Rối loạn lo âu: Đừng để 'tâm bệnh' sinh ra 'thân bệnh'

Ảnh minh họa.

Tại Viện Sức khỏe Tâm thần, các bác sĩ vừa tiếp nhận và điều trị cho nam người bệnh 27 tuổi (làm công nhân) với biểu hiện điển hình của rối loạn lo âu bệnh tật.

Theo bác sĩ Phạm Thanh Tùng, người bệnh vốn trầm tính, cầu toàn và hay suy nghĩ. Từ tháng 4/2025, sau áp lực công việc, anh bắt đầu xuất hiện cảm giác khó thở khi hít vào, nặng tức ngực. Dù đã khám tai mũi họng, chụp X-quang phổi và được chẩn đoán viêm mũi xoang nhẹ, điều trị có cải thiện, anh vẫn không yên tâm.

Trong suốt 5 tháng, người bệnh đi khám tại nhiều bệnh viện tuyến Trung ương, thực hiện hàng loạt xét nghiệm chuyên sâu: Nội soi, đo chức năng hô hấp, chụp CT ngực… Tất cả đều trong giới hạn bình thường.

Bác sĩ Phạm Thanh Tùng cho biết, dù bác sĩ kết luận không có bệnh lý nghiêm trọng, người bệnh vẫn không tin. Anh cho rằng các triệu chứng là dấu hiệu của một căn bệnh nan y chưa được phát hiện. Sự lo lắng khiến các cơn khó thở tăng lên, kèm co quắp tay chân, cứng đờ người.

Đỉnh điểm, người bệnh trở nên bi quan, giảm năng lượng làm việc, xuất hiện suy nghĩ tiêu cực. Chỉ khi được chuyển đến Viện Sức khỏe Tâm thần điều trị nội trú 40 ngày với chẩn đoán rối loạn lo âu hỗn hợp, tình trạng mới ổn định và đủ điều kiện ra viện.

Khi nỗi lo trở nên ám ảnh, dai dẳng về việc mình mắc bệnh hiểm nghèo dù đã được bác sĩ khẳng định không có tổn thương thực thể, đó là lúc tâm trí bạn cần được thăm khám và điều trị.

Bác sĩ chuyên khoa II Vũ Thị Lan cho biết, rối loạn lo âu bệnh tật (Illness Anxiety Disorder - IAD) là rối loạn tâm thần đặc trưng bởi sự lo lắng quá mức về việc mắc hoặc sẽ mắc bệnh lý nghiêm trọng, dù các kết quả khám và xét nghiệm đều bình thường.

Bệnh thường khởi phát ở độ tuổi 20-30 song có thể gặp ở bất kỳ lứa tuổi nào. Đáng lưu ý, tỷ lệ mắc có xu hướng gia tăng trong ba thập kỷ gần đây.

Bác sĩ Lan cảnh báo các dấu hiệu nhận biết điển hình của chứng rối loạn lo âu gồm: Lo lắng thái quá như luôn sợ mắc ung thư, HIV, bệnh tim mạch… dù cơ thể khỏe mạnh; kiểm tra cơ thể liên tục: Soi gương, đo huyết áp, kiểm tra nhịp tim, quan sát nước tiểu… nhiều lần mỗi ngày; dành quá nhiều thời gian tra cứu triệu chứng và tự chẩn đoán bệnh nặng. Người bệnh có hành vi trái ngược như có người đi khám liên tục để tìm sự trấn an; ngược lại, có người né tránh đi khám vì sợ phát hiện bệnh.

Theo bác sĩ chuyên khoa II Vũ Thị Lan, nguyên nhân là sự kết hợp của nhiều yếu tố. Về sinh học, người bệnh có thể mất cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh như Serotonin, Norepinephrine. Về tâm lý-xã hội, người cầu toàn, hay lo lắng hoặc từng trải qua sang chấn (như người thân mắc bệnh nặng) có nguy cơ cao hơn. Về tác động truyền thông, có thể người bệnh tiếp xúc quá nhiều thông tin y học thiếu kiểm chứng trên internet làm gia tăng nỗi sợ.

Dù không có tổn thương thực thể, nỗi đau khổ của người bệnh là hoàn toàn có thật. Lo âu kéo dài kích hoạt hệ thần kinh tự chủ, gây ra các triệu chứng cơ thể như tim đập nhanh, khó thở, đau đầu, đau dạ dày… tạo thành vòng xoắn: lo âu - xuất hiện triệu chứng - càng lo âu hơn.

Rối loạn lo âu bệnh tật nếu không điều trị sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống, công việc và gây tốn kém chi phí y tế không cần thiết.

Các bác sĩ khuyến cáo: Nếu bạn hoặc người thân lo lắng quá mức về sức khỏe kéo dài trên 6 tháng dù đã được khẳng định cơ thể bình thường, hãy nghĩ đến khả năng mắc rối loạn này. Đặc biệt lưu ý không tự chẩn đoán bệnh qua Google và chủ động thăm khám chuyên Khoa Tâm thần.

THIÊN LAM