Số hóa dữ liệu đất đai: Quản trị hiện đại để khơi thông nguồn lực

Việc triển khai Luật Đất đai năm 2024 cùng các chủ trương về chuyển đổi số đã tạo động lực cho quá trình xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai trên phạm vi cả nước. Ảnh: Quang Vinh

Đổi mới sang quản trị dữ liệu

Đất đai là nguồn lực đặc biệt của quốc gia, trong khi dữ liệu đất đai được ví như "hạ tầng số" kết nối với các cơ sở dữ liệu về dân cư, quy hoạch, thuế, xây dựng, tài chính... Việc triển khai Luật Đất đai năm 2024 cùng các chủ trương về chuyển đổi số đã tạo động lực mạnh mẽ cho quá trình xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai trên phạm vi cả nước. Đặc biệt, Chỉ thị số 05/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ và chương trình phối hợp giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NNMT) với Bộ Công an đang hướng tới xây dựng hệ thống dữ liệu theo tiêu chí "đúng - đủ - sạch - sống", có khả năng cập nhật theo thời gian thực.

Theo ông Đào Trung Chính - Cục trưởng Cục Quản lý đất đai, Bộ NNMT, tính đến ngày 29/6/2026, cả nước đã xây dựng cơ sở dữ liệu đạt trên 68,2 triệu trên tổng số 100.675.623 thửa đất, đạt 68% tổng số thửa đất cần xây dựng cơ sở dữ liệu. Trong đó, hơn 33,8 triệu thửa đất đã đáp ứng tiêu chí "đúng - đủ - sạch - sống", đủ điều kiện vận hành theo thời gian thực, phục vụ công tác quản lý nhà nước cũng như phát triển kinh tế - xã hội.

Tại Hà Nội, chiến dịch cao điểm 45 ngày làm sạch và số hóa dữ liệu đất đai đang được triển khai đồng bộ tại các xã, phường. Sau thời gian ngắn thực hiện, thành phố đã hoàn thành chuẩn hóa hơn 1 triệu thửa đất thuộc nhóm ưu tiên, đồng thời tiếp tục rà soát, hoàn thiện gần 2 triệu thửa còn lại với mục tiêu hoàn thành trước ngày 30/7/2026.

Ông Lê Đức Phóng - Chủ tịch UBND xã Dương Hòa cho biết, địa bàn có hơn 56.000 thửa đất, xã đang tập trung quyết liệt hoàn thiện khối lượng công việc còn rất lớn. Đợt cao điểm 45 ngày không chỉ hướng tới việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai mà còn tạo nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng quản lý nhà nước, thúc đẩy cải cách hành chính và phát triển chính quyền số theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Tính đến cuối tháng 6/2026, cả nước đã xây dựng đạt 68% tổng số thửa đất cần xây dựng cơ sở dữ liệu. Ảnh: Quang Vinh

Trong khi đó, phường Dương Nội thành lập 21 tổ công tác, triển khai phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà soát từng thửa đất" nhằm hoàn thiện hơn 4.000 hồ sơ trong đợt cao điểm. Ông Mai Đắc Phúc - Trưởng phòng Kinh tế - Hạ tầng và Đô thị cho hay, việc làm sạch dữ liệu không chỉ để hoàn thành chỉ tiêu trước mắt mà còn hướng tới xây dựng nền hành chính hiện đại, phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn và khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai.

Phó Giám đốc Văn phòng Đăng ký đất đai Hà Nội Phạm Văn Tình đánh giá, kết quả bước đầu cho thấy nhiều địa phương đã nhanh chóng thích ứng với phương thức quản lý trên nền tảng số. Tuy nhiên, khối lượng công việc còn rất lớn, nhất là tại những khu vực có nhiều đất nông nghiệp hoặc chưa hoàn thiện bản đồ địa chính. Thành phố đang tiếp tục tăng cường nhân lực, hoàn thiện hạ tầng công nghệ để bảo đảm dữ liệu được cập nhật đồng bộ, an toàn.

Gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực

Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai vẫn còn không ít khó khăn. Phó Giám đốc Sở NNMT Hà Nội Nguyễn Minh Tấn cho biết, số hóa dữ liệu không đơn thuần là nhập thông tin lên hệ thống. Thực tế, nhiều địa phương vẫn gặp vướng mắc do hồ sơ địa chính chưa đồng bộ, thiếu thông tin về người sử dụng đất hoặc bản đồ địa chính chưa hoàn thiện. Nếu các tồn tại này không được xử lý triệt để, dữ liệu sau số hóa vẫn có thể phát sinh sai lệch, ảnh hưởng trực tiếp đến việc giải quyết thủ tục hành chính. Vì vậy, làm sạch dữ liệu được xác định là khâu quan trọng nhất, bảo đảm mỗi thửa đất có một "danh tính số" chính xác trước khi kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia khác.

Lãnh đạo Sở NNMT Hà Nội chia sẻ, quá trình làm sạch dữ liệu đất đai, về tiến độ giữa các địa phương còn chênh lệch. Các phường nội đô có lợi thế nhờ hồ sơ địa chính khá đầy đủ, trong khi nhiều xã ngoại thành có diện tích đất nông nghiệp lớn, lịch sử sử dụng đất phức tạp nên việc xác minh thông tin mất nhiều thời gian...

Theo Cục Quản lý đất đai, hiện vẫn còn hàng chục triệu thửa đất đã được số hóa nhưng chưa đáp ứng tiêu chuẩn "đúng - đủ - sạch - sống". Nguyên nhân chủ yếu là dữ liệu được xây dựng từ nhiều năm trước, thiếu thông tin về người sử dụng đất, chưa cập nhật biến động hoặc phát sinh trùng lặp sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính. Ngoài ra, nhiều địa phương chưa hoàn thành đo đạc bản đồ địa chính, chưa kịp chỉnh lý sau dồn điền đổi thửa hoặc thu hồi đất. Một số nơi còn gặp khó khăn về nguồn vốn, thủ tục đầu tư và đấu thầu nên tiến độ triển khai chưa đáp ứng yêu cầu.

Lực lượng chức năng các phường trên địa bàn Hà Nội luôn hỗ trợ người dân cập nhật thông tin, dữ liệu đất đai.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn này, Cục Quản lý đất đai đang duy trì hệ thống hỗ trợ kỹ thuật trực tuyến, đồng thời phối hợp với Bộ Công an và các đơn vị liên quan để xác thực, đồng bộ dữ liệu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Một thách thức khác là nguồn nhân lực, nhiều địa phương, đặc biệt ở khu vực miền núi, còn thiếu cán bộ có chuyên môn về đo đạc, bản đồ và công nghệ thông tin, kinh phí dành cho xây dựng cơ sở dữ liệu còn hạn chế...

Chia sẻ về “chiến dịch” làm sạch dữ liệu đất đai, ông Trần Văn Khải - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội nhận định: Đất đai là nguồn lực chiến lược nhưng vẫn còn nhiều điểm nghẽn trong quy hoạch, giao đất, định giá, giải phóng mặt bằng và phát triển thị trường quyền sử dụng đất. Trong bối cảnh chuyển đổi số và cải cách bộ máy hành chính, quản lý đất đai cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý hồ sơ sang quản trị hiện đại trên nền tảng dữ liệu số. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối đồng bộ, các thủ tục hành chính sẽ được đơn giản hóa, góp phần khai thông nguồn lực đất đai, tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế.

GS.TS Nguyễn Thị Lan - Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho rằng, cơ sở dữ liệu đất đai là tiền đề để ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), hệ thống thông tin địa lý (GIS) và công nghệ viễn thám trong quy hoạch, định giá cũng như giám sát sử dụng đất. Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi dữ liệu được chuẩn hóa, cập nhật thường xuyên và có đội ngũ cán bộ đủ năng lực vận hành.

Cục trưởng Cục Quản lý đất đai Đào Trung Chính đánh giá, khi dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối đồng bộ với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, người dân sẽ là đối tượng hưởng lợi trực tiếp lớn nhất. Họ sẽ không phải nhiều lần cung cấp lại thông tin nhân thân hoặc giấy tờ quyền sử dụng đất khi thực hiện các thủ tục hành chính, vì nhiều quy trình đã được kiểm tra, đối chiếu tự động trên hệ thống, từ đó giảm đáng kể thời gian và hạn chế tối đa các sai sót chủ quan. Với cơ quan quản lý, việc dữ liệu được cập nhật theo thời gian thực cho phép các địa phương theo dõi sát sao biến động đất đai, từ đó phục vụ công tác quy hoạch, định giá đất, thu ngân sách và giải quyết thủ tục hành chính một cách minh bạch hơn…

Số hóa dữ liệu đất đai không chỉ là nhiệm vụ mang tính kỹ thuật mà còn là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản trị. Khi dữ liệu trở thành nền tảng của hoạt động quản lý, đất đai sẽ được khai thác hiệu quả hơn, các nguồn lực phát triển được khơi thông, đồng thời tạo dựng môi trường hành chính công khai, minh bạch, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Tại hội nghị sơ kết thực hiện Chỉ thị số 05, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong đổi mới phương thức quản trị quốc gia, phát triển Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Đây cũng là nền tảng để cải cách thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả quản lý và khai thác nguồn lực đất đai phục vụ phát triển đất nước.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu toàn hệ thống phải kiên định 3 nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình triển khai công tác đo đạc lập bản đồ địa chính, lập hồ sơ địa chính và hoàn thành cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai: Không lùi mục tiêu, dứt khoát hoàn thành cơ sở dữ liệu đất đai trong năm 2026; không hạ chuẩn chất lượng dữ liệu; không để dữ liệu được tạo lập nhưng không khai thác được; dữ liệu hoàn thành đến đâu phải được đưa vào khai thác, sử dụng đến đó để phục vụ người dân, doanh nghiệp và công tác quản lý nhà nước.

Đạt Lê