Số hóa cửa khẩu mở lối tăng tốc thương mại biên giới Tây Ninh

Cửa khẩu vận hành theo “luồng số”

Tây Ninh hiện có bốn cửa khẩu trọng điểm, gồm: Mộc Bài, Xa Mát, Bình Hiệp và Tân Nam. Trong đó, Mộc Bài là cửa khẩu quốc tế lớn, gắn với Khu kinh tế đã được quy hoạch bài bản.

Theo ông Lê Minh Tân, Phó Đội trưởng Đội Hải quan Cửa khẩu Quốc tế Mộc Bài, chuyển đổi số tại cửa khẩu được triển khai theo cách tiếp cận tổng thể, phục vụ đồng thời cho thông quan, vận tải, kho bãi, sản xuất – gia công và các dịch vụ hỗ trợ. Nhờ đó, dòng chảy hàng hóa từ cửa khẩu vào nội địa được vận hành thông suốt, giúp doanh nghiệp giảm chi phí và thời gian.

Tây Ninh hiện có bốn cửa khẩu trọng điểm, gồm: Mộc Bài, Xa Mát, Bình Hiệp và Tân Nam

Tại Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài đã triển khai đồng bộ hải quan điện tử, quản lý phương tiện và container bằng dữ liệu số, đồng thời tăng cường kết nối liên thông với biên phòng, công an, kiểm dịch. Hiện nay, trên 99% hồ sơ được xử lý trên môi trường mạng; doanh nghiệp chỉ cần chữ ký số và kết nối internet để khai báo ở bất cứ đâu, không cần đến trực tiếp cửa khẩu.

Việc áp dụng hệ thống quản lý rủi ro giúp ngành hải quan chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Tờ khai được phân luồng tự động; các lô hàng miễn kiểm tra có thể thông quan chỉ trong vài giây. Tỷ lệ kiểm tra thực tế hàng hóa chỉ còn 2–3%, trong khi khoảng 25–26% hồ sơ được kiểm tra chi tiết ngay trên hệ thống. Nhờ đó, khu vực làm thủ tục luôn thông thoáng dù khối lượng xử lý lớn.

Song song với tạo thuận lợi thương mại, chuyển đổi số cũng nâng cao hiệu quả phòng, chống buôn lậu và gian lận thương mại. Hải quan Mộc Bài khai thác dữ liệu điện tử để phân tích rủi ro, giám sát bằng seal định vị và camera trực tuyến, góp phần giữ vững kỷ cương pháp luật và môi trường đầu tư minh bạch cho Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài.

“Chúng tôi phối hợp chặt chẽ với Đồn công an Khu kinh tế, Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài và các lực lượng chức năng như kiểm dịch, kiểm dịch thực vật – động vật, y tế nhằm đẩy nhanh tiến độ thông quan hàng hóa cho doanh nghiệp. Đến nay, sự phối hợp này được đánh giá là hiệu quả, bảo đảm đúng quy định pháp luật và tôn trọng chức năng, nhiệm vụ của từng lực lượng”, ông Tân cho biết.

Hàng nông sản nhập khẩu từ Campuchia vào Việt Nam qua Cửa khẩu Xa Mát

Không chỉ ở Mộc Bài, chuyển đổi số cũng phát huy vai trò rõ nét tại cửa khẩu quốc tế Xa Mát – Tân Nam, nhất là trong cao điểm xuất nhập khẩu nông sản. Các mặt hàng như: củ mì, mủ cao su, bắp, đậu… tăng mạnh theo mùa vụ, tạo áp lực lớn lên khâu thông quan.

Theo ông Nguyễn Nam Hồng Sơn, Đội trưởng Đội Hải quan Cửa khẩu quốc tế Xa Mát – Tân Nam, toàn bộ hoạt động khai báo tại hai cửa khẩu được thực hiện trên hệ thống điện tử 24/7. Dù ở khu vực biên giới xa trung tâm, hệ thống đường truyền, máy móc và nguồn điện dự phòng vẫn được bảo đảm ổn định.

Nhờ số hóa và quản lý rủi ro, hàng hóa được phân luồng nhanh, giảm tiếp xúc trực tiếp, rút ngắn thời gian thông quan. Kim ngạch qua địa bàn Xa Mát tăng rõ nét, phản ánh hiệu quả của dòng chảy hàng hóa được “dẫn đường” bằng công nghệ. Đồng thời, việc ứng dụng thiết bị soi chiếu, phương tiện nghiệp vụ hiện đại và kết nối dữ liệu liên ngành giúp cửa khẩu kiểm soát chặt nhưng không gây ách tắc, bảo đảm an ninh và môi trường kinh doanh minh bạch trên tuyến biên giới Tây Ninh.

“Chúng tôi luôn hướng tới cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa hồ sơ, loại bỏ những giấy tờ không cần thiết. Tại cửa khẩu Xa Mát – Tân Nam hay Chàng Riệc dù ở khu vực biên giới, vùng sâu, vùng xa, việc khai báo hải quan vẫn được thực hiện trên hệ thống điện tử 24/7”, ông Sơn nói.

Kiểm soát hàng hóa, phương tiện tại Cửa khẩu quốc tế Bình Hiệp, Tây Ninh

Minh bạch dòng chảy hàng hóa

Không ồn ào, tấp nập như Mộc Bài hay Xa Mát, cửa khẩu quốc tế Bình Hiệp (Tây Ninh, Long An cũ) mỗi ngày vẫn lặng lẽ tiếp nhận hàng trăm bộ hồ sơ và dòng hàng hóa đều đặn qua lại biên giới. Sự thay đổi lớn nhất trong những năm gần đây, theo ông Nguyễn Phùng Vạn – Đội trưởng Hải quan cửa khẩu quốc tế Bình Hiệp, không nằm ở tốc độ thông quan, mà ở việc số hóa đã làm cho dòng chảy hàng hóa trở nên minh bạch hơn bao giờ hết.

Từ thời điểm doanh nghiệp mở tờ khai đến khi hàng hóa hoàn tất thông quan, toàn bộ quy trình đều được ghi nhận trên hệ thống điện tử. Hồ sơ đang ở khâu nào, ai xử lý, luồng hàng di chuyển ra sao đều có thể tra cứu rõ ràng. Nhờ đó, doanh nghiệp không còn phải chờ đợi như trước, mà chủ động theo dõi tiến độ, dự tính thời gian giao nhận cũng như chi phí logistics.

Với cơ quan hải quan, dữ liệu được số hóa và tập trung giúp nâng cao hiệu quả giám sát. Hệ thống tự động phân công xử lý tờ khai, giảm sự phụ thuộc vào yếu tố con người, hạn chế tiếp xúc trực tiếp giữa doanh nghiệp và cán bộ hải quan. Quan trọng hơn, việc minh bạch hóa quy trình đã thu hẹp những “khoảng trống” dễ phát sinh tiêu cực, đồng thời tạo nền tảng để phân tích rủi ro, phát hiện sớm gian lận thương mại và buôn lậu.

Theo ông Nguyễn Phùng Vạn, khi dòng chảy hàng hóa được quản lý rõ ràng và minh bạch, niềm tin của doanh nghiệp sẽ được củng cố. Đây chính là nền tảng quan trọng để môi trường đầu tư, thương mại biên giới Tây Ninh phát triển bền vững trong thời gian tới. Tuy vậy, ông cũng kỳ vọng hạ tầng cửa khẩu tiếp tục được đầu tư đồng bộ hơn, để Bình Hiệp thực sự phát huy hết tiềm năng trong bối cảnh mới.

Phương tiện qua lại Cửa khẩu quốc tế Bình Hiệp

“Hiện nay, cơ sở hạ tầng tại cửa khẩu Bình Hiệp vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển thực tế. Vấn đề này đã được UBND tỉnh và Ban Quản lý Khu kinh tế ghi nhận, đồng thời xây dựng quy hoạch tổng thể. Trong thời gian tới, khi hạ tầng được đầu tư, nâng cấp đồng bộ, đây sẽ là điều kiện quan trọng để thu hút doanh nghiệp, thúc đẩy hoạt động thương mại và giao thương giữa hai bên biên giới”, ông Vạn cho hay.

Khi cửa khẩu được vận hành bằng dữ liệu và công nghệ, minh bạch trở thành lợi thế cạnh tranh mới. Dòng chảy hàng hóa không chỉ thông suốt mà còn rõ ràng, an toàn, tạo nền tảng để kinh tế biên giới Tây Ninh phát triển bền vững trong giai đoạn chuyển đổi số sâu rộng.

Nguyễn Quang/VOV-TP.HCM