Sốt xuất huyết Dengue: Diễn biến khó lường, không theo quy luật cũ

Số ca mắc tăng, chu kỳ ngắn lại

Theo Bộ Y tế, từ đầu năm đến nay, cả nước ghi nhận hơn 50.000 ca mắc sốt xuất huyết, trong đó có 5 trường hợp tử vong. Đáng chú ý, số ca mắc trong những tháng đầu năm 2026 tăng gấp 2,5 lần so với cùng kỳ năm trước, cho thấy dịch bệnh diễn biến phức tạp và có xu hướng bùng phát sớm hơn thường lệ.

Lý giải về sự gia tăng đột biến này, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) Võ Hải Sơn cho biết, dịch sốt xuất huyết đang dần phá vỡ các quy luật cũ, với chu kỳ bùng phát ngày càng rút ngắn. Điển hình, trong năm 2025, số ca mắc tăng trở lại nhưng không giảm vào cuối năm như thường lệ mà vẫn duy trì ở mức cao trong các tháng 11 và 12.

Bên cạnh đó, thời tiết nóng ẩm xen kẽ mưa kéo dài từ đầu năm 2026 đến nay đã tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi vằn phát triển. Ngoài ra, việc tuýp huyết thanh DENV-2 đang chiếm ưu thế vượt trội cũng là nguyên nhân khiến số ca trở nặng và nhập viện tăng cao.

Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam cho rằng, có 3 yếu tố cốt lõi khiến sốt xuất huyết trở thành mối đe dọa toàn cầu, gồm biến đổi khí hậu, tốc độ đô thị hóa nhanh tại các khu dân cư đông đúc khiến hạ tầng không theo kịp nhu cầu và đặc tính ngày càng khó dự báo của dịch bệnh.

Đề cập đến mức độ nguy hiểm của căn bệnh này, Phó Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương Trần Như Dương cho biết, trong 50 năm qua, số ca mắc sốt xuất huyết trên toàn cầu đã tăng gấp 30 lần. Mỗi năm, thế giới ghi nhận từ 50 đến 100 triệu ca mắc và khoảng 24.000 trường hợp tử vong. Năm 2026 cũng là năm thứ 16 liên tiếp các quốc gia ASEAN tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày ASEAN phòng, chống sốt xuất huyết nhằm tăng cường phối hợp liên quốc gia trong công tác phòng, chống dịch.

Là đô thị hạt nhân với mật độ dân cư cao, biến động dân số lớn, cùng nhiều công trường xây dựng, khu nhà trọ của công nhân và sinh viên, Hà Nội là một trong những địa phương có nguy cơ bùng phát dịch cao. Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Nội, từ đầu năm 2026 đến nay, thành phố ghi nhận 337 ca mắc tại 93 phường, xã, tăng so với cùng kỳ năm 2025 (282 ca). Mặc dù chưa ghi nhận các ổ dịch phức tạp, ngành Y tế Thủ đô nhận định, dịch bệnh vẫn tiềm ẩn nguy cơ gia tăng trong những tháng tới. Do đó, CDC Hà Nội tiếp tục giám sát các khu vực ghi nhận ca mắc sốt xuất huyết tại phường Cầu Giấy, Đại Mỗ và các xã Liên Minh, Dân Hòa.

Chủ động hành động "từ sớm, từ xa"

Đánh giá cao việc Hà Nội đã chủ động triển khai sớm các hoạt động phòng, chống dịch, đặc biệt là công tác truyền thông, vệ sinh môi trường và huy động cộng đồng tham gia diệt bọ gậy, lăng quăng từ tháng 5, Phó Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương Trần Như Dương cho rằng, để kiểm soát dịch hiệu quả, ngành Y tế Hà Nội xác định phải dựa trên mô hình “kiềng ba chân”, gồm ngành Y tế tăng cường tập huấn, giám sát kỹ thuật; chính quyền cơ sở phát huy vai trò chỉ đạo, huy động sức mạnh liên ngành; đồng thời nâng cao ý thức, trách nhiệm của từng hộ gia đình.

Theo Phó Giám đốc CDC Hà Nội Đào Hữu Thân, “pháo đài” vững chắc nhất trong phòng, chống sốt xuất huyết vẫn là ý thức của mỗi người dân. Biện pháp hiệu quả và bền vững nhất là chủ động diệt muỗi, diệt bọ gậy hằng ngày tại nơi sinh sống.

Bên cạnh đó, trước bối cảnh dịch bệnh sốt xuất huyết diễn biến dị thường và sự lưu hành song song của nhiều chủng loại vi rút làm tăng nguy cơ tái nhiễm nặng, việc ứng dụng khoa học công nghệ được kỳ vọng sẽ tạo ra bước đột phá mới để hướng tới mục tiêu của WHO không còn ca tử vong do sốt xuất huyết vào năm 2030. Theo Tiến sĩ Angela Pratt, Việt Nam đã cấp phép cho một loại vắc xin phòng sốt xuất huyết Dengue và đang chuẩn bị triển khai thí điểm để đánh giá tính khả thi trước khi xem xét đưa vào Chương trình tiêm chủng mở rộng.

Tuy nhiên, ngành Y tế cũng lưu ý vắc xin và các công cụ cảnh báo sớm bằng trí tuệ nhân tạo (AI) không thể thay thế mà chỉ bổ trợ cho các biện pháp kiểm soát muỗi, lăng quăng truyền thống, tạo nên “lá chắn” phòng dịch toàn diện.

Với thông điệp “Không có lăng quăng, không có sốt xuất huyết”, Bộ Y tế kêu gọi mỗi người dân dành ít nhất 10 phút mỗi tuần để kiểm tra, đậy kín các dụng cụ chứa nước, lật úp các vật dụng không sử dụng và duy trì thói quen ngủ màn. Khi có biểu hiện sốt cao kéo dài trên 2 ngày, người dân cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám, tuyệt đối không tự ý điều trị tại nhà.

Trần Thảo - Văn Thành