Sắp xếp mạng lưới trường học: Từ giảm đầu mối đến bài toán vận hành

Tại Hội nghị tổng kết năm học 2025-2026, triển khai nhiệm vụ năm học 2026-2027 diễn ra sáng 27/8, nhiều địa phương báo cáo kết quả sắp xếp mạng lưới trường học với những con số đáng chú ý.

Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng: Cơ bản năm học 2026-2027 không phải bổ sung biên chế cho giáo dục - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Theo Thứ trưởng thường trực Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) Phạm Ngọc Thưởng, đến ngày 20/8, 16 địa phương đã cơ bản hoàn thành sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục; cả nước dự kiến hoàn thành trước ngày 30/8. Sau sắp xếp, số cơ sở giáo dục dự kiến giảm từ 37.515 cơ sở xuống còn 18.570, tương ứng giảm 50,5%.

Quá trình này đồng thời hình thành các trường phổ thông liên cấp, trường có quy mô lớn và tạo điều kiện bố trí lại đội ngũ. Theo tính toán của Bộ GDĐT, dự kiến giảm 32.625 hiệu trưởng, hiệu phó và 10.041 nhân viên; trong đó nhiều cán bộ quản lý được bố trí trở lại giảng dạy. Nhờ đó, nhu cầu biên chế giáo viên cần bổ sung cho năm học 2026-2027 dự kiến giảm từ 104.516 xuống còn 43.267 người.

Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng cho rằng, nếu việc sắp xếp được thực hiện đúng kế hoạch, cộng với số biên chế đã được giao năm 2025 nhưng các địa phương chưa tuyển đủ, thì "cơ bản năm học 2026-2027 không phải bổ sung biên chế cho giáo dục".

Những con số trên cho thấy quy mô của cuộc sắp xếp lần này không chỉ nằm ở việc giảm số lượng cơ sở giáo dục. Khi hơn một nửa đầu mối dự kiến được tổ chức lại, hàng loạt vấn đề mới đặt ra từ quản trị trường liên cấp, trường đa cơ sở đến bố trí cán bộ quản lý, giáo viên, quản lý tài sản và kiểm định chất lượng.

Hà Nội: Giảm mạnh đầu mối, phát sinh yêu cầu mới về quản trị

Ông Vũ Đại Thắng, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội cho biết, hiện thành phố có khoảng 2,3 triệu học sinh; năm học 2026-2027 dự kiến tăng thêm khoảng 37.800 học sinh với hơn 1.000 lớp học. Trong bối cảnh quy mô giáo dục lớn, dân số cơ học tiếp tục tăng nhanh tại nhiều khu vực, điều kiện phòng học, lớp học, đội ngũ nhà giáo và khả năng tiếp cận giáo dục có chất lượng vẫn còn chênh lệch giữa các địa bàn.

Sau khi rà soát, tổ chức lại toàn bộ hệ thống cơ sở giáo dục công lập, số cơ sở giáo dục của Hà Nội giảm từ 2.343 xuống còn 1.092 đơn vị. Cùng với giảm đầu mối quản lý trực tiếp, thành phố tăng quy mô trường học, hình thành các mô hình trường đa cơ sở, trường phổ thông nhiều cấp học, đồng thời tiếp tục duy trì các điểm trường lẻ tại những khu vực thực sự cần thiết. Nguyên tắc được Hà Nội đặt ra là không làm giảm chỗ học, không làm tăng khoảng cách di chuyển đến trường của học sinh, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng đội ngũ, cơ sở vật chất, trang thiết bị và tài sản công sau sắp xếp.

Từ thực tiễn triển khai, ông Vũ Đại Thắng kiến nghị Chính phủ và Bộ GDĐT tiếp tục có hướng dẫn thống nhất, cụ thể đối với trường đa cơ sở, trường phổ thông nhiều cấp học, từ cơ cấu tổ chức bộ máy, chức danh cán bộ quản lý, vị trí việc làm, tổ chức sinh hoạt chuyên môn đến cơ chế tự chủ tài chính, quản lý tài sản công và quản trị dữ liệu.

Thành phố cũng đề nghị làm rõ việc công nhận trường đạt chuẩn quốc gia sau sắp xếp, nhất là cơ chế kế thừa, bảo lưu kết quả đã được công nhận trước đó; việc sử dụng dữ liệu, hồ sơ, minh chứng và phương pháp đánh giá đối với trường liên cấp hoặc trường có nhiều điểm trường phân tán.

Chủ tịch UBND TP. Hà Nội kiến nghị Chính phủ và Bộ GDĐT tiếp tục có hướng dẫn thống nhất sau sáp nhập - Ảnh: chinhphu.vn/Thu Trang

TPHCM: Giảm đầu mối nhưng không giảm phòng học

Với quy mô gần 2,6 triệu học sinh và bình quân mỗi năm tăng cơ học từ 50.000-60.000 học sinh, TPHCM đặt yêu cầu việc sắp xếp mạng lưới phải đồng thời bảo đảm năng lực tiếp nhận người học. Trong quá trình sắp xếp mạng lưới trường lớp, thành phố đã giảm 32% đầu mối tại các cơ sở giáo dục nhưng xác định nguyên tắc xuyên suốt là giảm đầu mối quản lý, không giảm số lượng phòng học. Trước năm học 2026-2027, hơn 1.000 phòng học mới được đưa vào sử dụng.

Cùng với tổ chức lại mạng lưới, TPHCM đẩy mạnh quản trị trên nền tảng dữ liệu dùng chung. Thành phố vận hành 10 phân hệ nghiệp vụ liên thông, từ tuyển sinh, học bạ số, quản lý học tập đến bản đồ số giáo dục; dữ liệu của hơn 99% cán bộ quản lý, giáo viên và người học đã được đồng bộ trên một hệ thống định danh.

Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TPHCM, cách làm này cho thấy, với một địa bàn có quy mô học sinh rất lớn, sắp xếp đầu mối không thể tách rời việc duy trì năng lực trường lớp và đổi mới phương thức quản trị. Giảm bộ máy quản lý nhưng quy mô phục vụ người học vẫn phải được bảo đảm, thậm chí tiếp tục mở rộng theo tốc độ tăng dân số.

Cà Mau: Sắp xếp nhưng giữ những điểm trường cần thiết

Tại Cà Mau, sau khi thực hiện sắp xếp, hợp nhất đơn vị hành chính, tỉnh đồng thời tổ chức lại mạng lưới trường lớp. Đến ngày 19/8/2026, số cơ sở giáo dục công lập giảm từ 746 xuống còn 359, giảm 387 đầu mối, tương đương 51,88%. 

Ông Lữ Quang Ngời, Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau thông tin, với đặc thù địa bàn vùng biển, sông ngòi chằng chịt, dân cư phân tán, Cà Mau xác định việc giảm đầu mối không thể thực hiện theo cách cơ học. Việc hợp nhất đầu mối quản lý phải đi cùng duy trì những điểm trường, phân hiệu thực sự cần thiết, trên cơ sở rà soát điều kiện cụ thể của từng khu vực để tạo thuận lợi cho học sinh, giáo viên trong việc đi lại và bảo đảm hoạt động dạy học không bị gián đoạn.

Sau sắp xếp, tỉnh đồng thời tổ chức bộ máy quản lý theo hướng tinh gọn, bố trí giáo viên linh hoạt và chủ động điều tiết giữa các điểm trường nhằm khắc phục tình trạng thiếu giáo viên cục bộ.

Cách làm của Cà Mau cho thấy, với những địa bàn có dân cư phân tán và điều kiện đi lại khó khăn, hiệu quả của sắp xếp không chỉ nằm ở số đầu mối được giảm mà còn ở việc tổ chức lại mạng lưới sao cho phù hợp thực tế, không làm thu hẹp cơ hội tiếp cận trường học của học sinh.

Khi việc sắp xếp mạng lưới trường học đang bước vào giai đoạn hoàn tất, trọng tâm cũng chuyển dần từ giảm đầu mối sang tổ chức vận hành hệ thống sau sắp xếp. Thực tế từ Hà Nội, TPHCM và Cà Mau cho thấy, yêu cầu đặt ra là vừa tổ chức lại bộ máy, đội ngũ và phương thức quản trị, vừa phải bảo đảm đủ chỗ học, duy trì những điểm trường cần thiết và không làm ảnh hưởng đến cơ hội tiếp cận giáo dục của học sinh. 

Thu Trang