Sức khỏe đất và bài toán an ninh lương thực

Đất khỏe để nuôi người

Theo các tài liệu của Liên hợp quốc, khoảng 95% sản lượng lương thực toàn cầu phụ thuộc vào đất khỏe. Trong khi đó, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cho biết khoảng 1,66 tỷ hécta đất đang bị suy thoái do tác động của con người, với hơn 60% diện tích này là đất nông nghiệp.

Những con số ấy cho thấy một nghịch lý: thế giới cần nhiều lương thực hơn, nhưng nền tảng tạo ra lương thực lại đang chịu sức ép ngày càng lớn.

Các đại biểu tham dự Đối thoại cấp cao về Hệ thống lương thực và Sức khỏe đất tại Action Dome, trong khuôn khổ COP17 ở Ulaanbaatar, Mông Cổ, ngày 27-8. Ảnh: UNCCD

Đó cũng là lý do sức khỏe đất trở thành một nội dung trọng tâm của Hội nghị lần thứ 17 các Bên tham gia Công ước Liên hợp quốc về Chống sa mạc hóa (COP17). Tâm điểm của ngày chuyên đề 27-8 là Đối thoại cấp cao về Hệ thống lương thực và Sức khỏe đất, với sự tham gia của các đại diện cấp cao.

Cuộc đối thoại hướng tới việc thúc đẩy cam kết chính trị để coi sức khỏe đất là một trụ cột không thể thiếu của quá trình chuyển đổi hệ thống lương thực; đồng thời tìm cách huy động đầu tư và đưa các giải pháp vào thực tiễn.

Theo các chuyên gia, đất suy giảm sức khỏe sẽ làm giảm năng suất, tăng chi phí và rủi ro sản xuất, từ đó tác động đến thu nhập nông dân, giá thực phẩm và an ninh lương thực. Vì thế, Công ước Liên hợp quốc về chống sa mạc hóa (UNCCD) coi sức khỏe đất là một phần của bài toán bảo đảm an ninh lương thực

Nhưng để làm được điều đó, họ cần những điều kiện phù hợp, từ quyền sử dụng đất an toàn, khả năng tiếp cận tài chính đến kiến thức, đổi mới và chính sách hỗ trợ.

Với nông dân, chuyển đổi phương thức canh tác liên quan trực tiếp đến thu nhập, năng suất và rủi ro mùa vụ. Vì vậy, nếu lợi ích kinh tế chưa rõ ràng, quá trình chuyển đổi khó đạt quy mô cần thiết.

Từ đất đến bàn ăn

Đối thoại cấp cao ngày 27-8 vì thế không chỉ bàn về cách giữ đất khỏe, mà hướng tới câu hỏi rộng hơn: làm thế nào để biến sức khỏe đất thành một phần của chính hệ thống sản xuất lương thực.

Theo UNCCD, một mảnh đất khỏe trước hết phải tạo ra được sản phẩm. Sản phẩm phải tạo ra thu nhập đủ để người sản xuất tiếp tục sống bằng nghề. Và khi việc duy trì đất khỏe mang lại lợi ích kinh tế, cộng đồng sẽ có thêm động lực để bảo vệ chính nguồn tài nguyên ấy.

Đất khỏe là nền tảng của các hệ thống lương thực có khả năng chống chịu và bền vững, giúp bảo đảm nguồn cung thực phẩm cho tương lai. Ảnh: UNCCD

Các phiên thảo luận cũng tập trung vào nông nghiệp tái sinh, theo dõi sức khỏe đất và kết nối chính sách đất đai với chính sách lương thực.

Nhưng để những mô hình như vậy mở rộng, tài chính vẫn là câu hỏi khó.

COP17 dành riêng các cuộc thảo luận về huy động đầu tư cho sức khỏe đất và chuyển đổi hệ thống lương thực. Mục tiêu không chỉ là có thêm nguồn vốn, mà còn thay đổi cách các tổ chức tài chính nhìn nhận đất: từ một vấn đề môi trường cần xử lý thành một tài sản có giá trị sản xuất và kinh tế lâu dài.

Điều đó cũng có nghĩa trách nhiệm không thể chỉ đặt lên vai người nông dân. Nhà nước, ngân hàng, doanh nghiệp, nhà đầu tư và người tiêu dùng đều có vai trò trong chuỗi này, từ chính sách, tín dụng đến lựa chọn nguồn nguyên liệu có trách nhiệm.

Thông điệp từ Đối thoại cấp cao tại COP17 là muốn xây dựng hệ thống lương thực có khả năng chống chịu, cần nhìn đất không chỉ như tài nguyên cần bảo vệ mà còn là nền tảng kinh tế của sản xuất và sinh kế. Khi người sản xuất có lợi ích rõ ràng từ việc giữ đất khỏe, bảo tồn đất mới có thể trở thành một phần bền vững của hệ thống lương thực.

Anh Kiệt