Sân bay Tà Cơn: Nơi ký ức chiến tranh còn đọng lại

Những ngày đầu năm 2026, khi từng cơn gió heo may của một mùa đông mới đang về, chúng tôi cùng những du khách nước ngoài tìm đến Di tích lịch sử quốc gia sân bay Tà Cơn (thuộc địa phận xã Khe Sanh, tỉnh Quảng Trị). Trong hoang hoải của thời gian và bầu trời xanh tươi đầy mây trắng của miền rừng Trường Sơn, tôi bắt gặp những nét háo hức khám phá, tìm hiểu xen lẫn tò mò trên vẻ mặt của cả du khách Việt lẫn du khách nước ngoài.

Di tích sân bay Tà Cơn.

Điều thú vị là trước hoặc sau khi tham quan hết các hiện vật trên khuôn viên di tích, du khách nào cũng muốn bước vào bên trong Bảo tàng sân bay Tà Cơn - căn nhà nhỏ nằm ngay trong khuôn viên.

Ở đó có khá nhiều tranh ảnh, hiện vật liên quan đến cuộc chiến và của lính Mỹ, của quân giải phóng… Những bức ảnh do cả hai bên chiến tuyến chụp về cuộc chiến ác liệt ở ngay sân bay Tà Cơn và chiến trường Khe Sanh, cùng những hiện vật là súng, đạn, đồ dùng của lính hai bên làm cho du khách rất thích thú. Bởi bao người đã từng nghe, từng đọc, từng biết về nó nhưng không mấy ai từng được nhìn thấy sát sườn như vậy, thậm chí là có thể sờ vào một chút để cảm nhận.

Phía ngoài Bảo tàng sân bay Tà Cơn.

Theo thông tin tìm hiểu, di tích sân bay Tà Cơn từng là căn cứ của quân đội Mỹ, giữ vị trí chiến lược làm trung tâm tiếp vận và phòng thủ cho chiến trường Đường 9 - Khe Sanh - Nam Lào.

Sân bay Tà Cơn có tổng diện tích hơn 10.000m2, với hệ thống phòng ngự đầy đủ và vững chắc như lô cốt, hầm hào, nhà cửa chứa quân cụ, ụ pháo các loại, đường băng sân bay dã chiến dài hơn 3km được lát từ hàng nghìn tấm ri sắt cho nhiều loại máy bay cất hạ cánh, trong đó có các loại máy bay hạng nặng là C130, C123 và nhiều loại máy bay chiến đấu, vận tải, trinh sát khác nữa.

Những năm từ 1966-1968, quân đội Mỹ đã xây dựng sân bay Tà Cơn làm điểm đầu cầu hàng không chiến lược trong tập đoàn cứ điểm quân sự Khe Sanh. Tại đây trở thành nơi đọ sức của hai lực lượng: quân giải phóng và quân đội Mỹ, với cán cân chiến lược ai thắng sẽ kiểm soát được hoặc cắt đứt được hành lang vận chuyển quân cụ từ miền Bắc vào miền Nam Việt Nam.

Do vậy trong những năm đó, quân giải phóng miền Nam Việt Nam tiến hành Chiến dịch giải phóng Khe Sanh để khai thông đường tiếp vận từ miền Bắc vào. Sau 4 đợt tiến công, bắt đầu từ tháng 1/1968 đến ngày 9/7/1968, quân giải phóng miền Nam Việt Nam giải phóng hoàn toàn sân bay Tà Cơn.

Vết thương chiến tranh ngày xưa trên mảnh đất này ở quanh và ngay trên sân bay nay không còn lại bao nhiêu nữa. Hôm nay, khi chúng tôi tìm đến, chỉ còn là những hiện vật - chứng tích của một thời những thế hệ tuổi trẻ cầm súng đọ sức đầy “máu lửa”.

Du khách đến đây có thể hình dung phần nào về cấu trúc và hoạt động của căn cứ sân bay Tà Cơn của quân đội Mỹ trước năm 1968; mục kích chân thật tàn tích của một chiếc xe tăng M41, hay tăng M48 hoặc một chiếc xe thiết giáp chở quân M113 còn nguyên vẹn đặt bên hàng cây xanh ngoài rìa đường băng.

Những chiếc trực thăng của quân đội Mỹ năm xưa được trưng bày tại di tích.

Các du khách nước ngoài nghe hướng dẫn viên thuyết minh về di tích.

Nếu du khách đến đây vào mùa hè, có thể đứng dưới bóng mát của cánh và thân chiếc máy bay khổng lồ C130 còn nguyên vẹn, khi đó, sẽ có cảm giác như nó vừa hạ cánh từ bầu trời xanh ngắt của Khe Sanh xuống và yên ả đỗ trên những tấm gi sắt lỗ chỗ.

Du khách cũng đến đây để được ngắm nhìn những chiếc máy bay trực thăng của quân đội Mỹ như UH.1A, CH-47; để tưởng tượng ra cảnh lính Mỹ vào ra trong những căn hầm nửa nổi nửa chìm đắp bằng bao cát dày nhằm chống đạn pháo của quân giải phóng (giữa hầm còn những cát-tút đạn pháo loại 105mm đã hoen gỉ theo tháng năm). Họ cũng sẽ được chứng kiến những ngôi nhà nửa nổi nửa chìm làm kho chứa quân cụ và đạn dược của Mỹ… Khi đi dạo, du khách thường chụp nhiều ảnh nơi này để làm kỷ niệm.

Căn hầm chiến đấu nửa nổi nửa chìm đắp bằng bao cát dày.

Chiến tranh đã lùi xa, hôm nay, đất nước Việt Nam đã bình thường hóa quan hệ với nước Mỹ. Những di tích chiến tranh như sân bay Tà Cơn chỉ còn là nơi du khách tìm đến để hoài niệm, để nhớ về một thời khói lửa qua những hiện vật lịch sử và “lời kể trực quan” từ những bức ảnh trưng bày.

Khe Sanh, Đường 9, Tà Cơn, Đầu Mầu, Rào Quán, Làng Vây, Dốc Miếu, Cồn Tiên… vẫn vang vọng mãi cùng nhiều thế hệ mai sau của đất nước. Nhưng không phải để nuối tiếc và hờn căm, mà là để cùng nhau xây lại cuộc sống mới, để giữ gìn hòa bình cho đất nước này.

Lam Giang