Sức hút của 'Nữ hoàng Ai Cập'

Carol và Memphis trong bộ truyện Nữ hoàng Ai Cập. Ảnh: Genki.

Nữ hoàng Ai Cập (ra mắt lần đầu năm 1976) là một phần trong lịch sử truyện tranh Nhật Bản. Đến nay, bộ truyện đã chính thức tròn 50 tuổi. Sức hút của nó không đơn thuần đến từ một câu chuyện tình yêu. Theo nghiên cứu từ đại học Helsinki, biểu tượng về người nữ mà tác giả đưa ra, Carol, chính là hình mẫu cho mọi cô gái hướng đến trong thập niên 70.

Nữ hoàng Ai Cập vượt khỏi định kiến thời đại

Trong Nữ hoàng Ai Cập, Carol là nhân vật đứng ở trung tâm của câu chuyện. Cô đến từ Mỹ, sống trong thập niên 1970, theo học ngành khảo cổ học.

Cuộc đời Carol thay đổi khi cô đồng ý kết hôn với Jimmy, sau đó bằng một cách bí ẩn cô bị đưa ngược về Ai Cập cổ đại. Từ đây, câu chuyện vận hành đồng thời trên hai dòng thời gian, hiện tại của nước Mỹ những năm 1970 và quá khứ của Ai Cập cổ đại.

Điểm đáng chú ý nhất ở Carol là sự kết hợp giữa một cô gái có học thức, mạnh mẽ và hình tượng nữ chính thường xuyên rơi vào tình thế bị động. Trong sáu tập đầu, cô đã bị bắt cóc ba lần và phần lớn đều được Memphis cứu thoát.

Theo nghiên cứu từ Đại học Helsinki được thực hiện bởi học giả Laida Limniati, mô típ “người hùng cứu mỹ nhân” và quyết định ở lại quá khứ đã tạo nên mâu thuẫn cho cốt truyện. Carol không phải một nhân vật yếu đuối về bản chất. Cô dũng cảm và sẵn sàng đối diện nguy hiểm. Thế nhưng kịch bản liên tục đẩy cô vào những hoàn cảnh mà khả năng tự chủ bị giới hạn.

Hai tác giả Chieko và Fumi Hosokawa cùng bức tranh màu bản gốc tại triển lãm 50 năm của bộ truyện Nữ hoàng Ai Cập. Ảnh: TSB.

Hơn hết, Carol được xây dựng như biểu tượng của sự độc lập lại lựa chọn tình yêu với một người đàn ông thuộc xã hội mà chính cô liên tục chỉ ra những giới hạn về quyền phụ nữ.

Xét trong bối cảnh manga thập niên 1970, nhân vật này có thể được hiểu theo một hướng khác. Nghiên cứu cho rằng manga thời kỳ này phần nào phản ánh trực tiếp đời sống xã hội Nhật Bản. Trong khi khoảng 40% các cuộc hôn nhân ở Nhật Bản trong thập niên 1970 và đầu thập niên 1980 được cho là hôn nhân sắp đặt, các tác phẩm manga hầu như không mô tả hình thức này. Thay vào đó, chuyện tình thường nhấn mạnh quyền lựa chọn người mình yêu và kết hôn.

Từ góc nhìn đó, Carol có thể được xem là sản phẩm của một thế giới tưởng tượng trong đó phụ nữ được trao quyền lựa chọn. Cô có thể phản đối Memphis, bỏ trốn khỏi anh, tự quyết định tình cảm và cuối cùng lựa chọn người mình yêu.

Có một thế hệ mê Nữ hoàng Ai Cập

Sau khoảng thời gian 50 năm, xã hội Nhật Bản đã có nhiều biến động và thay đổi về mặt tư duy. Một thế hệ đã trưởng thành từ những bộ shoujo như Nữ Hoàng Ai Cập.

Độc giả Nhật Bản có bút danh Nora kể rằng khi còn nhỏ, cô từng muốn trở thành Carol đến mức buộc những sợi dây chun nhiều màu vào đuôi tóc để tạo ra những phụ kiện giống nhân vật. Nhiều năm sau, Nora vẫn cảm thấy tiếc nuối vì giấc mơ trở thành nhà khảo cổ học hồi bé bị dang dở. Nhưng tình yêu với các nền văn minh cổ đại mà Carol khơi dậy chưa bao giờ biến mất.

Khi tái bản, bộ truyện đã được NXB Kim Đồng đổi tên thành Dấu ấu Hoàng gia. Ảnh: NXB Kim Đồng.

Bạn đọc khác có bút danh Ashitaba tại Kanto nhận xét rằng sức hấp dẫn của Nữ hoàng Ai Cập nằm ở sự kết hợp giữa du hành thời gian, yếu tố lãng mạn và lịch sử, với quy mô gần như một bộ phim truyền hình lịch sử. Carol được nhiều nhân vật quyền lực như Memphis và Izmir theo đuổi, trong khi các cuộc chiến và chính trị giữa các quốc gia liên tục đan xen vào câu chuyện tình cảm. Chính công thức này cũng góp phần tạo nên sức sống lâu dài của Carol.

Dù vậy, khi đặt nhân vật bên cạnh những nữ chính manga lịch sử xuất hiện sau đó, có thể thấy quan niệm về hình mẫu phụ nữ mà độc giả mong muốn đã dần thay đổi.

Một trường hợp đáng chú ý là Yuuri trong Dòng sông huyền bí (Red River), bộ manga lấy bối cảnh năm 1995. Yuuri có thể được xem là thế hệ kế thừa của Carol, nhưng không phải một bản sao của cô. Carol mở ra mô típ cô gái hiện đại bước vào thế giới cổ đại và dùng tri thức để tìm chỗ đứng trong một xã hội do đàn ông thống trị. Yuuri tiếp nhận chính mô típ ấy rồi đẩy hình tượng nữ chính sang một bước mới. Cô chiến đấu để bảo vệ người khác.

Sự khác biệt này có thể được nhìn từ sự thay đổi trong quan niệm về phụ nữ của xã hội Nhật Bản. Thế hệ độc giả của Dòng sông huyền bí trưởng thành sau giai đoạn tư tưởng bình đẳng giới và nữ quyền được nhấn mạnh mạnh mẽ hơn, đồng thời cơ hội nghề nghiệp của phụ nữ mở rộng từ những công việc văn phòng truyền thống sang các vị trí nghề nghiệp có tính chuyên môn và trách nhiệm cao hơn. Trong bối cảnh kinh tế bong bóng, hình ảnh “người phụ nữ đi làm” thậm chí trở thành một dạng biểu tượng xã hội.

Sức hút của những một bộ manga nằm ở khả năng phản ánh khát vọng thời đại và phá vỡ các định kiến. Đây là điều giúp bộ truyện đi vào một phần lịch sử văn hóa đại chúng.

Đức Huy