Siết trách nhiệm nền tảng số, hoàn thiện thể chế công nghệ chiến lược

Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương chủ trì cuộc họp báo. Ảnh: Truyền thông KHCN

Tập trung hoàn thiện thể chế, thúc đẩy công nghệ chiến lược

Trong tháng 3, Bộ Khoa học và Công nghệ đã triển khai đồng bộ, quyết liệt các nhiệm vụ được giao, trọng tâm là hoàn thiện thể chế và tổ chức thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW. Các nhiệm vụ được triển khai theo hướng vừa bám sát định hướng chiến lược, vừa gắn với yêu cầu thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội. Kết quả đạt được trong tháng được đánh giá là tích cực, góp phần tạo nền tảng cho việc thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới.

Đáng chú ý, trong tháng 4-2026, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tập trung triển khai một loạt nhiệm vụ trọng tâm nhằm thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 57-NQ/TW, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Trước hết, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan rà soát, hoàn thiện Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược để trình Thủ tướng Chính phủ. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm xác định rõ các lĩnh vực ưu tiên, từ đó tập trung nguồn lực đầu tư, phát triển có trọng tâm, tránh dàn trải.

Cùng với đó, Bộ sẽ tham mưu thành lập Tổ công tác điều phối liên ngành về công nghệ chiến lược. Việc hình thành cơ chế điều phối liên ngành được kỳ vọng sẽ khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực, tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý, từ đó nâng cao hiệu quả triển khai chính sách.

Một nội dung đáng chú ý khác là hoàn thiện cơ chế tài chính cho phát triển công nghệ chiến lược. Theo kế hoạch, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ chủ trì rà soát, đề xuất các cơ chế đặc thù, trong đó nhấn mạnh cách tiếp cận gắn với kết quả đầu ra và chấp nhận rủi ro có kiểm soát.

Quang cảnh buổi họp báo. Ảnh: Truyền thông KHCN

Các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng, hỗ trợ lãi suất, cơ chế đồng tài trợ công - tư, cũng như việc sử dụng ngân sách nhà nước để đặt hàng, mua sắm sản phẩm công nghệ chiến lược sẽ được nghiên cứu, hoàn thiện, dự kiến trình trong tháng 5-2026.

Cách tiếp cận này cho thấy nỗ lực chuyển từ tư duy cấp phát sang đặt hàng theo kết quả, đồng thời tạo điều kiện để khu vực tư nhân tham gia sâu hơn vào phát triển công nghệ, qua đó hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có tính liên kết và bền vững.

Siết trách nhiệm nền tảng số, tăng hiệu lực bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ

Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm tại họp báo là việc Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ (SHTT) chính thức có hiệu lực từ ngày hôm nay, 1-4-2026, với nhiều điểm mới đáng chú ý.

Theo ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, một trong những thay đổi quan trọng là quy định siết chặt trách nhiệm pháp lý của nền tảng số và doanh nghiệp trung gian trong việc bảo vệ quyền SHTT trên môi trường mạng.

Cụ thể, Luật đã sửa đổi, bổ sung quy định tại Điều 198, trong đó tại Điều 198b quy định về trách nhiệm pháp lý đối với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian và chủ quản nền tảng số.

Ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ phát biểu tại buổi họp báo. Ảnh: Truyền thông KHCN

Trước đây, quy định chủ yếu tập trung vào các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian - tức là các đơn vị cung cấp hạ tầng kỹ thuật cho phép tổ chức, cá nhân đưa nội dung số lên mạng hoặc cung cấp kết nối để công chúng tiếp cận nội dung. Tuy nhiên, với quy định mới, phạm vi trách nhiệm đã được mở rộng, bao trùm cả các chủ quản nền tảng số.

Điểm mới này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh các nền tảng số, đặc biệt là mạng xã hội và sàn thương mại điện tử, ngày càng đóng vai trò trung tâm trong việc phân phối và lan truyền nội dung số.

Luật cũng bổ sung quy định yêu cầu chủ quản nền tảng số phải chủ động triển khai các biện pháp bảo vệ quyền SHTT trên không gian mạng, tuân thủ các quy định liên quan của pháp luật về sở hữu trí tuệ, thương mại điện tử và an ninh mạng.

Theo cơ quan soạn thảo, tinh thần của sửa đổi lần này là chuyển từ cơ chế “phản ứng” sang “chủ động phòng ngừa”và bảo vệ, nâng cao hiệu quả thực thi quyền SHTT trong môi trường số – nơi hành vi vi phạm có thể lan rộng với tốc độ rất nhanh.

Bên cạnh đó, Luật cũng bổ sung các biện pháp và chế tài dân sự mạnh hơn để xử lý vi phạm, đặc biệt trong bối cảnh nhiều nền tảng số hoạt động xuyên biên giới, không đặt máy chủ tại Việt Nam.

Cụ thể, tòa án có thể ra quyết định buộc gỡ bỏ, ẩn hoặc chặn truy cập đối với nội dung vi phạm trên không gian mạng. Đồng thời, có thể áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời như vô hiệu hóa truy cập đến tài khoản, trang thông tin điện tử, ứng dụng hoặc định danh internet liên quan đến hành vi vi phạm.

Những quy định này cho phép cơ quan chức năng có thể phản ứng nhanh hơn trước các hành vi xâm phạm quyền SHTT, thay vì phải chờ đợi quá trình xử lý kéo dài.

Hiện nay, hệ thống tòa án đã có tòa chuyên trách về sở hữu trí tuệ tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai các biện pháp này trong thực tiễn.

Song song với đó, các quy định liên quan cũng đang được cập nhật trong dự thảo sửa đổi Nghị định số 99/2013/NĐ-CP của Chính phủ: Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp. Theo thông tin từ Cục Sở hữu trí tuệ, dự thảo Nghị định đã được trình Chính phủ và đang được xem xét thông qua.

Về vấn đề này, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương cho biết thêm, trong thời gian tới, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp tục nghiên cứu kỹ lưỡng cách thức triển khai và cơ chế phối hợp với các bộ, ngành liên quan để xử lý hiệu quả các vấn đề phát sinh, đặc biệt là đối với các nền tảng số xuyên biên giới.

Thu Hằng