Sửa đổi Luật Hộ tịch: Đáp ứng yêu cầu quản trị hiện đại, phục vụ người dân

Giám đốc Sở Tư pháp Nguyễn Văn Hưng

Vì sao việc sửa đổi LHT được đặt ra cấp thiết trong giai đoạn hiện nay, thưa ông?

Việc sửa đổi LHT là yêu cầu tất yếu, xuất phát từ cả thực tiễn thi hành pháp luật lẫn yêu cầu phát triển mới của đất nước. Qua gần 12 năm triển khai, LHT năm 2014 đã góp phần quan trọng trong quản lý dân cư, bảo đảm quyền nhân thân của công dân. Tuy nhiên, quá trình tổng kết cho thấy một số quy định đã bộc lộ hạn chế, chưa theo kịp thực tiễn.

Đặc biệt, trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đang đẩy mạnh sắp xếp, tinh gọn bộ máy, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tổ chức và hoạt động của các cơ quan đăng ký hộ tịch đã có nhiều thay đổi. Điều này đòi hỏi hệ thống pháp luật phải được điều chỉnh tương thích.

Yêu cầu cải cách hành chính, xây dựng Chính phủ số, xã hội số đặt ra những đòi hỏi mới, như cung cấp dịch vụ công không phụ thuộc địa giới hành chính, cá nhân hóa dịch vụ dựa trên dữ liệu. Sửa đổi LHT không chỉ nhằm khắc phục bất cập mà còn tạo nền tảng pháp lý cho chuyển đổi số, nâng cao chất lượng phục vụ người dân, hướng tới một nền hành chính hiện đại, minh bạch, hiệu quả.

Dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) có những điểm mới nào?

Dự thảo luật lần này có nhiều đổi mới mang tính đột phá. Trước hết là việc tinh gọn cấu trúc, giảm đáng kể số chương và điều, bảo đảm tính súc tích, dễ áp dụng. Điểm nổi bật là quy định đăng ký hộ tịch không phụ thuộc địa giới hành chính. Người dân có thể thực hiện các thủ tục tại bất kỳ UBND cấp xã nào, thay vì phải quay về nơi cư trú như trước. Đây là bước tiến lớn trong cải cách thủ tục hành chính.

Dự thảo luật đẩy mạnh đăng ký trực tuyến toàn trình, sử dụng dữ liệu điện tử và sổ hộ tịch điện tử, đồng thời công nhận giá trị pháp lý của dữ liệu điện tử tương đương giấy tờ truyền thống. Người dân có thể lựa chọn nhiều hình thức nộp hồ sơ như trực tuyến, trực tiếp hoặc qua bưu chính.

Một điểm rất quan trọng là cơ quan nhà nước phải chủ động khai thác dữ liệu, giảm tối đa việc yêu cầu người dân cung cấp lại giấy tờ. Dự thảo còn mở rộng quyền đăng ký hộ tịch cho một số nhóm đối tượng, bảo đảm quyền nhân thân cho mọi người dân, nhất là trẻ em.

Những đổi mới này thể hiện rõ định hướng lấy người dân làm trung tâm, tạo thuận lợi tối đa trong tiếp cận dịch vụ công.

Tại bộ phận tiếp nhận và trả kết quả xã Nam Đông

Nội dung đăng ký hộ tịch “phi địa giới” đang được dư luận đặc biệt quan tâm. Ông có thể phân tích rõ hơn về điểm mới này?

Đây là một trong những cải cách quan trọng nhất của dự thảo luật. Về bản chất, đăng ký hộ tịch phi địa giới là việc người dân không còn bị ràng buộc bởi nơi cư trú khi thực hiện thủ tục. Họ có thể đến bất kỳ UBND cấp xã nào để đăng ký các sự kiện hộ tịch.

Quy định này giúp giảm đáng kể thời gian, chi phí đi lại, nhất là đối với người lao động di cư, người làm việc xa quê; đồng thời, phù hợp với xu hướng quản lý hiện đại dựa trên dữ liệu số, thay vì quản lý theo địa giới hành chính truyền thống.

Tuy nhiên, để chính sách đi vào cuộc sống, cần có sự chuẩn bị đồng bộ về hạ tầng công nghệ, bảo đảm kết nối, chia sẻ dữ liệu thông suốt giữa các địa phương. Đặc biệt, ở những vùng sâu, vùng xa, điều kiện còn khó khăn, việc triển khai cần có lộ trình phù hợp.

Ngoài ra, dự thảo vẫn giữ nguyên yêu cầu đối với một số thủ tục đặc thù như đăng ký kết hôn, trong đó hai bên nam, nữ phải trực tiếp có mặt để bảo đảm tính tự nguyện và đúng quy định pháp luật.

Một điểm mới đáng chú ý khác là cơ chế đăng ký khai sinh, khai tử chủ động. Ông đánh giá như thế nào về quy định này?

Đây là bước tiến rất quan trọng trong cải cách thủ tục hành chính, thể hiện rõ tư duy phục vụ của cơ quan nhà nước. Thay vì người dân phải chủ động đi đăng ký, cơ quan nhà nước sẽ chủ động tiếp nhận và xử lý thông tin trên cơ sở kết nối dữ liệu.

Cụ thể, đối với các trường hợp sinh hoặc tử tại cơ sở y tế, thông tin sẽ được chuyển tự động từ hệ thống y tế sang hệ thống hộ tịch. Từ đó, UBND cấp xã sẽ thực hiện đăng ký khai sinh hoặc khai tử mà không cần người dân phải nộp hồ sơ như trước.

Cơ chế này nếu được triển khai hiệu quả sẽ giúp giảm đáng kể thủ tục, thời gian, chi phí cho người dân, đồng thời nâng cao tính chính xác, kịp thời của dữ liệu. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là phải xây dựng được hệ thống hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, bảo đảm kết nối liên thông giữa các ngành, đặc biệt là y tế và tư pháp.

Dự thảo luật cũng đã tính đến các tình huống chưa thể thực hiện đăng ký chủ động, khi đó người dân vẫn thực hiện theo quy định hiện hành. Đồng thời, đặt ra lộ trình triển khai trên toàn quốc, bảo đảm tính khả thi.

Nếu được hoàn thiện và thực thi tốt, các quy định mới của LHT sửa đổi sẽ góp phần quan trọng trong việc xây dựng nền hành chính hiện đại, phục vụ người dân ngày càng tốt hơn, phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Xin cảm ơn ông!

THÁI BÌNH (thực hiện)