Sai sót 5 giây của học viên Mỹ biến cường kích OA-1K 18 triệu USD thành đống phế liệu

Một sai sót trong quá trình kiểm tra hệ thống đã khiến không quân Mỹ mất một chiếc cường kích OA-1K Block 1 trị giá gần 18 triệu USD sau vụ hạ cánh khẩn cấp xảy ra ngày 23/10/2025. Kết luận này được Ủy ban Điều tra Tai nạn (AIB) của không quân Mỹ công bố ngày 29/6.

Theo báo cáo điều tra, nguyên nhân sự cố xuất phát từ việc học viên phi công vô tình đóng van cấp nhiên liệu cho động cơ thay vì thao tác với van thùng dầu trong thân máy bay.

Sai lầm này khiến nguồn cung nhiên liệu tới động cơ bị cắt hoàn toàn, làm động cơ ngừng hoạt động khi máy bay đang bay huấn luyện.

Hôm xảy ra tai nạn, cường kích OA-1K Block 1 cất cánh từ sân bay quốc tế Will Rogers. Trên máy bay có 2 người, gồm một học viên phi công ngồi ghế trước và một huấn luyện viên là nhà thầu dân sự ngồi ghế sau.

Sau khi đạt độ cao khoảng 1.000 mét, huấn luyện viên yêu cầu học viên mở van thùng nhiên liệu trong thân để kiểm tra hệ thống. Tuy nhiên, học viên lại xoay nhầm cần điều khiển van cấp nhiên liệu động cơ sang vị trí ngắt.

Học viên phát hiện sai sót sau 4 - 5 giây và mở lại van nhiên liệu, nhưng không thông báo cho huấn luyện viên, người khi đó đang điều khiển máy bay xử lý tình huống khẩn cấp.

Theo AIB, đây là một trong những yếu tố khiến tổ lái không xác định đúng nguyên nhân động cơ bị chết máy.

Các nhà điều tra cho biết cần điều khiển van cấp nhiên liệu động cơ và van thùng nhiên liệu được sơn màu khác nhau để dễ phân biệt, nhưng chỉ cách nhau 12 cm.

Trên phiên bản OA-1K Block 1, cần ga được thiết kế lớn hơn so với biến thể trước, vô tình che khuất một phần cần điều khiển van thùng nhiên liệu, làm tăng nguy cơ thao tác nhầm.

Báo cáo cũng chỉ ra nhiều yếu tố con người góp phần dẫn tới tai nạn. Trong giai đoạn ngay sau cất cánh, học viên phải đồng thời thực hiện nhiều nhiệm vụ như liên lạc với kiểm soát không lưu, kích hoạt chế độ lái tự động, kiểm tra hệ thống và xử lý trục trặc liên lạc với huấn luyện viên. Khối lượng công việc lớn khiến nguy cơ sai sót tăng lên.

AIB nhận định tổ lái sau đó tập trung xử lý hệ thống nhiên liệu, phát tín hiệu khẩn cấp và chuẩn bị hạ cánh bắt buộc thay vì thực hiện đầy đủ Quy trình Hành động Thiết yếu (CAP) dành cho tình huống khởi động lại động cơ.

Họ cũng không điều chỉnh góc lá cánh quạt để giảm lực cản và kéo dài quãng đường lượn.

Chiếc máy bay cuối cùng hạ cánh xuống một cánh đồng gần thành phố Oklahoma, suýt va vào phương tiện đang lưu thông trước khi đâm trúng 2 cột điện và gây cháy cỏ.

Cả 2 thành viên tổ lái đều thoát nạn, nhưng chiếc cường kích bị hư hỏng hoàn toàn và phải loại biên. Thiệt hại được ước tính ở mức 17,9 triệu USD.

Cường kích hạng nhẹ OA-1K được phát triển theo yêu cầu của Bộ Tư lệnh Tác chiến Đặc biệt Mỹ (SOCOM) trên nền tảng máy bay nông nghiệp Air Tractor AT-802, chuyên thực hiện nhiệm vụ trinh sát và yểm trợ hỏa lực mặt đất.

Về thông số, cường kích OA-1K có tốc độ tối đa gần 400 km/h khi không mang vũ khí, tốc độ hành trình 330 km/h và tầm bay hơn 2.400 km.

Máy bay được trang bị 10 giá treo vũ khí, có thể mang tên lửa AGM-114 Hellfire, rocket dẫn đường bằng laser APKWS và bom dẫn đường GBU-12 Paveway II. Đến tháng 5, nhà sản xuất L3Harris đã bàn giao tổng cộng 18 chiếc OA-1K.

Việt Hùng