Sắp xếp trường học ở Nghệ An: Tinh gọn bộ máy nhưng không làm ảnh hưởng đến cơ hội học tập của học sinh

Cùng chủ trương chung, cách triển khai khác nhau

Nghệ An hiện có quy mô rất lớn với 1.528 cơ sở giáo dục công lập và 883 điểm trường lẻ. Đây là một trong những địa phương có mạng lưới trường lớp rộng nhất cả nước, trải dài từ đồng bằng đến miền núi, biên giới.

Thực tế này giúp học sinh ở nhiều vùng khó khăn được đến trường thuận lợi, nhưng cũng bộc lộ không ít bất cập. Không ít trường có quy mô nhỏ, số lớp ít nhưng vẫn phải duy trì đầy đủ bộ máy quản lý, trong khi cơ sở vật chất ở nhiều nơi chưa được khai thác hết công suất. Việc đầu tư nguồn lực cũng bị dàn trải, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý và chất lượng giáo dục.

Nghệ An triển khai sắp xếp trường học, giảm 30-50% đầu mối quản lý trước năm học 2026-2027

Đó là lý do Nghệ An triển khai sắp xếp lại mạng lưới trường học theo chỉ đạo của Chính phủ và hướng dẫn của Sở Giáo dục và Đào tạo. Theo kế hoạch, đến trước ngày 30/8/2026, các địa phương phải hoàn thành phương án, phấn đấu giảm tối thiểu 30% số đầu mối trường học; những nơi có điều kiện thuận lợi có thể giảm khoảng 50% so với thời điểm ngày 1/7/2025.

Xã Tri Lễ là một trong những xã biên giới khó khăn của tỉnh Nghệ An. Với quy mô diện tích rộng, dân cư thưa thớt, đặc biệt đời sống của người dân ở đây còn gặp rất nhiều khó khăn.

Trao đổi với PV, Chủ tịch UBND xã Tri Lễ Lô Minh Điệp cho biết, thực hiện chỉ đạo của tỉnh, thì địa phương nhập các trường TH và THCS thành hai trường (Trường phổ thông Nội trú Tiểu học và THCS và một trường Tiểu học bán trú theo hướng dẫn đưa toàn bộ học sinh THCS và khối tiểu học vào nội trú liên cấp. Một trường theo chế độ bán trú cho khối tiểu học với các phân hiệu và điểm trường).

Việc sắp xếp trường ở Nghệ An là cùng chủ trương chung nhưng cách triển khai khác nhau

Riêng Khối trường mầm non theo hướng dẫn của cấp trên thì xã chưa nhập trường mầm non với lý do chưa đảm bảo các tiêu chí nhập trường (về khoảng cách và số lớp, trường)
Có một thực tế khó khăn đặc thù của địa phương là sau khi sắp xếp số học sinh hai cấp là rất lớn, mỗi trường hơn 1000 học sinh. Đặc biệt đối với trường nội trú, công tác quản lý và dạy học rất vất vả cần có sự vào cuộc, quan tâm của cấp ủy, chính quyền địa phương và nỗ lực của thầy cô.

Xã Vân Tụ, hiện có tất cả là 14 trường học, địa phương xây dựng phương án giảm số trường từ 14 xuống còn 7. Nếu được phê duyệt, gần một nửa đầu mối quản lý sẽ được tinh gọn. Các trường sau sáp nhập sẽ có quy mô lớn hơn, tạo điều kiện tập trung nguồn lực đầu tư và nâng cao chất lượng dạy học.

Theo Chủ tịch UBND xã Nguyễn Văn Thuận, khó khăn lớn nhất hiện nay là ngoài tập trung đầu tư cơ sở vật chất là việc bố trí đội ngũ cán bộ quản lý sau khi hợp nhất trường. Địa phương đang chờ văn bản hướng dẫn của tỉnh để bảo đảm việc lựa chọn cán bộ được thực hiện khách quan, minh bạch và đúng quy định.

Xã miền núi Nga My là một trong những xã vùng sâu, vùng xa, nơi có nhiều đồng bào dân tộc Thái và Ơ Đu sinh sống. Nhiều bản làng cách xa trung tâm, giao thông còn nhiều trở ngại.

Vì vậy, dù vẫn thực hiện chủ trương sắp xếp, địa phương dự kiến chỉ giảm đầu mối quản lý nhưng tiếp tục duy trì các phân hiệu, điểm trường ở những nơi học sinh phải đi quãng đường quá xa. Theo Bí thư Đảng ủy xã Nga My Lô Thanh Nhất, nếu việc xóa điểm trường khiến học sinh gặp khó khăn trong đi lại hoặc ảnh hưởng đến việc học thì địa phương sẽ đề xuất giữ lại.

Mỗi địa phương có cách làm khác nhau. Từ đây cho thấy tỉnh Nghệ An không áp dụng một "công thức chung" cho toàn tỉnh. Việc sắp xếp được cân nhắc trên cơ sở điều kiện thực tế của từng vùng, thay vì chỉ dựa vào các con số.

Tinh gọn bộ máy nhưng không làm ảnh hưởng đến cơ hội học tập của học sinh

Trước phương án sắp xếp trường học, nhiều phụ huynh và học sinh tỏ ra lo lắng như: quãng đường đi học của học sinh dẫn đến việc đưa đón gặp khó khăn, học sinh phải đi học xa, sự ổn định trường lớp...

Nhiều học sinh và phụ huynh tỏ ra lo lăng trước việc sắp xếp trường học khi chưa hiểu hết về chủ trương

"Năm nay gia đình tôi có hai cháu học Mầm non và Tiểu học, việc sáp nhập vào địa bàn khác sẽ khó khăn hơn nhiều trong việc đưa đón", phụ huynh Nguyễn Thanh Hải ở xã Vân Tụ lo lắng.

Trước những băn khoăn của phụ huynh và học sinh, Chánh Văn Phòng Sở Giáo dục và đào tạo tỉnh Nghệ An Nguyễn Trọng Hoàn lý giải: "Tinh gọn bộ máy nhưng không làm ảnh hưởng đến cơ hội học tập của học sinh. Việc sắp xếp trường lớp sẽ được thực hiện trên cơ sở phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời tính toán kỹ đến quy mô dân số, đặc điểm địa hình, khoảng cách đi lại và sự phân bố dân cư ở từng địa phương. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng mạng lưới trường học hợp lý hơn, tạo điều kiện để học sinh được học tập thuận lợi và tiếp cận giáo dục có chất lượng".

Điều dễ nhìn thấy nhất sau khi sắp xếp là bộ máy quản lý trường học sẽ được tinh gọn. Những vị trí như: Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng, văn thư hay thủ quỹ sẽ được bố trí lại phù hợp với quy mô mới. Cùng với đó, cơ sở vật chất và trang thiết bị sẽ được sử dụng hiệu quả hơn, hạn chế tình trạng trường ít học sinh nhưng vẫn phải duy trì đầy đủ bộ máy và chi phí vận hành.

Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra nhiều bài toán cần giải quyết. Đối với giáo viên và cán bộ quản lý, việc điều động, bố trí nhân sự sau sáp nhập phải bảo đảm công bằng, minh bạch và lựa chọn được những người đáp ứng yêu cầu quản lý ở những ngôi trường có quy mô lớn hơn.

Đối với phụ huynh, điều được quan tâm nhất là quãng đường đưa đón con. Nếu việc sáp nhập khiến học sinh phải đi học xa, mất nhiều thời gian hoặc phải qua sông, suối, địa hình nguy hiểm thì phương án sẽ được cân nhắc điều chỉnh. Còn với học sinh, mục tiêu cuối cùng của việc sắp xếp không chỉ là học trong những ngôi trường có điều kiện tốt hơn mà còn phải bảo đảm các em được đến lớp thuận lợi và an toàn.

Tinh gọn bộ máy nhưng không làm ảnh hưởng đến cơ hội học tập của học sinh

Đó cũng là lý do Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An yêu cầu các địa phương không áp dụng việc sáp nhập một cách cơ học. Những điểm trường lẻ ở vùng đặc biệt khó khăn, nơi điều kiện giao thông cách trở hoặc việc đi học của học sinh có thể bị ảnh hưởng, vẫn sẽ được xem xét giữ lại hoặc có phương án phù hợp.

Theo Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An Nguyễn Văn Khoa, việc sắp xếp mạng lưới trường học lần này không đơn thuần là giảm số lượng đầu mối quản lý, mà hướng tới mục tiêu lớn hơn là đổi mới cách thức điều hành và phát triển giáo dục. Thay vì tư duy "quản lý giáo dục" theo cách truyền thống, ngành giáo dục đang từng bước chuyển sang mô hình "quản trị phát triển giáo dục", lấy người học làm trung tâm và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực.

"Việc giảm đầu mối trường học vì thế không đơn thuần là phép tính cộng - trừ về số lượng trường. Đó là quá trình sắp xếp lại nguồn lực để hệ thống giáo dục vận hành hiệu quả hơn, nhưng vẫn phải giữ được mục tiêu quan trọng nhất, mọi học sinh, dù ở đồng bằng hay miền núi, đều có cơ hội đến trường thuận lợi và được học trong điều kiện tốt nhất", người đứng đầu Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An nhấn mạnh.

Nguyễn Tú