Sau những bảng điểm kỳ thi lớp 10

Mỗi mùa thi vào lớp 10 đi qua, điều đọng lại trong tôi là những dòng trạng thái đầy lo âu trên mạng xã hội và cả sự im lặng của những đứa trẻ vừa trải qua một trong những kỳ thi áp lực nhất tuổi học trò.

Năm nào cũng vậy, khi điểm thi được công bố, dư luận lại chứng kiến đủ mọi cung bậc cảm xúc. Có những em hạnh phúc vỡ òa vì đạt được nguyện vọng mong muốn. Có những gia đình thức trắng đêm chỉ để chờ một kết quả tốt lành. Nhưng cũng có không ít học sinh buồn bã vì thiếu vài phần mười điểm, vì không thể bước vào ngôi trường mình mơ ước hoặc đơn giản là vì cảm thấy mình đã làm cha mẹ thất vọng.

Điều khiến tôi trăn trở là từ bao giờ một kỳ thi ở tuổi 15 lại mang trên mình quá nhiều ý nghĩa đến thế.

Không ai phủ nhận tầm quan trọng của kỳ thi vào lớp 10. Trong bối cảnh số lượng học sinh ngày càng tăng trong khi chỉ tiêu trường công lập có hạn, sự cạnh tranh là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, điều đáng suy nghĩ là áp lực hiện nay dường như không chỉ đến từ kỳ thi mà còn đến từ cách xã hội nhìn nhận kỳ thi ấy.

Nhiều phụ huynh xem việc con đỗ vào một trường công lập danh tiếng như một cột mốc khẳng định năng lực. Nhiều học sinh vô thức coi điểm số là thước đo giá trị bản thân. Mạng xã hội lại khiến mọi sự so sánh trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết.

Chỉ trong vài giờ sau khi công bố điểm, người ta có thể biết ai là thủ khoa, ai đạt điểm tuyệt đối, ai đỗ trường chuyên. Và cũng chỉ trong vài giờ ấy, không ít đứa trẻ bắt đầu cảm thấy mình thua kém người khác.

Người lớn luôn nói với trẻ em rằng "đừng áp lực" nhưng chính chúng ta lại là những người căng thẳng nhất. Chúng ta lo cho tương lai của con là điều dễ hiểu nhưng đôi khi nỗi lo ấy khiến một kỳ thi lại trở thành cuộc sát hạch về tình yêu thương, về sự kỳ vọng và về cả danh dự gia đình.

Giáo dục không vận hành theo cách đơn giản như vậy. Một bài thi kéo dài vài giờ đồng hồ có thể đánh giá kiến thức ở một thời điểm nhất định, nhưng không thể đo hết năng lực của một con người. Nó không đo được sự sáng tạo, khả năng vượt khó hay ý chí vươn lên. Càng không thể dự báo chính xác một đứa trẻ sẽ trở thành ai trong tương lai.

Bởi vậy, điều đáng lo không phải là một học sinh không đỗ vào trường mong muốn, mà là khi các em tin rằng thất bại ấy sẽ quyết định cả tương lai của mình.

Ở tuổi 15, các em vẫn đang trong hành trình khám phá bản thân. Con đường học tập hôm nay có thể khác với dự định ban đầu nhưng điều đó không có nghĩa là con đường ấy kém giá trị hơn.

Điều các em cần nhất sau mỗi mùa thi không phải là những lời trách móc hay so sánh, mà là sự đồng hành của người lớn. Một câu nói: “Con đã cố gắng rồi” đôi khi có ý nghĩa hơn rất nhiều những bài giảng về thành tích. Một cái ôm động viên có thể giúp một đứa trẻ lấy lại niềm tin nhanh hơn bất kỳ lời khuyên nào.

Giáo dục, xét đến cùng, không phải là cuộc đua để chọn ra ai giỏi nhất. Giáo dục là quá trình giúp mỗi con người phát triển theo khả năng của mình và tìm được vị trí phù hợp trong xã hội. Khi mọi giá trị đều bị quy đổi thành điểm số, chúng ta vô tình làm nghèo đi ý nghĩa đích thực của việc học.

Nhìn những học sinh bước ra khỏi kỳ thi lớp 10, tôi nghĩ nhiều hơn đến hành trình phía trước của các em. Một kỳ thi có thể tạo ra niềm vui hoặc nỗi buồn trong vài ngày, vài tuần, thậm chí vài tháng. Nhưng cuộc đời của một con người dài hơn rất nhiều so với những con số trên bảng điểm.

Mỗi mùa thi rồi sẽ qua. Điểm số sẽ dần trở thành ký ức. Điều còn ở lại rất lâu trong tâm hồn một đứa trẻ là cách người lớn đối xử với các em trong những thời khắc khó khăn nhất. Có lẽ, đó mới là bài học giáo dục quan trọng mà người lớn chúng ta cần học cùng con trẻ.

Thu Phương