Sinh kế bền vững giúp nhiều hộ gia đình tại Phú Thọ vươn lên thoát nghèo

Dự án “Tiến về phía trước”, do Chính phủ Ireland tài trợ thông qua Đại sứ quán Ireland tại Việt Nam, được triển khai bởi CARE Quốc tế tại Việt Nam, Plan International Việt Nam và Trung tâm Nghiên cứu Sáng kiến Phát triển Cộng đồng.

Chương trình hướng tới nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng trước biến đổi khí hậu thông qua ba nhóm giải pháp trọng tâm: Tăng cường năng lực thích ứng cho chính quyền và người dân; đầu tư các công trình hạ tầng thiết yếu quy mô nhỏ; đồng thời phát triển các mô hình sinh kế bền vững, trong đó đặc biệt chú trọng nâng cao quyền năng kinh tế của phụ nữ.

Tại Phú Thọ, các xã được hỗ trợ xây dựng những mô hình sinh kế phù hợp với điều kiện tự nhiên và bối cảnh biến đổi khí hậu, góp phần giảm thiểu rủi ro, tăng thu nhập và tạo nền tảng cho phát triển kinh tế nông thôn bền vững. Đồng thời trang bị kiến thức, kỹ năng và phương thức sản xuất mới, giúp người dân, đặc biệt là phụ nữ, trở thành chủ thể của quá trình thích ứng và phát triển.

Mô hình du lịch cộng đồng tại xóm Khải Cai góp phần tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho phụ nữ địa phương.

Quy Đức và Quyết Thắng là hai xã miền núi của tỉnh Phú Thọ (trước đây thuộc tỉnh Hòa Bình), nơi sinh sống chủ yếu của đồng bào dân tộc Mường. Đời sống người dân gắn với sản xuất nông, lâm nghiệp quy mô hộ gia đình, chăn nuôi, trồng cây ăn quả, rau màu và khai thác tiềm năng văn hóa, cảnh quan để phát triển du lịch cộng đồng. Những năm gần đây, hai địa phương từng bước chuyển đổi cơ cấu sản xuất theo hướng hàng hóa, an toàn sinh học và thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu.

Tại xã Quyết Thắng, ngoài thế mạnh về nông, lâm nghiệp và chăn nuôi, địa phương đang phát triển các mô hình chăn nuôi an toàn sinh học, đồng thời khai thác tiềm năng du lịch cộng đồng tại khu vực Bãi Cài. Việc kết hợp sản xuất nông nghiệp với phát triển du lịch giúp người dân đa dạng hóa nguồn thu, giảm phụ thuộc vào một loại hình sinh kế, từ đó nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai, dịch bệnh và biến động thị trường.

Du khách trải nghiệm đánh chiêng Mường và tìm hiểu bản sắc văn hóa truyền thống tại xóm Khải Cai, xã Quyết Thắng.

Trong khi đó, xã Quy Đức, được thành lập năm 2025 trên cơ sở sáp nhập các xã Đồng Ruộng, Yên Hòa, Trung Thành và Đoàn Kết, vẫn có nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp. Dự án đã hỗ trợ địa phương phát triển các mô hình như trồng su su lấy ngọn và chăn nuôi lợn thích ứng với khí hậu, góp phần nâng cao giá trị sản xuất, giảm rủi ro dịch bệnh và cải thiện thu nhập cho các hộ dân.

Dù có nhiều tiềm năng, cả Quy Đức và Quyết Thắng vẫn đối mặt với những khó khăn đặc trưng của khu vực miền núi như quy mô sản xuất nhỏ lẻ, liên kết thị trường còn hạn chế, hạ tầng chưa đồng bộ và mức độ dễ bị tổn thương trước thiên tai, biến đổi khí hậu. Vì vậy, việc hỗ trợ kỹ thuật, tổ chức sản xuất, kết nối tiêu thụ sản phẩm và phát huy vai trò kinh tế của phụ nữ có ý nghĩa quan trọng trong quá trình phát triển bền vững và giảm nghèo.

Một trong những điểm nhấn của dự án là phát triển du lịch cộng đồng tại khu vực Bãi Cài (xã Quyết Thắng). Người dân được hỗ trợ nâng cao kỹ năng làm du lịch, cải thiện chất lượng dịch vụ, đồng thời kết nối hoạt động du lịch với các sản phẩm nông nghiệp, ẩm thực và văn hóa bản địa. Mô hình này không chỉ tạo thêm việc làm và nguồn thu ngoài sản xuất nông nghiệp mà còn mở ra hướng sinh kế thích ứng với biến đổi khí hậu. Trong đó, phụ nữ và thanh niên giữ vai trò quan trọng trong cung cấp dịch vụ, phát triển sản phẩm địa phương và gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống.

Chị Bùi Thị Cúc, Tổ trưởng Tổ hợp tác xóm Khải Cai, xã Quyết Thắng, tỉnh Phú Thọ.

Chị Bùi Thị Cúc, Tổ trưởng Tổ hợp tác xóm Khải Cai (xã Quyết Thắng, tỉnh Phú Thọ) cho biết, Tổ hợp tác được thành lập ngày 12/9/2025 với 20 thành viên, trong đó khoảng 70% là phụ nữ thuộc hộ nghèo và cận nghèo.

Sau khi tham gia Tổ hợp tác, các thành viên được hỗ trợ nguồn vốn phát triển kinh tế hộ gia đình, đồng thời được tham gia các lớp tập huấn nâng cao kiến thức, kỹ năng sản xuất, kinh doanh và làm du lịch cộng đồng. Nhờ đó, nhiều chị em trở nên mạnh dạn, tự tin hơn trong phát triển kinh tế, đồng thời có tiếng nói và vị thế cao hơn trong gia đình cũng như cộng đồng.

Theo chị Cúc, Khải Cai có nhiều lợi thế để phát triển du lịch cộng đồng gắn với bản sắc văn hóa dân tộc Mường. Đến đây, du khách không chỉ được trải nghiệm cuộc sống thường nhật của người dân như cấy lúa, đan giỏ tre, làm vòng tay, mà còn được tham gia đánh chiêng Mường, thưởng thức các chương trình văn nghệ truyền thống và giao lưu với người dân địa phương vào mỗi buổi tối.

Ẩm thực địa phương rất hấp dẫn với du khách.

“Trước đây, người dân chủ yếu sống dựa vào sản xuất nông nghiệp nên thu nhập phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Từ khi thành lập Tổ hợp tác, bà con có thêm nguồn thu ổn định từ các hoạt động dịch vụ, du lịch cộng đồng. Không chỉ đời sống được cải thiện, kỹ năng, tư duy và sự tự tin của các thành viên cũng thay đổi tích cực hơn. Chị em mạnh dạn bày tỏ quan điểm, bảo vệ chính kiến của mình và tích cực tham gia các hoạt động của cộng đồng”, chị Cúc chia sẻ.

Là một trong những thành viên của Tổ hợp tác, chị Bùi Thị Bi (40 tuổi, xóm Khải Cai, xã Quyết Thắng, tỉnh Phú Thọ) cho biết, việc tham gia Tổ hợp tác giúp chị được tiếp cận nguồn vốn, học hỏi kinh nghiệm sản xuất và cùng các thành viên sinh hoạt định kỳ để trao đổi cách phát triển kinh tế hộ gia đình cũng như du lịch cộng đồng.

Du khách quốc tế trải nghiệm ẩm thực địa phương tại xóm Khải Cai, xã Quyết Thắng.

Chị Bùi Thị Bi, 40 tuổi, xóm Khải Cai, xã Quyết Thắng, tỉnh Phú Thọ.

“Trước đây, tôi chủ yếu làm nông nghiệp, ở nhà chăm con và làm những công việc thời vụ. Từ khi tham gia Tổ hợp tác, tôi chủ động hơn trong sắp xếp công việc, bắt đầu buôn bán nhỏ, có thêm thu nhập để trang trải cuộc sống và chăm lo cho gia đình, con cái…”, chị Bi nói.

Chia sẻ với phóng viên báo Tin tức và Dân tộc, bà Bùi Thị Xiểm, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Quyết Thắng (tỉnh Phú Thọ), cho biết sau thời gian triển khai dự án, các tổ, nhóm sinh kế tại địa phương đã mang lại nhiều kết quả tích cực, song vẫn đối mặt với không ít khó khăn.

Theo bà Xiểm, thách thức lớn nhất là dịch bệnh trên vật nuôi. Đặc biệt, trong năm 2025, dịch tả lợn châu Phi bùng phát trên địa bàn xã đã khiến nhiều hộ chăn nuôi thiệt hại nặng, có gia đình gần như mất trắng đàn lợn. Bên cạnh đó, đầu ra cho các sản phẩm của các tổ, nhóm vẫn chưa ổn định. Mặc dù có thương lái thu mua nhưng giá cả thường xuyên biến động, chưa đáp ứng kỳ vọng của người dân.

Mô hình du lịch cộng đồng tại xóm Khải Cai góp phần tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho phụ nữ địa phương.

Bà Bùi Thị Xiểm, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Quyết Thắng, tỉnh Phú Thọ.

“Thời gian tới, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã sẽ tiếp tục khảo sát nhu cầu thực tế, bám sát Nghị quyết của Đảng bộ xã để tham mưu các giải pháp hỗ trợ, duy trì và nhân rộng các mô hình sinh kế hiệu quả. Mục tiêu là tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho hội viên, đặc biệt là phụ nữ ở các thôn, giúp họ có điều kiện ổn định cuộc sống, không phải đi làm ăn xa và có thêm thời gian chăm sóc gia đình”, bà Xiểm cho biết.

Bên cạnh mô hình du lịch, nhiều mô hình sinh kế thích ứng với biến đổi khí hậu đã được triển khai và bước đầu phát huy hiệu quả. Tiêu biểu là mô hình chăn nuôi gà theo hướng sinh học, giúp giảm chi phí thức ăn và thuốc thú y, hạn chế ô nhiễm môi trường, nâng cao sức khỏe đàn vật nuôi và tăng khả năng chống chịu trước dịch bệnh cũng như thời tiết cực đoan.

Các hộ tham gia được tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn cải thiện quy trình chăm sóc, quản lý đàn gà và áp dụng các biện pháp an toàn sinh học. Nhờ đó, phương thức chăn nuôi từng bước chuyển từ truyền thống sang thân thiện với môi trường, giảm rủi ro, nâng cao hiệu quả kinh tế và phát huy vai trò của phụ nữ trong quản lý sản xuất, phát triển kinh tế hộ gia đình.

Mô hình chăn nuôi gà theo hướng sinh học giúp nhiều hộ dân giảm chi phí, nâng cao thu nhập và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Các mô hình sinh kế góp phần nâng cao vai trò, vị thế của phụ nữ trong phát triển kinh tế gia đình.

Cùng với đó là mô hình chăn nuôi thích ứng với biến đổi khí hậu thông qua cải tạo chuồng trại phù hợp điều kiện thời tiết, áp dụng quy trình vệ sinh, xử lý chất thải và an toàn sinh học. Cách làm này không chỉ góp phần giảm phát thải, bảo vệ môi trường nông thôn mà còn giúp người dân xây dựng mô hình sản xuất ổn định, bền vững và nâng cao khả năng ứng phó trước các rủi ro do biến đổi khí hậu.

Ngoài ra người dân cũng hỗ trợ chuyển đổi sang trồng su su lấy ngọn, mô hình cho thu hoạch nhiều đợt trong năm, nâng cao giá trị trên cùng diện tích đất và thích ứng tốt hơn với điều kiện thời tiết thay đổi. Thông qua các lớp tập huấn kỹ thuật, người dân từng bước thay đổi tư duy từ sản xuất theo sản lượng sang sản xuất theo giá trị, đáp ứng nhu cầu thị trường đối với nông sản an toàn, qua đó cải thiện thu nhập và sinh kế lâu dài.

Hồng Phượng/ Báo Tin tức và Dân tộc