Sắp xếp thôn, tổ dân phố: Làm gì để phát huy hiệu quả hệ thống nhà văn hóa?

Việc sắp xếp thôn, tổ dân phố là chủ trương lớn, đúng đắn của Trung ương và tỉnh Lào Cai, không chỉ nhằm tinh gọn bộ máy, bảo đảm hiệu lực, hiệu quả hoạt động mà còn mở rộng không gian phát triển, tạo điều kiện tập trung nguồn lực đầu tư hạ tầng đến các cụm dân cư.

Trên địa bàn tỉnh Lào Cai, sau sắp xếp, số lượng thôn, tổ dân phố giảm từ hơn 2.900 xuống còn khoảng 1.600. Số thôn, tổ giảm gần một nửa cũng đồng nghĩa với đội ngũ cán bộ thôn, tổ được tinh gọn tương ứng. Ngược lại, quy mô mỗi thôn, tổ dân phố mới tăng lên đáng kể; số hộ, dân số, diện tích tự nhiên ở không ít nơi tăng gấp đôi, thậm chí gấp ba.

Từ ngày 01/7/2026, tỉnh Lào Cai hoàn thành việc sắp xếp thôn, tổ dân phố.

Cùng với những thuận lợi, thực tiễn sau sắp xếp cũng đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Một trong những khó khăn dễ nhận thấy là tình trạng “vừa thừa, vừa thiếu” trong hệ thống hội trường, nhà văn hóa.

Thừa là bởi sau khi hợp nhất các thôn, tổ cũ, nhiều thôn, tổ dân phố mới có từ 2 - 3 nhà văn hóa trở lên. Có nơi, các nhà văn hóa nằm khá gần nhau. Điển hình như tại phường Yên Bái, ba nhà văn hóa Hồng Nam, Phúc Sơn, Phúc Thọ chỉ cách nhau hơn 100 m; trong đó, hai nhà văn hóa Phúc Sơn và Phúc Thọ cùng nằm trên tuyến đường Nguyễn Khắc Nhu.

Tuy nhiên, vẫn thiếu những hội trường, nhà văn hóa đủ rộng để tổ chức các cuộc họp toàn thể Nhân dân hoặc các hoạt động sinh hoạt cộng đồng quy mô lớn. Nhiều công trình hiện có diện tích nhỏ, sức chứa hạn chế, không còn phù hợp với quy mô thôn, tổ dân phố sau sắp xếp.

Thực tế này được phản ánh rõ qua những trăn trở của cán bộ cơ sở.

Ông Hoàng Đình Tươi - Bí thư Chi bộ thôn Cổ Phúc 4, cho biết: “Việc sắp xếp nhận được sự đồng tình, ủng hộ cao của cán bộ và bà con Nhân dân. Cái khó của chúng tôi là hội trường lớn nhất cũng chỉ hơn 100 chỗ ngồi, trong khi số hộ là 460, số đảng viên đang sinh hoạt cũng trên 208”.

Với sức chứa như vậy, việc tổ chức họp toàn thể người dân hoặc sinh hoạt tập trung gặp không ít bất cập. Nếu chia thành nhiều đợt họp sẽ mất thêm thời gian, công sức; còn nếu tập trung đông người trong không gian chật hẹp lại khó bảo đảm điều kiện sinh hoạt, trao đổi, thảo luận.

Nhà văn hóa tổ dân phố Hồng Phong, phường Yên Bái có diện tích sử dụng 78 m², không có sân, khó đáp ứng nhu cầu hội họp và tổ chức các hoạt động cộng đồng sau sắp xếp.

Không chỉ là câu chuyện diện tích, vị trí địa lý của hội trường, nhà văn hóa sau sắp xếp cũng đặt ra nhiều trở ngại. Có nơi, một số hộ dân cách xa hội trường thôn gần 2 km như trường hợp thôn Phúc Lương và Sai Lương, xã Trấn Yên. Có khu dân cư kéo dài hơn 1 km, nằm trọn một bên đường, trong khi phía bên kia lại thuộc khu phố khác như ở phường Văn Phú.

Khoảng cách này trở thành rào cản đối với người dân khi tham gia sinh hoạt cộng đồng, nhất là người cao tuổi - lực lượng thường xuyên có mặt trong các cuộc họp thôn, tổ dân phố.

Bà Nông Thị Thu, ở thôn Phúc Lương cũ, xã Trấn Yên cho biết: “Chủ trương sắp xếp thôn được bà con đồng tình, ủng hộ. Tuy nhiên, có nhiều hộ ở cách xa hội trường thôn gần 2 km, việc đi lại khó khăn; trong khi cả hai hội trường đều quá nhỏ so với tổng số hộ và dân số trong thôn”.

Trước thực trạng đó, cấp ủy, chính quyền các xã, phường đã chủ động xây dựng phương án quản lý, sử dụng hiệu quả hệ thống hội trường, nhà văn hóa sau sắp xếp.

Quan điểm xuyên suốt là phát huy tối đa giá trị của các thiết chế văn hóa hiện có, bởi nhiều công trình được xây dựng từ nguồn lực Nhà nước cùng sự đóng góp về công sức, kinh phí và đất đai của Nhân dân.

Nhà văn hóa, hội trường thôn không chỉ là nơi hội họp mà còn là địa điểm tổ chức các sự kiện văn hóa ở cơ sở.

Theo đó, các địa phương ưu tiên lựa chọn nhà văn hóa có quy mô lớn, vị trí thuận lợi để làm nơi sinh hoạt chung của thôn, tổ dân phố sau sắp xếp. Những nhà văn hóa còn lại tiếp tục được khai thác làm điểm sinh hoạt văn hóa, thể thao hoặc địa điểm hội họp của từng cụm dân cư, tránh lãng phí cơ sở vật chất đã được đầu tư.

Cùng với việc sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất hiện có, nhiều địa phương cũng đang nghiên cứu các giải pháp mới nhằm đáp ứng yêu cầu tổ chức hoạt động trong điều kiện quy mô thôn, tổ dân phố ngày càng lớn.

Ông Nguyễn Duy Khiêm - Chủ tịch UBND xã Yên Bình cho biết: “Trong chương trình chuyển đổi số, tới đây, xã sẽ lắp trang thiết bị để bà con không cần tập trung tại một địa điểm để hội họp mà chia ra các hội trường trong thôn, tổ. Thông qua hình thức họp trực tuyến, người dân vẫn có thể tiếp nhận thông tin và đóng góp ý kiến".

Người dân tham gia luyện tập thể dục, thể thao tại sân nhà văn hóa.

Đây được coi là một giải pháp hợp lý, vừa giải quyết được bài toán về áp lực với hội trường trung tâm, vừa tháo gỡ khó khăn về khoảng cách địa lý, lại phù hợp với xu thế phát triển của thời đại số.

Thực tiễn sau sáp nhập cho thấy, cùng với việc quan tâm đến quy mô dân số, diện tích tự nhiên, tên gọi và yếu tố lịch sử, văn hóa của các thôn, tổ dân phố mới, tỉnh Lào Cai cũng chú trọng phương án quản lý, sử dụng hệ thống hội trường, nhà văn hóa theo hướng hiệu quả, tránh lãng phí.

Đến nay, khoảng 2.800 nhà văn hóa trên địa bàn tỉnh tiếp tục được khai thác phục vụ các hoạt động chính trị, văn hóa, xã hội ở cơ sở. Tuy nhiên, nhiều công trình được xây dựng từ nhiều năm trước hiện đã xuống cấp, diện tích nhỏ, chưa đáp ứng yêu cầu sinh hoạt của các thôn, tổ dân phố sau sắp xếp.

Từ thực tế đó, việc tiếp tục đầu tư cải tạo, nâng cấp hệ thống hội trường, nhà văn hóa cần được quan tâm trong thời gian tới. Trọng tâm là nâng cấp các nhà văn hóa trung tâm của mỗi thôn, tổ dân phố theo hướng đa năng, có quy mô phù hợp để đáp ứng nhu cầu hội họp, sinh hoạt văn hóa, thể thao của người dân.

Khi được đầu tư đồng bộ và khai thác hiệu quả, hệ thống hội trường, nhà văn hóa sẽ tiếp tục phát huy vai trò là không gian sinh hoạt cộng đồng, góp phần nâng cao đời sống văn hóa ở cơ sở, tăng cường sự gắn kết trong cộng đồng dân cư và tạo nền tảng để các chủ trương sau sắp xếp được triển khai hiệu quả.

Lê Đình Phiên