Số hóa 'lý lịch' nông sản để thâm nhập những thị trường khó tính

Đóng gói bưởi da xanh xuất khẩu tại Chợ Lách, Vĩnh Long. (Ảnh: Hồng Nhung/TTXVN)

Minh bạch nông sản

Bên cạnh các sản phẩm dược liệu, nhóm sản phẩm đặc sản như cam Vinh và thủy sản chế biến đang đi đầu trong việc minh bạch hóa thông tin. Với việc áp dụng mã QR, các sản phẩm này không chỉ bảo vệ được thương hiệu trước nạn hàng giả mà còn nâng cao giá trị thặng dư trên thị trường.

Là sản phẩm đã được chỉ dẫn địa lý, việc dán mã QR truy xuất nguồn gốc là yêu cầu sống còn để bảo vệ thương hiệu. Thay vì ghi chép sổ tay dễ thất lạc và thiếu tính xác thực, các trang trại cam Vinh đang chuyển sang hình thức nhật ký điện tử.

"Trước đây, việc ghi chép bón phân, phun thuốc thường ghi trên giấy. Từ khi chuyển sang nhật ký điện tử để tích hợp vào mã QR, mọi thông tin đều phải chuẩn xác theo thời gian thực. Điều này không chỉ giúp khách hàng yên tâm khi quét mã, thấy được toàn bộ vòng đời của quả cam, từ lúc bón phân đến khi hái xuống mà còn giúp chúng tôi quản lý vùng trồng khoa học hơn, kiểm soát chặt chẽ dư lượng thuốc bảo vệ thực vật theo đúng tiêu chuẩn," chị Lê Thị Hương-chủ vườn cam Vinh Hưng Hóa, Hợp tác xã cam chè Bãi Phủ, xã Nhân Hòa cho biết.

Các chủ vườn nhận định việc làm quen với nhật ký điện tử là bước chuẩn bị cần thiết để vượt qua các rào cản kỹ thuật, sẵn sàng cho lộ trình xuất khẩu cam sang các thị trường khó tính trong tương lai.

"Với đặc thù hàng thủy sản cần độ tươi ngon và an toàn tuyệt đối, việc dán mã QR giúp chúng tôi minh bạch được từ khâu đánh bắt, bến cảng cập bến đến quy trình chế biến tại cơ sở chế biến. Việc ghi chép nhật ký điện tử giúp cơ sở dễ dàng chứng minh năng lực với các đối tác thu mua lớn và các hệ thống siêu thị, đặc biệt là khi chuẩn bị cho lộ trình xuất khẩu," chị Nguyễn Thị Tài, chủ Cơ sở chế biến thủy hải sản Tài Thu, phường Cửa Lò cho biết.

Việc các chủ thể cam Vinh hay thủy sản chủ động ghi chép nhật ký điện tử là bước đi đúng đắn trong bối cảnh Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ thí điểm áp dụng nhật ký vùng trồng, nhật ký canh tác thống nhất toàn quốc từ ngày 1-7. Hệ thống này sẽ kiểm soát nghiêm ngặt các yếu tố đầu vào như phân bón, thức ăn chăn nuôi và hóa chất.

Ông Nguyễn Văn Hà, Chi cục trưởng Chi cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường tỉnh, nhấn mạnh: “Nghệ An đang nỗ lực hướng dẫn người dân quy trình ghi chép bài bản, bởi chỉ có dữ liệu sạch mới tạo ra được mã QR đảm bảo uy tín. Khi có tấm giấy thông hành minh bạch, giá trị của nông sản Nghệ An sẽ thực sự được khẳng định vững chắc.”

"Đòn bẩy" cho nông sản vươn tầm

Cam Xã Đoài là giống cam đặc biệt thơm ngon, ngọt, đây là cây ăn quả đặc sản dùng để “tiến Vua” nức tiếng ở xứ Nghệ lưu truyền hơn 150 năm trước. (Ảnh: Tá Chuyên/TTXVN)

Tại Nghệ An, thói quen của người tiêu dùng đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ sang xu hướng lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng. Chị Phan Hồng Thu, phường Trường Vinh chia sẻ, việc mua hàng tại các siêu thị hay cửa hàng sạch đã trở thành thói quen nhờ sự tiện lợi và an tâm.

Chỉ với một thao tác quét mã đơn giản trên điện thoại thông minh, chị có thể nắm bắt toàn bộ "vòng đời" của sản phẩm: từ tên gọi, quy cách đóng gói, đơn vị sản xuất đến những chi tiết khắt khe hơn như nguồn gốc nguyên liệu, nhật ký bón phân, phun thuốc, thời gian thu hoạch và các chứng nhận an toàn thực phẩm.

Thực tế, mã QR chính là hình thức thể hiện phổ biến và hiệu quả nhất của bản “lý lịch trích ngang” nông sản trong kỷ nguyên số. Đối với người tiêu dùng, đây là "chứng minh thư" về chất lượng; đối với doanh nghiệp, đây là công cụ bảo vệ uy tín thương hiệu trước nạn hàng giả, hàng nhái và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Không chỉ dừng lại ở thị trường nội địa, mã QR đang được xem là "giấy thông hành" thiết yếu để nông sản Nghệ An vươn tới các thị trường quốc tế lớn như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản-nơi các quy định về thiết kế sinh thái và hộ chiếu số sản phẩm đang được áp dụng nghiêm ngặt.

Truy xuất nguồn gốc sản xuất. (Ảnh minh họa: Giang Phương/TTXVN)

Các sản phẩm của công ty đều được sản xuất trên dây chuyền hiện đại theo tiêu chuẩn: VietGAP, HACCP, OCOP (Chương trình Mỗi xã một sản phẩm) 4 sao với các dòng sản phẩm chính như cà gai leo, dây thìa canh, giảo cổ lam, chè dây, thảo mộc 6 vị và nhiều loại sản phẩm từ 100% dược liệu thiên nhiên quý hiếm khác.

Ông Phan Xuân Diện, Giám đốc công ty, khẳng định mã QR là công cụ đơn giản nhưng hiệu quả nhất để quản lý khoa học từ khâu nguyên liệu đến thành phẩm, giúp đơn vị tự tin đưa hàng vào các phân khúc thị trường cao cấp.

Tính đến nay, Nghệ An đã có 684 sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao trở lên, và 100% các sản phẩm này đã sử dụng mã vạch, mã QR để truy xuất nguồn gốc. Đây là một con số ấn tượng, cho thấy sự sẵn sàng của các cơ sở sản xuất trong việc thực hiện số hóa.

Để hỗ trợ người dân và doanh nghiệp, Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An đã triển khai chính sách hỗ trợ miễn phí 100% mã QR cho các cơ sở. Đây được coi là đòn bẩy quan trọng để khuyến khích nông dân chuyển đổi số và giảm bớt gánh nặng chi phí khi tiếp cận công nghệ mới.

Riêng trong năm 2025, Chi cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường tỉnh đã cấp 42 mã QR cho 27 cơ sở; lũy kế đến nay đã hỗ trợ tổng cộng 239 mã cho 185 cơ sở sản xuất nông, lâm, thủy sản.

Tuy nhiên, lộ trình này vẫn còn không ít rào cản. Ông Nguyễn Văn Hà, Chi cục trưởng Chi cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, thừa nhận rằng kết quả triển khai hiện mới chỉ đáp ứng được một phần nhu cầu so với thực tế sản xuất.

Hoạt động truy xuất nguồn gốc chủ yếu tập trung vào nhóm sản phẩm chủ lực và OCOP, trong khi hệ thống dữ liệu giữa các ngành vẫn chưa liên thông đồng bộ. Nhiều vùng trồng vẫn duy trì cách lưu trữ dữ liệu nội bộ hoặc dùng phần mềm rời rạc, dẫn đến thiếu sự giám sát tập trung toàn tỉnh.

Để mã QR thực sự trở thành “tấm giấy thông hành” bền vững, Nghệ An xác định bên cạnh việc đầu tư công nghệ, cần tập trung nâng cao nhận thức và hướng dẫn người dân quy trình ghi chép nhật ký điện tử bài bản.

Theo TTXVN