Sắp xếp thôn, xóm, tổ dân phố ở Ninh Bình: Gọn đầu mối, vững lòng dân

Sắp xếp thôn, xóm, tổ dân phố tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Trong ảnh là trục đường dẫn vào xã Cúc Phương. Ảnh Ngọc Linh

Khi lòng dân đồng thuận

Sau khi kết thúc đơn vị hành chính cấp huyện, sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp chính thức đi vào hoạt động đã và đang đặt ra những yêu cầu mới về tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố, trong đó có việc sắp xếp các thôn, tổ dân phố trong tình hình mới.

Thực hiện các chủ trương, quy định của Trung ương và căn cứ yêu cầu thực tiễn địa phương, tỉnh Ninh Bình xác định việc sắp xếp thôn, tổ dân phố là nhiệm vụ chính trị quan trọng, phải được thực hiện đồng bộ với việc hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xây dựng hệ thống chính trị cơ sở tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân và tăng cường năng lực quản trị ở cơ sở.

Việc sắp xếp phải đặt trong tổng thể thực hiện Quy hoạch tỉnh Ninh Bình; phù hợp định hướng phát triển đô thị, nông thôn mới, các hành lang kinh tế, cực tăng trưởng, khu công nghiệp, khu du lịch, khu vực ven biển, vùng đồng bằng và các khu vực có yếu tố đặc thù.

Một trong những yêu cầu quan trọng nhất trong quá trình sắp xếp thôn, xóm, tổ dân phố ở Ninh Bình là phải tạo được sự đồng thuận của Nhân dân. Bởi thôn, xóm, tổ dân phố không chỉ là đơn vị tự quản ở cộng đồng dân cư, mà còn là không gian văn hóa, là nơi gắn bó đời sống, phong tục, ký ức và tình làng nghĩa xóm qua nhiều thế hệ.

Tại xã Yên Đồng, địa phương có diện tích tự nhiên 30,52 km², dân số 36.033 người với 31 thôn, xóm, việc sắp xếp được triển khai trên cơ sở rà soát kỹ lưỡng thực trạng từng địa bàn. Sau khi tổ chức lại, xã còn 12 thôn; trong đó có 10 thôn mới hình thành sau sắp xếp và 2 thôn giữ nguyên.

Quy mô thôn mới lớn hơn, địa bàn rộng hơn, số hộ và số nhân khẩu tăng lên, đồng nghĩa với việc yêu cầu quản lý, điều hành, tổ chức sinh hoạt cộng đồng cũng cao hơn. Tuy nhiên, điều đáng ghi nhận là chủ trương này nhận được sự hưởng ứng, đồng thuận của đông đảo người dân.

Đại diện thôn Tiến Thắng 2, xã Yên Đồng tuyên truyền, phổ biến phương án sáp nhập thôn, xóm tới các hộ dân.

Đồng chí Nguyễn Đình Trung, Bí thư Chi bộ thôn Tiến Thắng 2 cho biết: “Việc sắp xếp là cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý trong tình hình mới. Ban đầu người dân có những băn khoăn nhất định bởi mỗi thôn, mỗi xóm đều có nếp sinh hoạt, tên gọi và sự gắn bó riêng. Nhưng khi được tuyên truyền, giải thích rõ về mục đích, ý nghĩa và phương án tổ chức sau sắp xếp, Nhân dân đã đồng thuận cao”.

Ông Lê Danh Khởi, người dân thôn Tiến Thắng 2 chia sẻ: “Người dân trong thôn cơ bản thống nhất với chủ trương sắp xếp. Điều chúng tôi mong muốn là quá trình sắp xếp được thực hiện công khai, dân chủ, giữ được sự đoàn kết và bảo đảm các thiết chế sinh hoạt chung tiếp tục được sử dụng hiệu quả”.

Không chỉ ở Yên Đồng, tại xã Vũ Dương, việc sắp xếp thôn, xóm cũng được triển khai bài bản, thận trọng và quyết liệt. Đây là địa bàn có quy mô dân cư lớn với 28 thôn, xóm, hơn 10.700 hộ gia đình và trên 39.000 nhân khẩu. Địa phương xác định rõ việc sắp xếp không chỉ nhằm giảm số lượng đơn vị hành chính ở cơ sở mà còn hướng tới tinh gọn bộ máy, đổi mới quản trị, đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới.

Một điểm nhấn trong quá trình sắp xếp ở xã Vũ Dương là câu chuyện đặt tên thôn gắn với bảo tồn, tôn trọng và gìn giữ các giá trị văn hóa, lịch sử của địa phương. Với lịch sử hơn 1.000 năm, La Xuyên từ lâu đã trở thành thương hiệu nổi tiếng, gắn liền với nghề mộc truyền thống và niềm tự hào của người dân địa phương.

Tuy nhiên, trong quá trình phát triển, làng nghề này được tách thành ba thôn gồm Hùng Thắng, Quyết Phong và La Tiến. Sự phân tách ấy từng khiến nhiều người băn khoăn khi tên gọi La Xuyên dần vắng bóng trong đời sống hành chính, phần nào ảnh hưởng đến việc gìn giữ, phát huy giá trị truyền thống của làng nghề.

Lắng nghe ý kiến Nhân dân, xã Vũ Dương đã điều chỉnh phương án sắp xếp theo hướng sáp nhập ba thôn Hùng Thắng, Quyết Phong và La Tiến thành một thôn mới mang tên La Xuyên. Đây là quyết định không chỉ bảo đảm tiêu chí về quy mô đơn vị dân cư theo quy định, mà còn thể hiện sự linh hoạt, tôn trọng yếu tố lịch sử, văn hóa và nguyện vọng chính đáng của cộng đồng.

Người dân làng nghề mộc La Xuyên phấn khởi khi tên gọi của làng nghề được đặt cho thôn mới.

Đồng chí Phạm Ngọc Tuấn, Bí thư Chi bộ thôn Hùng Thắng cho biết: “Việc khôi phục tên gọi La Xuyên có ý nghĩa lớn đối với người dân làng nghề, bởi đây không chỉ là một địa danh, mà còn là biểu tượng của truyền thống, tay nghề, uy tín và niềm tự hào qua nhiều thế hệ. Nhân dân rất phấn khởi khi tên làng nghề La Xuyên được sử dụng để đặt tên cho thôn mới”.

Có thể nói, sự đồng thuận của Nhân dân không phải tự nhiên mà có. Đó là kết quả của quá trình tuyên truyền, vận động, lắng nghe, giải thích kiên trì của cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể. Khi người dân được thông tin đầy đủ, được tham gia góp ý, được trao đổi về tên gọi thôn mới, địa điểm sinh hoạt trung tâm, việc quản lý nhà văn hóa, thiết chế văn hóa và tài sản chung, những băn khoăn từng bước được tháo gỡ. Khi người dân hiểu rằng việc sắp xếp không làm mất đi truyền thống, không xóa nhòa bản sắc mà nhằm xây dựng cộng đồng dân cư lớn hơn, mạnh hơn, có điều kiện phát triển tốt hơn, Nhân dân đều đồng tình ủng hộ.

Hướng tới mục tiêu quản trị tốt hơn, phục vụ Nhân dân hiệu quả hơn

Theo Phương án tổng thể sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố trên địa bàn tỉnh Ninh Bình năm 2026 do UBND tỉnh ban hành ngày 10/6/2026, toàn tỉnh Ninh Bình hiện có 4.482 thôn, tổ dân phố, gồm 3.259 thôn, xóm và 1.223 tổ dân phố. Bình quân mỗi phường có 38 tổ dân phố, mỗi xã có 33 thôn. Tuy nhiên, phần lớn các đơn vị chưa đáp ứng tiêu chuẩn mới về quy mô dân số hộ gia đình.

Cụ thể, trong số 1.223 tổ dân phố tại 32 phường, có tới 1.106 tổ dân phố (hơn 90%) có quy mô dưới 550 hộ gia đình. Tại 97 xã, phần lớn trong số 3.259 thôn đều có quy mô dưới 400 hộ.

Theo quy định, sau sắp xếp, thôn phải có từ 400 hộ gia đình trở lên, còn tổ dân phố phải có từ 550 hộ gia đình trở lên. Riêng các địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, khu vực đặc biệt khó khăn, địa hình chia cắt phức tạp, dân cư phân tán, khu vực biên giới, tái định cư hoặc các thôn nằm biệt lập trên sông có thể được áp dụng quy mô thấp hơn.

Sau khi thực hiện sắp xếp, toàn tỉnh Ninh Bình dự kiến còn 1.753 thôn, tổ dân phố, gồm 1.249 thôn và 504 tổ dân phố thuộc 128 xã, phường (xã Lý Nhân không thực hiện sắp xếp vì hiện tại các thôn đều đang bảo đảm tiêu chuẩn theo quy định). So với hiện nay, số lượng thôn, tổ dân phố giảm 2.729 đơn vị, tương ứng giảm 60,89%.

Trong số 1.753 đơn vị sau sắp xếp, có 1.731 thôn, tổ dân phố đạt tiêu chuẩn theo quy định (chiếm 98,75%); còn 22 đơn vị chưa đạt tiêu chuẩn (chiếm 1,25%), do những yếu tố đặc thù về địa hình, dân cư, văn hóa, tôn giáo hoặc điều kiện giao thông, quản lý.

Những con số trên cho thấy quy mô sâu rộng của đợt sắp xếp lần này. Có được kết quả đó là nhờ sự đồng thuận cao của Nhân dân cùng phương pháp triển khai dân chủ, linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tiễn. Mỗi tên làng, tên xóm, mỗi nhà văn hóa, mỗi thiết chế sinh hoạt cộng đồng đều gắn với ký ức, nếp sống, truyền thống và tình cảm của người dân. Vì vậy, sắp xếp thôn, xóm, tổ dân phố không thể làm theo cách cơ học, mà cần được tiến hành thận trọng, dân chủ, có giải thích, có lắng nghe và có phương án xử lý phù hợp với từng địa bàn.

Đồng chí Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Yên Đồng cho biết: “Địa phương xác định công tác tuyên truyền, vận động phải đi trước một bước. Người dân cần được cung cấp đầy đủ thông tin về mục đích, ý nghĩa, sự cần thiết của việc sắp xếp thôn, xóm; quyền lợi, trách nhiệm của Nhân dân; phương án tên gọi thôn mới; địa điểm sinh hoạt trung tâm; việc quản lý, sử dụng nhà văn hóa, thiết chế văn hóa và tài sản chung sau sắp xếp. Khi người dân hiểu đúng chủ trương, thấy được lợi ích lâu dài và được tham gia đóng góp ý kiến, quá trình thực hiện sẽ thuận lợi hơn”.

Đảng ủy xã Yên Đồng họp triển khai các nội dung xây dựng phương án sáp nhập thôn, xóm.

Cũng theo lãnh đạo xã Yên Đồng, trong quá trình triển khai, vai trò lãnh đạo của cấp ủy, sự quản lý, điều hành của chính quyền, sự phối hợp của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội có ý nghĩa rất quan trọng. Các lực lượng ở cơ sở phải kịp thời nắm bắt tình hình tư tưởng của cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên và Nhân dân; tiếp thu, tổng hợp, giải thích những kiến nghị, khó khăn, vướng mắc phát sinh hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, chỉ đạo.

Một nội dung được xã Yên Đồng chú trọng là kiện toàn tổ chức Đảng, Ban Công tác Mặt trận, các chi hội, chi đoàn và đội ngũ người hoạt động ở thôn sau sắp xếp. Việc lựa chọn, bố trí đội ngũ cán bộ thôn mới không chỉ căn cứ vào cơ cấu, mà còn phải dựa trên phẩm chất, năng lực, uy tín, sức khỏe, kinh nghiệm công tác, khả năng vận động Nhân dân và khả năng ứng dụng công nghệ thông tin.

Song song với công tác nhân sự, địa phương tiến hành rà soát hiện trạng nhà văn hóa, thiết chế văn hóa, tài sản, hồ sơ, sổ sách và các điều kiện bảo đảm hoạt động của thôn sau sắp xếp. Đối với thôn mới được hình thành từ nhiều thôn cũ, xã sẽ lựa chọn địa điểm sinh hoạt trung tâm bảo đảm thuận tiện, phù hợp với điều kiện đi lại và sinh hoạt của người dân. Các nhà văn hóa, thiết chế văn hóa còn lại tiếp tục được quản lý, sử dụng phục vụ sinh hoạt cộng đồng theo cụm dân cư, tránh lãng phí và phát huy hiệu quả cơ sở vật chất hiện có.

Đồng chí Trương Quang Đông, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Vũ Dương chia sẻ: “Xã Vũ Dương phấn đấu trở thành phường vào năm 2030, vì vậy địa phương đã chú trọng xây dựng phương án sắp xếp thôn xóm phù hợp không chỉ nhằm đáp ứng tiêu chí quy mô đối với khu vực đồng bằng theo quy định mà còn phải tính toán theo định hướng phát triển đô thị trong tương lai. Việc này giúp địa phương tránh tình trạng sắp xếp ngắn hạn, manh mún, đồng thời tạo sự ổn định lâu dài cho quá trình xây dựng và phát triển”.

Quá trình triển khai tại Vũ Dương đã và đang được thực hiện theo đúng quy trình: khảo sát thực tế, xây dựng đề án, lấy ý kiến Nhân dân, hoàn thiện phương án và trình cấp có thẩm quyền phê duyệt. Cách làm này giúp phương án sắp xếp vừa bảo đảm yêu cầu chung của tỉnh, vừa phù hợp với đặc điểm từng địa bàn dân cư, nhất là những nơi có yếu tố làng nghề, truyền thống văn hóa, tín ngưỡng và sự gắn kết cộng đồng lâu đời.

Các địa phương chú trọng yếu tố văn hóa, lịch sử, tín ngưỡng của Nhân dân trong quá trình xây dựng phương án sắp xếp thôn, xóm, tổ dân phố.

Thực tiễn cho thấy, sắp xếp thôn, xóm, tổ dân phố là nhiệm vụ khó, bởi liên quan trực tiếp đến tâm tư, tình cảm và đời sống sinh hoạt hằng ngày của người dân. Xác định, việc sắp xếp không đơn thuần là giảm số lượng thôn, xóm, tổ dân phố, mục tiêu sâu xa hơn là xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở vững mạnh hơn, đội ngũ cán bộ gần dân hơn, phương thức quản lý hiện đại và chất lượng phục vụ Nhân dân tốt hơn, hiện nay, các địa phương trong tỉnh đang khẩn trương hoàn thành công tác rà soát, xây dựng phương án dự kiến, lấy ý kiến cử tri với quyết tâm trước ngày 30/6/2026 sẽ hoàn thành phương án chi tiết gửi về Sở Nội vụ.

Với tinh thần khẩn trương, trách nhiệm và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, tin chắc rằng, việc sắp xếp thôn, xóm, tổ dân phố trên địa bàn tỉnh sẽ đạt được mục tiêu đề ra, góp phần nâng cao năng lực quản trị ở cơ sở, phục vụ Nhân dân ngày một tốt hơn.

Bài, ảnh: Minh Hải