùng Đại Paris đã đón khoảng 48,7 triệu lượt khách du lịch trong năm 2024. Bên cạnh các bảo tàng và công trình lịch sử nổi tiếng, không gian ven sông Seine tiếp tục là một trong những điểm đến được du khách quốc tế yêu thích nhất.

Giá trị của dòng sông được thể hiện rõ trong dịp Olympic và Paralympic Paris 2024. Lần đầu tiên trong lịch sử Thế vận hội hiện đại, lễ khai mạc được tổ chức trên sông thay vì trong sân vận động. Hơn 10.000 vận động viên di chuyển bằng thuyền dọc dòng Seine trước sự chứng kiến của hơn 300.000 khán giả trên các bờ kè và hàng trăm triệu người theo dõi qua truyền hình trên toàn thế giới.

Việc lựa chọn Seine làm sân khấu cho sự kiện thể thao lớn nhất hành tinh không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng. Đó còn là chiến dịch quảng bá hình ảnh quy mô toàn cầu cho Paris và nước Pháp, giúp hàng trăm triệu khán giả có cơ hội chiêm ngưỡng vẻ đẹp của dòng sông và các công trình lịch sử dọc hai bên bờ.

Nhìn từ kinh nghiệm của Paris, thành công trong khai thác giá trị kinh tế của một dòng sông không nằm ở việc xây dựng thật nhiều công trình ven sông hay tối đa hóa lợi nhuận ngắn hạn từ quỹ đất. Điều quan trọng hơn là bảo vệ cảnh quan, giữ gìn bản sắc và tạo ra những trải nghiệm mà người dân lẫn du khách đều muốn quay trở lại. Và đó có lẽ là bài học đáng chú ý nhất mà Paris mang lại cho các đô thị đang tìm cách phát huy giá trị từ những dòng sông chảy trong lòng nội đô.

Hữu Chiến (Phóng viên TTXVN tại Pháp)