Sáp nhập thôn xóm: Khi một trưởng thôn phải quản lý hơn 3.000 dân

Chỉ còn ít ngày nữa, các thôn mới sau sáp nhập tại xã Nhân Hà (tỉnh Ninh Bình) đi vào hoạt động. Cùng với việc tinh gọn đầu mối, mở ra dư địa phát triển lớn hơn cho địa phương, quá trình này cũng đặt ra những yêu cầu hoàn toàn mới đối với đội ngũ cán bộ ở cấp gần dân nhất.

Không còn chỉ là những người phụ trách sản xuất nông nghiệp hay tổ chức các cuộc họp dân như trước đây, trưởng thôn trong bối cảnh mới được kỳ vọng phải có năng lực quản trị, kỹ năng số và khả năng xử lý nhiều vấn đề phát sinh trong đời sống dân cư ngày càng đa dạng.

Cán bộ thôn phải thành thạo kỹ năng số

Với mục tiêu phấn đấu trở thành phường vào năm 2030, xã Nhân Hà (tỉnh Ninh Bình) đang triển khai phương án sắp xếp lại các đơn vị dân cư nhằm đáp ứng các tiêu chí về quy mô dân số đối với khu vực đồng bằng sông Hồng. Từ 14 thôn hiện nay, địa phương dự kiến sẽ sáp nhập còn 8 thôn.

Ông Nguyễn Chín Hiệp, Phó Chủ tịch UBND xã Nhân Hà cho biết, việc sáp nhập được thực hiện theo Nghị định 185 của Chính phủ, Chỉ thị 21 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và các văn bản hướng dẫn của tỉnh.

Trong quá trình xây dựng đề án, địa phương đặc biệt chú trọng tạo sự đồng thuận từ cơ sở thông qua việc tham khảo ý kiến các đồng chí nguyên lãnh đạo xã qua nhiều thời kỳ, những người có uy tín và tổ chức lấy ý kiến Nhân dân theo quy định.

Xã Nhân Hà tổ chức hội nghị lấy ý kiến tham gia, góp ý vào đề án sắp xếp, tổ chức lại các thôn trên địa bàn nhằm tạo sự đồng thuận trước khi triển khai phương án sáp nhập.

"Câu chuyện giữ lại tên thôn nào sau sáp nhập được chúng tôi bàn bạc rất kỹ, tính toán đến yếu tố lịch sử, văn hóa và vị trí địa lý. Sau khi Đảng ủy thống nhất, Mặt trận Tổ quốc đã tổ chức lấy ý kiến Nhân dân theo quy định của Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở. Đến nay cơ bản đã nhận được sự đồng thuận", ông Hiệp nói.

Theo kế hoạch của UBND tỉnh Ninh Bình, xã Nhân Hà đã hoàn thành việc rà soát hiện trạng, xây dựng đề án và đang trình cấp trên xem xét. Dự kiến trước ngày 25/6, việc sáp nhập sẽ hoàn tất để từ ngày 1/7, các thôn mới đi vào hoạt động.

Người dân hiện nay có trình độ ngày càng cao, vì vậy đội ngũ trưởng thôn cũng cần được nâng lên một trình độ mới để đáp ứng yêu cầu thực tế.

Ông Nguyễn Chín Hiệp

Không chỉ cần khả năng bao quát công việc, xử lý linh hoạt các tình huống phát sinh, cán bộ thôn còn phải thành thạo công nghệ thông tin và kỹ năng số.

Nếu trước đây một thôn chỉ vài trăm dân thì có thể quản lý thủ công bằng sổ sách. Nhưng khi quy mô lên tới hàng nghìn người, việc lập danh sách, thống kê, rà soát dữ liệu không thể tiếp tục làm theo cách cũ.

Phó Chủ tịch xã Nhân Hà cho biết địa phương mong muốn trẻ hóa đội ngũ cán bộ thôn, ưu tiên những người trẻ, có trình độ đại học, nhiệt huyết với công việc.

Tuy nhiên, phần lớn thanh niên sau khi học xong đều ở lại Hà Nội và các thành phố lớn lập nghiệp, khiến nguồn nhân lực tại chỗ khá hạn chế.

"Chúng tôi cũng tính đến việc giới thiệu những cán bộ xã, trưởng các đoàn thể đã nghỉ công tác nhưng còn tâm huyết để tham gia ứng cử ở các thôn. Tinh thần chung là kết hợp hài hòa giữa lớp cán bộ giàu kinh nghiệm với đội ngũ trẻ, giữa kinh nghiệm và sức trẻ", ông Hiệp chia sẻ.

Họp hành ít, công việc nhiều hơn

Từng trải qua giai đoạn cao điểm của dịch COVID-19 và nhiều năm gắn bó với công việc ở cơ sở, ông Trần Anh Việt (39 tuổi), Trưởng thôn Lam Cầu, xã Nhân Hà, cảm nhận rõ nhất sự thay đổi của vai trò trưởng thôn trong những năm gần đây.

Theo ông Việt, nếu trước đây cán bộ thôn chủ yếu gắn với sản xuất nông nghiệp thì nay công việc đã mở rộng ra hầu hết các lĩnh vực của đời sống dân sinh, từ môi trường, an sinh xã hội đến phối hợp xử lý các vấn đề về đất đai, đơn thư, trật tự an toàn xã hội.

Thôn Lam Cầu, xã Nhân Hà hiện có 456 hộ với 1.535 nhân khẩu, được hình thành từ việc sáp nhập 3 xóm nhỏ vào năm 2019.

Thôn Lam Cầu hiện có 456 hộ với 1.535 nhân khẩu, được hình thành từ việc sáp nhập 3 xóm nhỏ vào năm 2019. Ông Việt bắt đầu đảm nhận cương vị trưởng thôn từ năm 2021, đúng thời điểm đại dịch COVID-19 diễn biến phức tạp, và cũng từ đó chứng kiến khối lượng công việc của cán bộ cơ sở ngày càng nhiều hơn.

"Nói thật là nhiều khi đang giải quyết việc này thì việc khác lại chồng lên. Giờ họp hành ít hơn nhưng công việc lại nhiều hơn và áp lực hơn", ông Việt chia sẻ.

Từ chuyện vệ sinh môi trường, thu gom rác thải, giải quyết các ý kiến liên quan đến đất đai, phối hợp với công an xã xử lý vi phạm, đến việc rà soát hộ dân tham gia bảo hiểm y tế, giải quyết đơn thư... đều có sự tham gia của trưởng thôn.

Có những ngày, ông phải đi làm việc từ sáng tới tối, thậm chí giữa trưa hoặc đêm muộn nếu địa bàn xảy ra tai nạn giao thông hay có người vi phạm pháp luật.

"Mình cũng là trưởng ban tang lễ của thôn. Có hôm một buổi sáng phải tổ chức hai đám tang liền, đọc điếu văn ở đám này xong lại chạy sang đám kia", vị trưởng thôn kể.

Theo ông Việt, trong bối cảnh chuyển đổi số, việc sử dụng thành thạo máy tính gần như là yêu cầu bắt buộc đối với cán bộ thôn. Các báo cáo, hồ sơ, bảng biểu thống kê đều được thực hiện trên máy tính. Ngay cả việc soạn thảo điếu văn phục vụ tang lễ cũng phải đánh máy.

"Tôi vừa làm vừa học. Chỗ nào không biết thì lên mạng tìm hiểu. Nhưng với các bác lớn tuổi thì đây thực sự là khó khăn, bởi nhiều người đi lên từ nông nghiệp, quen viết tay hoặc phải nhờ con cháu hỗ trợ soạn thảo văn bản", ông Việt nói.

Nếu như trước đây công việc của trưởng thôn chủ yếu gắn với sản xuất nông nghiệp thì nay phạm vi công việc đã mở rộng ra hầu hết các lĩnh vực của đời sống. Cùng với sự phát triển của công nghệ và mạng xã hội, trình độ dân trí ngày càng nâng cao, người dân cũng có nhiều kênh tiếp cận thông tin hơn, đồng nghĩa với việc những yêu cầu đặt ra đối với cán bộ cơ sở cũng cao hơn trước.

"Ngày xưa chủ yếu triển khai công việc thông qua các hội nghị Nhân dân là xong. Bây giờ người dân đọc thông tin trên mạng xã hội rất nhiều, nhưng không phải ai cũng có khả năng chắt lọc, phân biệt đúng sai. Có những văn bản bị các đối tượng xấu chỉnh sửa vài câu chữ làm thay đổi hoàn toàn ý nghĩa, người dân đọc được lại cho rằng cán bộ địa phương triển khai sai, rồi gọi điện phản ánh ngay cho lãnh đạo thôn, lãnh đạo xã", trưởng thôn Lam Cầu chia sẻ.

Là cấp gần dân nhất, đội ngũ trưởng thôn không chỉ triển khai chủ trương, chính sách mà còn trực tiếp lắng nghe, tháo gỡ những vướng mắc của người dân trong đời sống hàng ngày.

Không chỉ áp lực từ lượng công việc ngày càng nhiều, việc tập hợp người dân để tổ chức các hội nghị cũng trở nên khó khăn hơn. Dù thôn Lam Cầu hiện có 456 hộ dân, nhưng những cuộc họp thông thường chỉ có khoảng 60-70 người tham dự, còn các hội nghị quan trọng nhất cũng hiếm khi đạt quá một nửa số hộ.

Theo vị trưởng thôn 39 tuổi, trong bối cảnh đó, cán bộ cơ sở không chỉ cần nắm vững chủ trương, chính sách mà còn phải biết cách tuyên truyền, giải thích và tạo sự đồng thuận trong Nhân dân.

"Trưởng thôn là người gần dân nhất, nhưng để quản lý một địa bàn có quy mô tương đương một phần ba xã trước đây không phải việc đơn giản. Nếu một người phụ trách tới 900 hộ, hơn 3.000 dân thì riêng việc đi thống kê từng hộ cũng có khi mất cả tuần.

Nhiều người vẫn hay đùa rằng cán bộ cơ sở "không được phép ốm", bởi công việc không có giờ giấc cố định, trong khi mức thu nhập hiện nay chỉ khoảng hơn 6 triệu đồng mỗi tháng", ông Việt chia sẻ.

Theo ông Trần Anh Việt, khối lượng công việc của cán bộ thôn chắc chắn sẽ tiếp tục tăng lên sau khi sáp nhập. Vì vậy, đội ngũ cán bộ cơ sở kỳ vọng các chế độ, chính sách sẽ được quan tâm tương xứng hơn để những người trực tiếp bám địa bàn, gần dân nhất có thể yên tâm gắn bó lâu dài với công việc.

Minh Quang