Số hóa hoạt động hải quan

Thời gian qua, Chi cục Hải quan khu vực VI luôn tiên phong chuyển đổi số trong hoạt động, qua đó góp phần rút ngắn thời gian thông quan hàng hóa, thúc đẩy xuất nhập khẩu (XNK) hàng hóa qua địa bàn tỉnh Lạng Sơn.

Chủ động nghiên cứu

Để phục vụ tốt cho hoạt động XNK , từ tháng 10/2025, Chi cục Hải quan khu vực VI là đơn vị đầu tiên của Cục Hải quan Việt Nam nghiên cứu và triển khai thành công phần mềm quản lý phương tiện vận tải xuất nhập cảnh vào hoạt động khai báo đối với các phương tiện chở hàng hóa XNK qua các cửa khẩu trên địa bàn tỉnh.

Phương tiện chở hàng hóa xuất nhập khẩu thông quan qua Cửa khẩu Quốc tế Hữu Nghị

Ông Hoàng Văn Quân, Trưởng phòng Công nghệ thông tin, Chi cục Hải quan khu vực VI chia sẻ: Trước khi ứng dụng phần mềm, các chủ phương tiện chở hàng hóa XNK phải khai báo thủ công với nhiều dữ liệu khai báo. Sau đó, cán bộ hải quan tiếp tục phải thực hiện bước đối chiếu giấy tờ thông qua dữ liệu từ tờ khai. Những điều này ảnh hưởng không nhỏ đến thời gian thông quan hàng hóa qua các cửa khẩu, cũng như làm tăng chi phí phát sinh cho các doanh nghiệp XNK.

Từ thực tế đó, Chi cục Hải quan khu vực VI đã chủ động triển khai nghiên cứu, xây dựng phần mềm quản lý phương tiện trực tuyến trên hệ thống. Từ tháng 10/2025, Chi cục Hải quan khu vực VI đã đưa phần mềm vào áp dụng thí điểm nội bộ. Đến tháng 1/2026, phần mềm được Chi cục Hải quan khu vực VI thực hiện liên thông, kết nối với Nền tảng cửa khẩu số.

Đến thời điểm này, thay vì khai báo thủ công, chủ phương tiện, doanh nghiệp có thể khai báo trực tuyến mọi lúc, mọi nơi thông qua Nền tảng cửa khẩu số, qua đó các dữ liệu khai báo về phương tiện được lưu trữ, giúp giảm thao tác lặp lại khi khai báo những lần tiếp theo.

Đặc biệt, từ ngày 1/4/2026, cùng với việc liên thông dữ liệu quản lý phương tiện vận tải chở hàng hóa XNK, Chi cục Hải quan khu vực VI đã phối hợp với Ngân hàng Vietcombank tích hợp mã QR vào hệ thống, qua đó vừa giúp các doanh nghiệp khai báo trực tuyến, đồng thời giúp doanh nghiệp thực hiện thanh toán phí phương tiện nhanh chóng mà không cần mua và dán tem thanh toán giấy thủ công.

Đây là bước đi chủ động nhằm giảm phụ thuộc vào khai báo giấy, giúp doanh nghiệp XNK tiết kiệm thời gian và chi phí phát sinh. Qua thống kê, từ đầu năm 2026 đến nay, phần mềm quản lý phương tiện trực tuyến đã xử lý thành công hơn 310 nghìn tờ khai.

Ngoài triển khai phần mềm quản lý phương tiện, chỉ tính từ tháng tháng 7/2025 đến nay, Chi cục Hải quan khu vực VI đã nghiên cứu, xây dựng và đưa vào vận hành 6 phần mềm nghiệp vụ quản lý hải quan cốt lõi, phục vụ toàn diện từ quản lý phương tiện vận tải đường bộ; giám sát hàng hóa XNK tại các kho, bãi; thống kê dữ liệu hàng hóa thông minh đến kiểm soát chứng nhận xuất xứ (C/O) và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ hàng hóa XNK.

Ông Mai Đức Trung, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Dịch vụ xuất nhập khẩu tổng hợp Chi Ma HTT chia sẻ: Chúng tôi – các doanh nghiệp hoạt động kinh doanh bến bãi tại cửa khẩu đánh giá cao sự tiên phong của Chi cục Hải quan khu vực VI trong triển khai “số hóa” công tác quản lý về hải quan tại cửa khẩu. Minh chứng rõ nhất là việc triển khai hệ thống camera trí tuệ nhân tạo (AI) vào công tác giám sát hàng hóa vận chuyển từ cửa khẩu nhập đến các địa điểm tập kết, kiểm tra và giám sát tập trung. Việc sử dụng camera AI vào giám sát hàng hóa đã tạo ra sự thay đổi căn bản trong công tác quản lý, hướng tới sự minh bạch, chặt chẽ và giảm thiểu tối đa các sai sót cho các doanh nghiệp.

Việc “số hóa” các quy trình quản lý lĩnh vực hải quan của Chi cục Hải quan khu vực VI không chỉ giúp tối ưu hóa dòng chảy thương mại biên giới, mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh mới cho tỉnh trong thu hút các doanh nghiệp hoạt động XNK hàng hóa qua địa bàn.

Hướng tới "hải quan thông minh"

Ông Nguyễn Quang Bách, Đội trưởng Hải quan cửa khẩu Tân Thanh chia sẻ: Hải quan Cửa khẩu Tân Thanh đang tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng “Hải quan số” và “Hải quan thông minh”. Để triển khai có hiệu quả giải pháp này, Hải quan cửa khẩu Tân Thanh đang tập trung thực hiện đúng lộ trình chuyển đổi số của ngành hải quan, đó là thực hiện vận hành hiệu quả Hệ thống thông quan tự động VNACCS/VCIS kết hợp với từng bước ứng dụng và triển khai các phần mềm quản lý hải quan vệ tinh với mục tiêu đảm bảo hệ thống quản lý, giám sát hải quan hoạt động 24/7 không gián đoạn.

Không chỉ Hải quan Cửa khẩu Tân Thanh, năm 2026, các đơn vị trực thuộc Chi cục Hải quan khu vực VI đã và đang cụ thể hóa chiến lược bằng cách tập trung nguồn lực tối đa vào 8 nhiệm vụ chuyển đổi số mang tính bản lề nhằm hiện thực hóa mục tiêu hải quan thông minh.

Cán bộ Hải quan cửa khẩu Tân Thanh kiểm soát thông tin phương tiện chở hàng hóa xuất nhập khẩu trên hệ thống điện tử

Theo đó, ngoài đưa các phần mềm quản lý hải quan ưu việt kết nối với phần mền Nền tảng cửa khẩu số của tỉnh, ngay từ đầu năm 2026, các hải quan cửa khẩu đã đề xuất Chi cục Hải quan khu vực VI tham mưu UBND tỉnh tối ưu hóa quy trình nghiệp vụ trên Nền tảng cửa khẩu số. Cụ thể là đề xuất cắt giảm quy trình khai báo hàng hóa, phương tiện XNK trên Nền tảng cửa khẩu số từ 7 bước xuống còn từ 2 đến 4 bước. Việc cắt giảm này đã được UBND tỉnh chỉ đạo Sở Khoa học và Công nghệ tiếp thu và phối hợp cùng cơ quan hải quan triển khai.

Cùng đó, Chi cục Hải quan khu vực VI cũng đã tham mưu, kiến nghị UBND tỉnh nâng tổng số trường dữ liệu thông tin chia sẻ trên Nền tảng cửa khẩu số từ 10 trường dữ liệu lên 20 trường dữ liệu. Việc nâng trường dữ liệu sẽ giúp doanh nghiệp chỉ cần khai báo một lần đối với các thông tin trùng lặp, góp phần đơn giản hóa thủ tục hải quan, tạo thuận lợi cho hoạt động XNK.

Ông Nguyễn Văn Hoàn, Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực VI cho biết: Bước khởi đầu của hành trình “Hải quan thông minh” là các cuộc cải cách thủ tục hành chính toàn diện. Theo đó, hàng loạt thủ tục phức tạp được rà soát, cắt giảm và số hóa trên nền tảng điện tử.

Tính chuyên sâu trong quản lý công tác hải quan hướng đến mô hình “hải quan thông minh” đang được Chi cục Hải quan khu vực VI tập trung triển khai thông qua việc tích hợp đồng bộ các phần mềm nghiệp vụ. Quá trình này không chỉ bảo đảm doanh nghiệp chỉ cần khai báo một lần trên hệ thống dữ liệu dùng chung giữa các lực lượng mà còn số hóa toàn diện các loại hình thủ tục hải quan để đối tượng quản lý có thể trực tiếp tra cứu mọi lúc mọi nơi.

Song song với đó, Chi cục Hải quan khu vực VI đang tăng cường cải cách hành chính và cắt giảm triệt để các loại giấy tờ rườm rà, kết hợp với ứng dụng công nghệ số trong công tác chỉ đạo, điều hành để từng bước tạo nên một quy trình vận hành xuyên suốt.

Chi cục Hải quan khu vực VI đang và sẽ tiếp tục tập trung hoàn thiện chính sách, hành lang pháp lý, phù hợp với định hướng xây dựng Hải quan số, Hải quan thông minh. Điều này thể hiện rõ qua việc từng bước rà soát, chuẩn hóa các quy định và thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động kinh doanh, kiểm tra chuyên ngành hải quan.

Những nỗ lực của Chi cục Hải quan khu vực VI trong việc hiện thực hóa mục tiêu “Hải quan thông minh” không chỉ giúp doanh nghiệp XNK thuận lợi hơn trong hoạt động thông quan, mà còn nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực hải quan. Đây chính là nền tảng vững chắc góp phần đưa tỉnh Lạng Sơn trở thành cửa ngõ thương mại hiện đại, phát triển bền vững trong giai đoạn 2026 – 2030.

TRÍ DŨNG