Sau vụ cháy ở phường Đại Mỗ: Đừng để nhà xưởng, lán tạm trái phép thành những 'mồi' lửa

Nguy cơ không dừng ở vi phạm đất đai

Khoảng 7h47 ngày 19/10, một vụ cháy xảy ra tại tại khu vực ngõ 67 Phùng Khoang, phường Đại Mỗ. Theo thông tin ban đầu từ cơ quan chức năng, đám cháy xuất phát từ khu vực tập kết rác, sau đó lan vào các lán tạm. Diện tích khu vực bị ảnh hưởng được báo cáo khoảng 450m²; bước đầu chưa ghi nhận thiệt hại về người.

Ngọn lửa được khống chế, nhưng hiện trường để lại vấn đề không thể xem nhẹ. Theo ghi nhận, khu vực có các công trình quây tôn được sử dụng làm phòng trọ, nhà xưởng; một số vị trí có dấu hiệu san lấp, lấn chiếm mặt nước để dựng công trình tạm. Các công trình nằm gần nhau, trong khi nguồn gốc đất, tính pháp lý và điều kiện bảo đảm an toàn cần được cơ quan chức năng làm rõ.

Khu lán tạm tại ngõ 67 Phùng Khoang, phường Đại Mỗ nằm xen giữa khu dân cư

Theo Thượng tá Vũ Hoài Nam, Đội trưởng Đội Chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ khu vực số 4, Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH, CATP Hà Nội, hiện trường vụ cháy gây nhiều khó khăn cho lực lượng chức năng. "Hiện trường hầu hết chất đống các vật liệu dễ cháy như nhựa, nilon, cao su, đệm, can lọ nhựa, phế liệu, rác và một số vật dụng cũ... dẫn đến cháy lan rất nhanh", Thượng tá Vũ Hoài Nam chia sẻ.

Đáng chú ý, khu vực ngõ 67 Phùng Khoang từng ghi nhận các vụ hỏa hoạn liên quan đến nhà trọ và lán tạm tập kết phế liệu. Những vụ việc này đặt ra yêu cầu phải tăng cường kiểm tra, quản lý các khu vực có nguy cơ cháy cao, đặc biệt tại những nơi tập kết rác, phế liệu hoặc dựng lán tạm xen kẽ khu dân cư.

Điều đáng lo ngại là những khu lán tạm như vậy không chỉ phục vụ tập kết vật liệu hay làm nơi chứa đồ. Có nơi được sử dụng làm nhà trọ, nơi sinh hoạt thường xuyên của người lao động; có nơi kết hợp lưu giữ phế liệu, hàng hóa hoặc hoạt động sản xuất. Khi công trình tạm trở thành nơi ở, nơi làm việc trong thời gian dài, mọi bất cập về điện, nguồn nhiệt, vật liệu dễ cháy, lối thoát nạn và khả năng tiếp cận của xe chữa cháy đều có thể trực tiếp đe dọa tính mạng con người.

Ngọn lửa nhanh chóng "nhấn chìm" khu lán tạm tại ngõ 67 Phùng Khoang

Từ vụ cháy tại Đại Mỗ, vấn đề cần đặt ra không chỉ là nguyên nhân hỏa hoạn, mà còn là tình trạng các khu đất nông nghiệp, đất công, đất dự án chưa triển khai bị sử dụng để dựng lán tạm, nhà xưởng, kho chứa hàng hoặc tổ chức hoạt động kinh doanh.

Những mặt bằng này có thể được quây tôn, dựng mái tạm, chia thành nhiều khoang hoặc cải tạo thành nơi ở. Nhưng hình thức đơn sơ không đồng nghĩa với mức độ nguy hiểm thấp. Ngược lại, nếu bên trong tập kết phế liệu, xốp, vật liệu dễ cháy, hàng hóa hoặc thiết bị sản xuất, đám cháy có thể phát triển nhanh, lan sang công trình liền kề và gây khó khăn cho công tác cứu nạn, cứu hộ.

Đáng chú ý, khi các công trình mọc sát nhau, lối đi bị thu hẹp hoặc bị hàng hóa chiếm dụng, lực lượng chữa cháy có thể gặp khó khăn trong tiếp cận hiện trường, triển khai đội hình và đưa người mắc kẹt ra ngoài. Nếu người lao động sinh sống ngay trong khu vực sản xuất, lưu giữ hàng hóa, nguy cơ càng lớn khi sự cố xảy ra vào ban đêm hoặc thời điểm ít người phát hiện cháy.

Lực lượng cảnh sát PCCC và CNCH xử lý đám cháy trên đống phế liệu chất đầy chất dễ cháy

Một rủi ro khác nằm ở hệ thống điện và việc sử dụng nguồn nhiệt. Tại những công trình được dựng, cải tạo tự phát, việc lắp đặt đường dây, thiết bị điện, bố trí bếp đun hay sử dụng máy móc nếu không được kiểm soát có thể làm gia tăng nguy cơ phát sinh cháy, nổ. Tuy nhiên, mức độ an toàn của từng cơ sở phải được xác định qua kiểm tra thực tế, không thể chỉ căn cứ vào việc công trình nằm trên đất nông nghiệp hay đất dự án để kết luận.

Điều cần ngăn chặn là tình trạng công trình vi phạm đất đai, trật tự xây dựng tiếp tục tồn tại, mở rộng hoạt động trong khi các nguy cơ về phòng cháy, chữa cháy chưa được nhận diện và xử lý. Khi đó, vi phạm hành chính có thể trở thành vấn đề an toàn cộng đồng.

Không thể chờ cháy mới kiểm tra

Thực tế, yêu cầu tăng cường quản lý các cơ sở có nguy cơ cháy, nổ gắn với vi phạm đất đai, trật tự xây dựng đã được UBND TP Hà Nội đặt ra từ trước vụ cháy tại Đại Mỗ.

Ngày 2/5/2026, UBND thành phố ban hành Công văn số 1838/UBND-NC, yêu cầu rà soát các kho, xưởng, công trình xây dựng trái phép hoặc sử dụng đất không đúng mục đích, trong đó có đất nông nghiệp và đất dự án chậm triển khai. Thành phố đồng thời yêu cầu tăng cường kiểm tra, xử lý các cơ sở vi phạm về phòng cháy, chữa cháy; thực hiện các biện pháp ngừng cung cấp điện, nước theo quy định đối với những trường hợp thuộc diện áp dụng.

Cảnh sát PCCC và CNCH sau khi dập tắt ngọn lửa tại khu lán tạm ngõ 67 Phùng Khoang

Tiếp đó, ngày 24/9/2026, UBND TP Hà Nội ban hành Kế hoạch số 363/KH-UBND về tổng kiểm tra, rà soát, thống kê và xử lý các công trình, nhà xưởng, kho bãi, cơ sở sản xuất, kinh doanh vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng, phòng cháy, chữa cháy. Kế hoạch yêu cầu xác định rõ hành vi vi phạm, tình trạng pháp lý, biện pháp xử lý và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan; các trường hợp thuộc diện phải xử lý phải được giải quyết dứt điểm trong quý II/2027.

Nguyên tắc được thành phố đặt ra là “rõ cơ sở, rõ vi phạm, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ biện pháp, rõ kết quả”. Đây không chỉ là yêu cầu thống kê, mà còn là đòi hỏi về trách nhiệm thực thi của từng địa phương và người đứng đầu.

Công nhân môi trường thu dọn tại khu lán tạm ngõ 67 Phùng Khoang sau vụ cháy

Từ thực tế ở Đại Mỗ, việc triển khai các chỉ đạo này cần được thực hiện theo hướng chủ động phòng ngừa. Chính quyền cơ sở cần rà soát toàn diện các khu đất nông nghiệp, đất công, đất dự án chậm triển khai; lập danh sách các công trình tạm, kho xưởng, điểm tập kết hàng hóa có dấu hiệu vi phạm; xác định rõ chủ thể sử dụng, mục đích hoạt động, tình trạng pháp lý và nguy cơ mất an toàn.

Với các cơ sở có nguy cơ cháy, nổ cao, cần ưu tiên kiểm tra điều kiện phòng cháy, chữa cháy, nguồn điện, việc bố trí hàng hóa, lối thoát nạn và khả năng tiếp cận của lực lượng cứu hỏa. Những vi phạm phải được phân loại để áp dụng biện pháp xử lý tương ứng, đồng thời theo dõi việc chấp hành, không để tình trạng đã kiểm tra, đã yêu cầu khắc phục nhưng vẫn tiếp tục hoạt động khi chưa đủ điều kiện.

Cùng với đó, cần làm rõ trách nhiệm của các đơn vị được giao quản lý đất và chủ đầu tư dự án trong việc bảo vệ mặt bằng, ngăn chặn xây dựng trái phép, sử dụng đất sai mục đích. Nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm kéo dài, phải xác định cụ thể quá trình kiểm tra, xử lý và trách nhiệm liên quan, thay vì chỉ tập trung giải quyết hiện trường sau khi xảy ra sự cố.

Vụ cháy ở Đại Mỗ may mắn chưa gây thiệt hại về người. Nhưng không thể vì thế mà xem nhẹ những nguy cơ được bộc lộ từ hiện trường. Không thể để chỉ sau mỗi vụ cháy, những công trình vi phạm mới được chú ý rà soát, tháo dỡ. Phòng ngừa phải bắt đầu từ việc phát hiện vi phạm khi chưa xảy ra hỏa hoạn; xử lý phải đi trước nguy cơ, thay vì chạy theo hậu quả.

Chu Hương