Sớm đưa khoa học công nghệ thành động lực mô hình tăng trưởng mới

Đây không chỉ là yêu cầu mang tính chiến lược, mà còn là đòi hỏi cấp thiết nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

Đẩy mạnh cơ chế Nhà nước đặt hàng nghiên cứu

Theo ông Lê Văn Châm, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Ứng dụng Công nghệ mới, nhiệm kỳ 2026–2030 cần đánh dấu sự chuyển biến căn bản trong tư duy phát triển khoa học công nghệ, từ chỗ “nghiên cứu là chính” sang “ứng dụng và tạo giá trị là trung tâm”.

“Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV đã thể hiện rất rõ quan điểm coi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt của tăng trưởng kinh tế. Vấn đề đặt ra là phải đưa được tinh thần này vào thực tiễn, để khoa học công nghệ thực sự đi vào sản xuất, quản lý và đời sống xã hội, trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, có đóng góp cụ thể và đo đếm được cho tăng trưởng”, ông Lê Văn Châm cho biết.

Ông Lê Văn Châm, Viện trưởng Viện nghiên cứu ứng dụng công nghệ mới.

Theo ông Lê Văn Châm, việc Quốc hội thông qua đồng bộ nhiều luật liên quan đến khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trong năm 2025 là bước đột phá quan trọng trong tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế kéo dài nhiều năm. Các quy định mới đã từng bước mở rộng quyền tự chủ cho tổ chức khoa học và doanh nghiệp, giảm dần cách quản lý hành chính, chuyển sang quản trị theo kết quả và sản phẩm đầu ra.

Đáng chú ý, con đường thương mại hóa công nghệ đã được khơi thông khi kết quả nghiên cứu được phép định giá, chuyển giao, góp vốn và ứng dụng trực tiếp vào hoạt động sản xuất, kinh doanh. Cùng với đó, khung pháp lý về tài chính và sở hữu trí tuệ ngày càng rõ ràng, minh bạch, tạo thêm niềm tin và động lực để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư cho đổi mới sáng tạo.

Từ góc nhìn của đơn vị ứng dụng khoa học công nghệ, ông Lê Văn Châm kiến nghị một số giải pháp trọng tâm. Trước hết, cần lấy doanh nghiệp và bài toán thực tiễn của nền kinh tế làm trung tâm, đẩy mạnh cơ chế Nhà nước đặt hàng nghiên cứu gắn với nhu cầu phát triển của từng ngành, từng địa phương.

Bên cạnh đó, cần đổi mới mạnh mẽ cơ chế tài chính cho khoa học công nghệ, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu và đánh giá hiệu quả dựa trên sản phẩm cuối cùng, thay vì quy trình, thủ tục. Đồng thời, xây dựng hệ sinh thái ứng dụng và chuyển giao công nghệ, kết nối chặt chẽ giữa viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và địa phương.

“Đội ngũ nhân lực khoa học công nghệ cần được coi là tài sản chiến lược của quốc gia, với những chính sách đủ mạnh để thu hút, giữ chân và phát huy vai trò của các nhà khoa học. Nếu thực hiện đồng bộ và quyết liệt các giải pháp này, khoa học công nghệ hoàn toàn có thể trở thành bệ đỡ quan trọng, tạo đà cho tăng trưởng kinh tế cao và bền vững trong giai đoạn tới”, ông Lê Văn Châm khẳng định.

Ứng dụng AI có định hướng

Từ góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp, ông Lê Công Năng, Chủ tịch Diễn đàn Doanh nhân Việt Nam, Chủ nhiệm Cộng đồng AI for Business, cho rằng: Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV đã thể hiện bước tiến rõ nét trong tư duy quản lý và phát triển khoa học công nghệ giai đoạn 2026–2030.

“Điều tôi kỳ vọng lớn nhất là việc ứng dụng khoa học công nghệ, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI), sẽ được triển khai một cách có định hướng, có ranh giới rõ ràng giữa ‘được làm’ và ‘không được làm’, vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm an toàn xã hội, đạo đức và lợi ích quốc gia”, ông Lê Công Năng chia sẻ.

Ông Lê Công Năng, Chủ nhiệm Cộng đồng AI for Business.

Theo ông Lê Công Năng, trong bối cảnh AI phát triển rất nhanh, nếu thiếu khung pháp lý và định hướng rõ ràng, rủi ro là rất lớn. Vì vậy, Nhà nước cần sớm ban hành các quy định cụ thể về việc sử dụng AI theo từng lĩnh vực. AI cần được khuyến khích mạnh mẽ trong các lĩnh vực như quản trị doanh nghiệp, phân tích dữ liệu, logistics, du lịch, y tế hỗ trợ chẩn đoán, giáo dục cá nhân hóa và sản xuất thông minh.

Ngược lại, cần có những giới hạn chặt chẽ đối với việc sử dụng AI trong các lĩnh vực nhạy cảm liên quan đến an ninh quốc gia, thông tin cá nhân, thao túng dư luận, xuyên tạc lịch sử, văn hóa và các giá trị nền tảng của xã hội. “Việc xác lập rõ các ‘ranh giới đỏ’ này không nhằm kìm hãm công nghệ, mà để công nghệ phát triển đúng hướng, phục vụ con người và sự phát triển bền vững của đất nước”, ông Lê Công Năng nhấn mạnh.

Đánh giá về việc Quốc hội thông qua 10 luật liên quan đến khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trong năm qua, ông cho rằng đây là bước “mở khóa” rất quan trọng về thể chế. Các luật này đã từng bước tháo gỡ những rào cản lớn mà doanh nghiệp gặp phải, từ cơ chế thử nghiệm công nghệ mới, bảo hộ sở hữu trí tuệ đến thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Đặc biệt, tư duy quản lý đã chuyển từ “quản chặt để an toàn” sang “tạo hành lang để thử nghiệm có kiểm soát”, giúp doanh nghiệp mạnh dạn hơn trong đầu tư công nghệ như AI, dữ liệu lớn và tự động hóa.

Từ thực tiễn ứng dụng, ông Lê Công Năng cho rằng: AI chỉ thực sự phát huy giá trị khi được coi là giải pháp quản trị và sản xuất, chứ không phải là một trào lưu. Trong doanh nghiệp, AI cần được sử dụng để giải quyết những bài toán cụ thể như tối ưu chi phí, nâng cao năng suất lao động, cá nhân hóa dịch vụ, dự báo nhu cầu thị trường và quản trị rủi ro. Song song với đó, doanh nghiệp phải xây dựng quy tắc nội bộ về sử dụng AI, xác định rõ dữ liệu nào được phép sử dụng, nội dung nào AI chỉ hỗ trợ và nội dung nào con người phải chịu trách nhiệm cuối cùng.

“Để khoa học công nghệ và AI thực sự tạo đà cho tăng trưởng cao trong nhiệm kỳ tới, cần ba yếu tố then chốt: thể chế ổn định, minh bạch và có tính dẫn dắt; nguồn nhân lực vừa giỏi công nghệ, vừa có nền tảng đạo đức và hiểu biết xã hội; và thúc đẩy mạnh mẽ ứng dụng công nghệ trong khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa – khu vực chiếm tỷ trọng lớn của nền kinh tế. Khi công nghệ được sử dụng đúng chỗ, đúng mục tiêu và đúng giá trị, nó sẽ trở thành động lực thực chất cho tăng trưởng nhanh, bền vững và tự chủ của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới”, ông Lê Công Năng khẳng định.

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV là sự kiện chính trị trọng đại của đất nước, có ý nghĩa định hướng chiến lược đối với sự phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới. Các thông tin chính thống, đầy đủ và cập nhật về Đại hội được đăng tải tại trang thông tin điện tử Đại hội Đảng: https://daihoidang.vn

XM/Báo Tin tức và Dân tộc