Siết chặt an toàn đường sắt: Không còn 'vùng trống' trong xử phạt vi phạm

Trong bối cảnh đó, việc Chính phủ ban hành Nghị định 81/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường sắt, có hiệu lực từ ngày 15/5/2026, được xem là bước đi cần thiết nhằm siết chặt kỷ cương, tăng tính răn đe và khắc phục những “khoảng trống” pháp lý tồn tại nhiều năm qua.

Nhiều đường ngang, lối tắt qua đường sắt tiềm ẩn nguy cơ tai nạn.

Điểm đáng chú ý đầu tiên của Nghị định 81/2026/NĐ-CP là việc tách riêng lĩnh vực giao thông đường sắt thành một nghị định độc lập thay vì lồng ghép trong các quy định xử phạt giao thông đường bộ như trước đây.

Điều này cho thấy quan điểm quản lý mới: giao thông đường sắt là lĩnh vực đặc thù, có yêu cầu rất cao về an toàn vận hành nên cần cơ chế quản lý và xử phạt chuyên sâu hơn.

Thực tế cho thấy, chỉ một hành vi chủ quan như cố tình vượt rào chắn khi tàu đang đến, đi bộ trong hành lang an toàn đường sắt hay tự ý mở lối đi dân sinh trái phép cũng có thể dẫn tới hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Vì vậy, nghị định mới đã tăng mạnh mức xử phạt đối với nhiều hành vi nguy hiểm trực tiếp đe dọa an toàn chạy tàu.

Giao thông đường sắt có vai trò quan trọng trong huyết mạch nền kinh tế.

Trong đó, hành vi vượt rào chắn đường ngang khi chắn đang dịch chuyển, đã đóng hoặc khi tín hiệu cảnh báo tàu đến đã bật sẽ bị xử lý nghiêm hơn trước. Đây được xem là nhóm vi phạm phổ biến nhưng cũng là nguyên nhân dẫn tới nhiều vụ tai nạn đường sắt nghiêm trọng thời gian qua.

Không chỉ tập trung vào người tham gia giao thông, Nghị định 81/2026/NĐ-CP còn mở rộng trách nhiệm đối với các tổ chức, đơn vị quản lý hạ tầng đường sắt. Theo đó, đơn vị quản lý, khai thác hoặc bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt nếu buông lỏng quản lý, không kịp thời phát hiện, ngăn chặn hoặc báo cáo vi phạm có thể bị xử phạt.

Quy định này cho thấy cách tiếp cận mới trong quản lý: không chỉ xử lý người vi phạm trực tiếp mà còn siết trách nhiệm của các chủ thể liên quan nhằm phòng ngừa rủi ro từ sớm.

Một điểm mới đáng chú ý khác là nghị định đã bổ sung nhiều nhóm hành vi vi phạm vốn trước đây chưa được quy định cụ thể hoặc còn thiếu chế tài xử lý. Các hành vi liên quan đến kết nối tuyến đường sắt, quản lý hành lang an toàn, khai thác đường sắt chuyên dùng, vận tải đường sắt hay trách nhiệm bảo đảm an toàn chạy tàu đều được quy định chi tiết hơn.

Điều này được đánh giá sẽ góp phần khắc phục tình trạng “nhờn luật”, xử lý chưa triệt để hoặc lúng túng trong áp dụng chế tài như thời gian qua.

Bên cạnh hình thức phạt tiền, Nghị định 81/2026/NĐ-CP cũng tăng cường các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc tháo dỡ công trình vi phạm, khôi phục hiện trạng ban đầu, đình chỉ hoạt động hoặc tước quyền sử dụng giấy phép đối với các trường hợp vi phạm nghiêm trọng.

Đây là giải pháp nhằm nâng cao tính thực thi, tránh tình trạng chấp nhận nộp phạt nhưng vi phạm vẫn tồn tại.

Có thể thấy, điểm cốt lõi của nghị định mới không đơn thuần là tăng mức phạt mà hướng tới thay đổi nhận thức và trách nhiệm trong bảo đảm an toàn giao thông đường sắt. Bởi thực tế, phần lớn các vụ tai nạn đường sắt hiện nay đều xuất phát từ sự chủ quan, coi thường quy định an toàn của con người.

Khi chế tài đủ mạnh, quy định đủ rõ và trách nhiệm được phân định cụ thể hơn, Nghị định 81/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến tích cực trong công tác bảo đảm trật tự an toàn giao thông đường sắt, góp phần hạn chế tai nạn, bảo vệ tính mạng và tài sản của người dân.

Thanh Phương