Siêu bão Champi suy yếu rồi bất ngờ tiến sát ngưỡng cực đại

Chu kỳ thay thế thành mắt bão và không khí khô có thể lý giải những biến động cường độ của bão Champi.

Siêu bão Champi đang cho thấy cường độ của một xoáy thuận nhiệt đới có thể biến động nhanh, ngay cả khi đường đi của bão không thay đổi đột ngột. Sau khi suy yếu ngày 18/10, siêu bão Champi mạnh trở lại trong ngày 19/10 và được dự báo có thể đạt đến sức gió 280 km/h (tương đương cấp 5 trên thang Saffir-Simpson, cấp 17 theo thang Beaufort mở rộng).

Nếu đạt cấp 5 theo thang Saffir-Simpson, Champi sẽ trở thành cơn bão cấp 5 thứ bảy trên thế giới trong năm 2026. Bão Champi có thể vượt qua bão Polo - cơn bão được xác định là xoáy thuận nhiệt đới mạnh nhất thế giới năm nay. Polo từng đạt sức gió duy trì tối đa 285 km/h và áp suất trung tâm 892 mbar.

Chu kỳ thay thế thành mắt bão khiến cường độ biến động

Một nguyên nhân có thể lý giải diễn biến của Champi là chu kỳ thay thế thành mắt bão (eyewall replacement cycle) - quá trình thường xuất hiện ở các xoáy thuận nhiệt đới mạnh.

Trong một cơn bão trưởng thành, mắt bão được bao quanh bởi thành mắt bão, nơi tập trung các đám mây dông mạnh và gió dữ dội. Khi bão phát triển, một vòng đối lưu mới có thể hình thành bên ngoài thành mắt bão ban đầu. Vòng ngoài dần khép kín, bao quanh thành mắt bão cũ và giành lấy nguồn năng lượng, khiến cấu trúc lõi của bão thay đổi.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng Đại dương Đại Tây Dương thuộc Cơ quan Khí quyển và Đại dương quốc gia Mỹ (NOAA), vòng thành mắt bão bên ngoài có thể cạnh tranh nguồn ẩm và động lượng với thành mắt bão bên trong.

Trong quá trình chuyển đổi, thành mắt bão cũ suy yếu, còn thành mắt bão mới tiếp tục phát triển. Sự xáo trộn này có thể khiến sức gió giảm tạm thời. Sau khi chu kỳ hoàn tất, bão có thể ổn định và mạnh trở lại nếu môi trường xung quanh vẫn thuận lợi.

Nói cách khác, sự suy yếu trong chu kỳ thay thế thành mắt bão không nhất thiết đồng nghĩa với việc cơn bão đang tan. Đây có thể là giai đoạn cấu trúc lõi của bão tự tổ chức lại, khiến vùng gió mạnh và hoạt động đối lưu quanh tâm thay đổi.

Siêu bão Champi đã hiện rõ mắt bão với đường kính khoảng 50 km. Ảnh: Windy.

Trong bản tin ngày 17/10, Cơ quan Dự báo thời tiết quốc gia Mỹ (NWS) tại Guam nhận định Champi có dấu hiệu trải qua chu kỳ thay thế thành mắt bão. Cơ quan này ghi nhận những thay đổi về kích thước và độ co giãn của vùng mây dày bao quanh mắt bão, cùng các đợt hoạt động sét tập trung ở một phần thành mắt bão. Đây là những dấu hiệu phù hợp với quá trình tái tổ chức cấu trúc lõi của một xoáy thuận mạnh.

Tuy nhiên, chu kỳ thay thế thành mắt bão không đồng nghĩa bão chắc chắn sẽ mạnh lên sau khi suy yếu. Kết quả còn phụ thuộc vào việc cấu trúc mới có tổ chức tốt hay không và các điều kiện khí quyển, đại dương có tiếp tục hỗ trợ bão hay không.

Không khí khô có thể làm gián đoạn cấu trúc bão

Bên cạnh sự thay đổi cấu trúc mắt bão, không khí khô xâm nhập là yếu tố được NWS tại Guam trực tiếp đề cập khi giải thích vì sao sức gió của Champi thấp hơn dự báo trong thời gian bão đi qua gần Guam.

Trong bản tin ngày 18/10, cơ quan này cho biết không khí khô đi vào phía tây của Champi có thể là nguyên nhân chính khiến sức gió thực tế không đạt mức dự báo. NWS đồng thời lưu ý vùng gió mạnh của bão có phạm vi nhỏ và tập trung hơn dự kiến.

Không khí khô có thể làm suy yếu hoạt động đối lưu khi xâm nhập vào lõi bão. Khi không khí khô trộn với dòng khí ẩm đang bốc lên, quá trình hình thành mây dông có thể bị hạn chế, làm gián đoạn sự giải phóng nhiệt ẩn vốn duy trì hoàn lưu của xoáy thuận nhiệt đới.

Không khí khô cũng là một yếu tố giúp lý giải diễn biến của Champi khi đi qua gần Guam.

Tác động này không nhất thiết làm toàn bộ cơn bão suy yếu đồng đều. Một số khu vực vẫn có thể duy trì đối lưu mạnh trong khi những phần khác của thành mắt bão bị ảnh hưởng. Vì vậy, cấu trúc đối lưu bất đối xứng và sự thay đổi phạm vi gió mạnh có thể khiến việc đánh giá cường độ tổng thể trở nên khó khăn hơn.

Trường hợp Champi cũng cho thấy cần phân biệt sức gió gần tâm bão với phạm vi ảnh hưởng của gió mạnh. Một cơn bão có sức gió cực đại rất lớn nhưng vùng gió mạnh tương đối hẹp có thể gây tác động khác với một hệ thống có vùng gió bão mở rộng trên diện rộng.

Vì sao dự báo cường độ khó hơn dự báo đường đi?

Đường đi của bão chủ yếu chịu chi phối bởi các hệ thống khí quyển quy mô lớn, trong khi cường độ phụ thuộc nhiều hơn vào những quá trình diễn ra bên trong lõi bão và tương tác giữa bão với môi trường xung quanh.

Các quá trình như thay thế thành mắt bão, đối lưu bất đối xứng và không khí khô xâm nhập có thể thay đổi trong thời gian ngắn. Mô hình dự báo không phải lúc nào cũng mô phỏng chính xác thời điểm, tốc độ và mức độ của những biến đổi này. Vì vậy, ngay cả khi các cơ quan khí tượng dự báo tương đối thống nhất về hướng di chuyển, ước tính sức gió vẫn có thể khác nhau đáng kể.

Hướng đi của siêu bão Champi. Ảnh: PAGASA.

Việc xác định cường độ cũng phụ thuộc vào dữ liệu quan trắc. Với những cơn bão ở xa đất liền, các nhà dự báo phải kết hợp ảnh vệ tinh, dữ liệu khí tượng và các phương pháp phân tích để ước tính sức gió gần tâm bão. Khi có dữ liệu mới hoặc cấu trúc bão thay đổi, mức cường độ có thể được điều chỉnh.

Chính vì vậy, diễn biến của bão Champi cho thấy dự báo cường độ không đơn thuần là xác định bão sẽ mạnh lên hay yếu đi. Các nhà khí tượng còn phải đánh giá liệu sự thay đổi cấu trúc lõi chỉ mang tính tạm thời, liệu môi trường có tiếp tục thuận lợi và mức gió ước tính có phản ánh chính xác trạng thái của toàn bộ hệ thống hay không.

Phương Linh