Radar AN/TPS-80 G/ATOR 'bắt gọn' tên lửa, xác định trận địa pháo ở khoảng cách xa

Radar AN/TPS-80 G/ATOR ‘săn’ tên lửa, UAV, xác định trận địa pháo ở khoảng cách xa. Ảnh: defencesecurityasia.com

Ngày 17/8/2026, Thủy quân lục chiến Mỹ đã tiến hành thử nghiệm quan trọng hệ thống radar AN/TPS-80 Ground/Air Task-Oriented Radar, còn gọi là G/ATOR, ngay trên lãnh thổ Philippines. 

Đây không chỉ là bài kiểm tra kỹ thuật thông thường mà còn là bước đi chiến lược nhằm khẳng định khả năng duy trì phủ sóng giám sát liên tục trong môi trường chiến đấu phân tán giữa các đảo. 

Sự kiện này thu hút sự chú ý lớn vì nó liên quan trực tiếp đến năng lực phòng không, phòng thủ tên lửa và tích hợp hỏa lực của lực lượng Mỹ cùng đồng minh trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Đơn vị thực hiện là Air Command and Control Detachment thuộc Marine Rotational Force - Southeast Asia dưới sự chỉ đạo của I Marine Expeditionary Force. 

Các binh sĩ tập trung đánh giá khả năng di chuyển, triển khai và thu hồi radar với số lượng nhân sự hạn chế trên địa hình phức tạp của quần đảo Philippines. 

Mục tiêu chính là xác nhận xem hệ thống có thể nhanh chóng lập lại vùng phủ sóng giám sát sau khi dịch chuyển, từ đó hỗ trợ chỉ huy kiểm soát không phận và cung cấp dữ liệu mục tiêu cho các đơn vị hỏa lực liên kết với Thủy quân lục chiến Philippines theo khái niệm Phòng thủ bờ biển quần đảo. 

Trung úy Arturo Perez, sĩ quan chỉ huy đơn vị, nhận định rằng việc rút ngắn thời gian và tối ưu quy trình giúp lực lượng Mỹ trở nên linh hoạt hơn, đồng thời nâng cao khả năng phối hợp với đối tác địa phương.

Radar AN/TPS-80 G/ATOR là sản phẩm do Northrop Grumman phát triển, được thiết kế như một giải pháp đa nhiệm thay thế tới năm hệ thống radar cũ của Thủy quân lục chiến Mỹ. 

Radar AN/TPS-80 G/ATOR hoạt động ở băng tần S từ 2-4 GHz, sử dụng công nghệ ma trận quét điện tử chủ động AESA kết hợp mô-đun Gallium Nitride (GaN). 

Công nghệ GaN mang lại ưu thế vượt trội về hiệu suất phát sóng, khả năng chịu nhiệt và tiết kiệm năng lượng so với thế hệ trước, đồng thời cho phép điều khiển chùm tia điện tử cực nhanh mà không cần xoay anten cơ học. 

Nhờ đó, hệ thống radar AN/TPS-80 G/ATOR có thể theo dõi đồng thời hàng trăm mục tiêu, thiết lập quỹ đạo chính xác chất lượng điều khiển hỏa lực chỉ sau một lần quét và chuyển đổi linh hoạt giữa các chế độ nhiệm vụ mà vẫn duy trì phủ sóng toàn phần 360 độ.

Tầm phát hiện của G/ATOR đạt khoảng 160km đối với các mục tiêu trên không, với tầm theo dõi ổn định quanh mức 120km và đã được nâng cấp thêm chế độ mở rộng tầm qua bản cập nhật phần mềm cuối năm 2025. 

Xe tải quân sự hạng trung MTVR của Thủy quân lục chiến Mỹ kéo theo hệ thống radar AN/TPS-80 G/ATOR trong buổi huấn luyện của Lực lượng Luân chuyển Thủy quân lục chiến - Đông Nam Á tại Philippines, ngày 17/8/2026. Nguồn ảnh: Thủy quân lục chiến Mỹ/armyrecognition.com

Hệ thống cung cấp dữ liệu 4 chiều bao gồm khoảng cách, phương vị, độ cao và thời gian, đủ để hỗ trợ phòng không chống tên lửa hành trình, tên lửa đạn đạo, máy bay có người lái, UAV và thậm chí các mối đe dọa siêu thanh. 

Bên cạnh chức năng giám sát không gian, radar AN/TPS-80 G/ATOR còn thực hiện nhiệm vụ định vị vũ khí mặt đất, tính toán chính xác điểm phóng của rocket, pháo và súng cối để phục vụ phản kích. 

Radar AN/TPS-80 G/ATOR cũng đảm nhận vai trò kiểm soát không lưu và hỗ trợ điều khiển hỏa lực, tất cả được tích hợp trong một nền tảng duy nhất nhờ kiến trúc hệ thống mở cho phép nâng cấp phần mềm và phần cứng dễ dàng theo thời gian.

Về mặt cơ động, radar AN/TPS-80 G/ATOR được thiết kế đặc biệt phù hợp với yêu cầu tác chiến phân tán. Hệ thống gồm 3 thành phần chính: nhóm thiết bị radar trên rơ-moóc kéo bởi xe tải chiến thuật MTVR, nhóm liên lạc trên xe nhẹ và nhóm nguồn điện với máy phát 60kW. 

Tổ lái chỉ cần 3-4 người có thể triển khai hoặc thu hồi nhanh chóng, đáp ứng tiêu chuẩn dưới 45 phút. Toàn bộ hệ thống có thể được vận chuyển bằng trực thăng hạng nặng hoặc máy bay vận tải C-130, giúp lực lượng dễ dàng dịch chuyển giữa các vị trí trên quần đảo mà không bị phụ thuộc quá nhiều vào hạ tầng cố định. 

Khả năng chống nhiễu điện tử mạnh cùng kết nối mạng với các hệ thống chỉ huy như CAC2S và mạng theo dõi tổng hợp càng làm tăng giá trị chiến đấu của radar AN/TPS-80 G/ATOR trong môi trường bị tranh chấp sóng điện từ.

Thử nghiệm tại Philippines cho thấy radar AN/TPS-80 G/ATOR không chỉ là công cụ phát hiện sớm mà còn là mắt xích quan trọng trong chuỗi sát thương hiện đại. 

Khi lực lượng Mỹ và Philippines phải liên tục di chuyển để tránh bị tấn công chính xác, radar AN/TPS-80 G/ATOR giúp duy trì nhận thức tình huống liên tục, cung cấp dữ liệu mục tiêu cho hệ thống tên lửa chống hạm và các đơn vị phòng không phân tán. 

Trong bối cảnh chiến lược Force Design 2030 của Thủy quân lục chiến Mỹ và yêu cầu phòng thủ chuỗi đảo thứ nhất, việc chứng minh khả năng sống sót và cơ động của radar AN/TPS-80 G/ATOR mang ý nghĩa then chốt. 

Nó khẳng định Mỹ đang đẩy mạnh xây dựng mạng lưới cảm biến linh hoạt, có thể tồn tại và hoạt động hiệu quả ngay cả khi bị đối phương tập trung tấn công.

Sự kiện này một lần nữa cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt trong tư duy quân sự Mỹ tại khu vực: từ các hệ thống cố định cồng kềnh sang các giải pháp đa nhiệm, cơ động cao và dễ tích hợp với đồng minh. 

Radar AN/TPS-80 G/ATOR đang dần trở thành biểu tượng cho năng lực giám sát thế hệ mới, sẵn sàng đối phó với môi trường đe dọa phức tạp và đa dạng trong tương lai gần.

(Theo armyrecognition.com, defencesecurityasia.com, marines.mil, dvidshub.net) 

Đào Cảnh