Siết chặt quản lý hiệu suất năng lượng theo Nghị định mới từ năm 2026

Ảnh minh họa.

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 30/2026/NĐ-CP ngày 21/01/2026 quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Trong đó, đáng chú ý là các quy định liên quan đến việc quản lý phương tiện, thiết bị sử dụng năng lượng và vật liệu xây dựng.

QUY ĐỊNH MỚI VỀ HỆ THỐNG 3 LOẠI NHÃN NĂNG LƯỢNG

Nghị định này gồm 8 chương, 29 điều quy định chi tiết và biện pháp hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả số 50/2010/QH12 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả số 77/2025/QH15 về quản lý giám sát sử dụng năng lượng; cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm; tổ chức kiểm toán năng lượng; sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước; chuyển đổi thị trường, dán nhãn năng lượng cho phương tiện, thiết bị sử dụng năng lượng và vật liệu xây dựng; quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; tổ chức dịch vụ năng lượng, biện pháp thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; kiểm tra, thanh tra về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Nghị định này áp dụng đối với cơ quan, tổ chức, hộ gia đình và cá nhân có hoạt động sản xuất, kinh doanh, vận chuyển, sử dụng năng lượng tại Việt Nam.

Điểm nhấn quan trọng trong Nghị định là hệ thống phân loại nhãn năng lượng gồm ba loại hình chuyên biệt.

Nhãn so sánh: Là nhãn cung cấp thông tin về mức tiêu thụ năng lượng, loại năng lượng sử dụng, hiệu suất năng lượng và các thông tin khác giúp người tiêu dùng so sánh với các sản phẩm, vật liệu xây dựng, phương tiện, thiết bị cùng loại trên thị trường để nhận biết và lựa chọn sản phẩm, vật liệu xây dựng, phương tiện, thiết bị tiết kiệm năng lượng.

Nhãn xác nhận: Là một loại nhãn dán trên các sản phẩm, phương tiện, thiết bị, vật liệu xây dựng có đặc tính nhiệt, mức tiêu thụ năng lượng hoặc chỉ số hiệu suất năng lượng đã đạt hoặc cao hơn theo tiêu chuẩn quy định.

Nhãn năng lượng của phương tiện: Là nhãn cung cấp các thông tin liên quan đến loại năng lượng sử dụng, mức tiêu thụ năng lượng và kiểu loại phương tiện.

Chỉ số hiệu suất năng lượng của phương tiện, thiết bị; mức tiêu thụ năng lượng của phương tiện và đặc tính nhiệt của vật liệu xây dựng được quy định trong các tiêu chuẩn quốc gia do cơ quan có thẩm quyền ban hành.

Bộ Công Thương và Bộ Xây dựng là hai cơ quan chủ quản, căn cứ vào tiêu chuẩn quốc gia để quy định chi tiết các mức hiệu suất và đặc tính nhiệt cho từng loại nhãn.

LOẠI BỎ THIẾT BỊ HIỆU SUẤT THẤP

Về quy trình quản lý, các doanh nghiệp sản xuất và nhập khẩu phải hoàn thiện hồ sơ công bố dán nhãn năng lượng bao gồm thông số kỹ thuật, mẫu nhãn dự kiến và kết quả thử nghiệm hiệu suất năng lượng hoặc đặc tính nhiệt.

Việc tiếp nhận hồ sơ được phân định rõ ràng: Bộ Công Thương phụ trách các phương tiện và thiết bị, trong khi Bộ Xây dựng chịu trách nhiệm đối với phương tiện giao thông và vật liệu xây dựng. Để đảm bảo tính minh bạch, các kết quả thử nghiệm phải được thực hiện tại các phòng thử nghiệm đã được các Bộ công bố công khai trên Cổng thông tin điện tử.

Nhằm tăng cường tính răn đe, Nghị định quy định các chế tài nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm. Cơ quan chức năng sẽ đình chỉ việc dán nhãn năng lượng đối với các trường hợp sử dụng nhãn giả, dán nhãn khi chưa công bố hoặc ghi sai lệch thông số kỹ thuật. Đặc biệt, biện pháp thu hồi nhãn năng lượng sẽ được áp dụng nếu doanh nghiệp có hành vi gian dối trong hồ sơ, kết quả thử nghiệm thực tế không đúng với công bố hoặc bị xử phạt vi phạm từ hai lần trở lên.

Trách nhiệm báo cáo của doanh nghiệp cũng được quy định cụ thể và định kỳ. Các cơ sở sản xuất, nhập khẩu thuộc danh mục bắt buộc phải gửi báo cáo hằng năm về UBND cấp tỉnh nơi đặt trụ sở, đồng thời gửi báo cáo thống kê số lượng, chủng loại sản phẩm đã dán nhãn ra thị trường về bộ quản lý chuyên ngành trước ngày 01/3 của năm tiếp theo.

Lộ trình loại bỏ các phương tiện, thiết bị kém chất lượng cũng được định hình cụ thể. Những sản phẩm không đạt quy chuẩn an toàn, có hiệu suất thấp hơn mức tối thiểu hoặc không còn phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội sẽ buộc phải loại bỏ khỏi thị trường.

Mức hiệu suất năng lượng tối thiểu được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố trong tiêu chuẩn hiệu suất năng lượng của phương tiện, thiết bị.

Chính phủ giao Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan xây dựng, trình Thủ tướng Chính phủ ban hành danh mục phương tiện, thiết bị phải loại bỏ theo quy định.

Nghị định 30/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 21/01/2026. Một quy định chuyển tiếp đáng lưu ý là các chứng chỉ quản lý năng lượng đã được cấp trước ngày Nghị định này có hiệu lực vẫn sẽ tiếp tục có giá trị sử dụng cho đến hết ngày 31/12/2030.

Huyền Vy