Quyết định số 209-QĐ/TW của Bộ Chính trị về việc đổi tên Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương thành Ban Tuyên giáo Trung ương: Bước chuyển từ tư duy tổ chức sang tư duy chức năng (bài cuối)

Phát huy chiến lược dân vận trong bối cảnh mới

Trong suốt quá trình Cách mạng, công tác dân vận luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: "Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công". Điều đó cho thấy sức mạnh của đất nước không chỉ đến từ thể chế hay nguồn lực kinh tế, mà trước hết đến từ sự đồng thuận của Nhân dân. Tuy nhiên, bước sang giai đoạn phát triển mới, khái niệm dân vận cần được hiểu theo một chiều sâu mới. Nếu trước đây dân vận chủ yếu là vận động Nhân dân thực hiện chủ trương, chính sách, thì ngày nay dân vận phải trở thành quá trình kết nối, điều hòa lợi ích, xây dựng niềm tin và huy động trí tuệ xã hội tham gia vào quản trị quốc gia.

Đây không phải là sự thay đổi về mục tiêu, mà là sự thay đổi về phương thức: Từ "vận động Nhân dân" sang "quản trị sự đồng thuận xã hội". Trong bối cảnh trước đây, đất nước phải tập trung vào giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, khắc phục hậu quả chiến tranh và xây dựng nền kinh tế. Khi đó, nhiệm vụ quan trọng nhất của dân vận là tập hợp lực lượng, phát động phong trào và huy động sức dân thực hiện các nhiệm vụ chung. Ngày nay, bối cảnh đã hoàn toàn khác. Việt Nam đang xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phát triển khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Xã hội xuất hiện ngày càng nhiều nhóm lợi ích, tầng lớp nghề nghiệp, cộng đồng doanh nghiệp, tổ chức xã hội và các hình thức tương tác mới trên không gian số. Người dân không còn chỉ mong muốn được thông tin, mà còn mong muốn được lắng nghe, được tham gia và được phản hồi. Vì vậy, dân vận không thể chỉ dừng lại ở việc giải thích chính sách, mà phải trở thành cơ chế tạo dựng sự đồng thuận xã hội ngay từ quá trình hình thành và triển khai chính sách. Nói cách khác, dân vận trong giai đoạn mới không chỉ là "đưa chủ trương đến với dân", mà còn là "đưa tiếng nói của dân đến với quá trình hoạch định chủ trương". Đó là sự thay đổi mang tính chiến lược.

Mặt trận Tổ quốc phải trở thành trung tâm kết nối xã hội. Trong hệ thống chính trị, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có lợi thế đặc biệt vì đây là nơi quy tụ các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức nghề nghiệp, các tôn giáo, dân tộc, doanh nghiệp, trí thức, văn nghệ sĩ và đông đảo các tầng lớp Nhân dân. Chính đặc điểm đó tạo điều kiện để Mặt trận Tổ quốc phát huy vai trò như một trung tâm kết nối xã hội, thay vì chỉ là một đầu mối phối hợp hành chính.

Công tác dân vận cần được nhìn nhận như một hạ tầng mềm của quốc gia kết nối con người, niềm tin và trách nhiệm xã hội (trong ảnh là hình của Khối đại diện các dân tộc Việt Nam tại Lễ kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 02/9/2025)

Trong giai đoạn mới, vai trò chiến lược của Mặt trận Tổ quốc không chỉ là tập hợp lực lượng mà còn là kết nối các nguồn lực xã hội phục vụ phát triển đất nước. Mặt trận Tổ quốc có thể trở thành nơi quy tụ sáng kiến phát triển từ cộng đồng; tổ chức các diễn đàn đối thoại giữa người dân, doanh nghiệp, nhà khoa học và cơ quan quản lý; phát hiện sớm những mâu thuẫn xã hội; phản ánh kịp thời các khó khăn từ cơ sở; đồng thời tham gia giám sát và phản biện để chính sách sát thực tiễn hơn. Như vậy, Mặt trận Tổ quốc không chỉ là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân, mà còn là nền tảng kết nối giữa các chủ thể trong xã hội với nhau. Đó là một vai trò lớn hơn rất nhiều so với cách hiểu truyền thống.

Trong nhiều năm, hiệu quả của công tác dân vận thường được đánh giá thông qua các phong trào quần chúng hoặc các cuộc vận động. Trong bối cảnh mới, điều đó vẫn cần thiết nhưng chưa đủ. Giá trị lớn nhất của dân vận hiện nay nằm ở khả năng điều phối nguồn lực xã hội. Đó là khả năng huy động doanh nghiệp cùng tham gia giải quyết các vấn đề cộng đồng. Đó là khả năng kết nối giới khoa học với địa phương; đưa các tổ chức xã hội tham gia bảo vệ môi trường, chăm sóc sức khỏe, phát triển giáo dục, hỗ trợ người yếu thế và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Đó cũng là khả năng tạo ra sự hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và cộng đồng dân cư. Nếu làm được điều đó, dân vận sẽ trở thành một động lực phát triển, chứ không chỉ là một hoạt động vận động.

Một trong những thay đổi quan trọng nhất của quản trị hiện đại là mọi quyết định phải dựa trên dữ liệu. Trong tương lai, công tác dân vận cần xây dựng các cơ chế thu thập, phân tích và tổng hợp thông tin từ cộng đồng một cách khoa học. Ý kiến của Nhân dân không chỉ được ghi nhận, mà cần được phân loại, phân tích và chuyển hóa thành dữ liệu phục vụ việc hoàn thiện chính sách. Điều này giúp cơ quan lãnh đạo nhận biết sớm những vấn đề phát sinh, đánh giá mức độ đồng thuận của xã hội và điều chỉnh chính sách trước khi xuất hiện các xung đột lớn. Như vậy, dân vận không chỉ phản ánh thực tiễn mà còn trở thành một "hệ thống cảm biến xã hội", giúp hệ thống chính trị nhận biết chính xác những biến động của đời sống Nhân dân.

Công an xã Phước Chỉ, tỉnh Tây Ninh cùng các lực lượng tham gia sửa chữa tuyến đường giao thông nông thôn trên địa bàn

Chức năng chiến lược mới của Mặt trận Tổ quốc

Điểm khác biệt lớn nhất không nằm ở tên gọi hay cơ cấu tổ chức mà nằm ở tư duy. Trước đây, trọng tâm của dân vận là tổ chức phong trào, ngày nay trọng tâm phải là quản trị sự đồng thuận. Trước đây, trọng tâm là vận động Nhân dân thực hiện nhiệm vụ thì ngày nay trọng tâm phải là để Nhân dân cùng tham gia xây dựng và hoàn thiện nhiệm vụ. Trước đây, dân vận chủ yếu huy động sức người thì ngày nay dân vận phải huy động tri thức, dữ liệu, sáng kiến, công nghệ và nguồn lực của toàn xã hội. Trước đây, thành công được đo bằng số lượng phong trào thì ngày nay thành công cần được đo bằng mức độ hài lòng của người dân, chất lượng phản biện xã hội, mức độ tham gia của cộng đồng và niềm tin xã hội đối với hệ thống chính trị.

Nếu trước đây Mặt trận Tổ quốc được nhìn nhận chủ yếu là nơi tập hợp khối đại đoàn kết toàn dân tộc, thì trong bối cảnh mới có thể phát huy thêm một chức năng chiến lược: Trung tâm điều phối sự tham gia của xã hội vào phát triển đất nước. Đó là nơi tập hợp sáng kiến, kết nối nguồn lực, thúc đẩy đối thoại, phản biện chính sách, đo lường niềm tin xã hội và tạo dựng đồng thuận trước những quyết sách lớn của quốc gia. Khi thực hiện tốt những chức năng này, công tác dân vận sẽ không chỉ góp phần giữ vững ổn định xã hội mà còn trực tiếp tạo ra động lực phát triển. Trong một quốc gia hiện đại, sức mạnh không chỉ đến từ năng lực điều hành của Nhà nước mà còn đến từ khả năng huy động trí tuệ, trách nhiệm và sự đồng hành của toàn xã hội. Đó chính là không gian phát triển mới của công tác dân vận và cũng là vai trò chiến lược mà Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có thể tiếp tục phát huy trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Khi được tái định vị theo hướng này, công tác dân vận sẽ tạo ra ít nhất năm động lực phát triển mới.

Thứ nhất, thúc đẩy sự đồng thuận xã hội đối với các quyết sách lớn. Trong bối cảnh cải cách thể chế, phát triển hạ tầng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh hay sắp xếp đơn vị hành chính, thành công không chỉ phụ thuộc vào tính đúng đắn của chính sách mà còn phụ thuộc vào mức độ đồng thuận của người dân. Đồng thuận không phải là kết quả của tuyên truyền một chiều, mà là kết quả của đối thoại, lắng nghe và giải trình. Khi người dân hiểu, được tham gia và thấy ý kiến của mình được tôn trọng, chính sách sẽ được triển khai nhanh hơn, chi phí xã hội thấp hơn và hiệu quả cao hơn.

Thứ hai, thúc đẩy đổi mới sáng tạo xã hội. Nhiều sáng kiến có giá trị không xuất phát từ cơ quan quản lý mà từ doanh nghiệp, nhà khoa học, các tổ chức xã hội và chính người dân. Nếu Mặt trận Tổ quốc trở thành nơi tiếp nhận, kết nối, đánh giá và chuyển tải những sáng kiến này đến các cơ quan có thẩm quyền, thì dân vận sẽ không chỉ phản ánh thực tiễn mà còn góp phần hình thành các giải pháp mới cho phát triển đất nước.

Thứ ba, thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước và xã hội. Trong quản trị hiện đại, Nhà nước không thể và cũng không nên tự mình giải quyết mọi vấn đề. Nhiều lĩnh vực như giáo dục, y tế, môi trường, văn hóa, an sinh xã hội hay phát triển cộng đồng đòi hỏi sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức xã hội, các hội nghề nghiệp và người dân. Mặt trận Tổ quốc có thể đóng vai trò điều phối, kết nối và tạo dựng lòng tin giữa các chủ thể này, qua đó huy động được nhiều nguồn lực hơn cho phát triển.

Thứ tư, thúc đẩy hoàn thiện chính sách dựa trên thực tiễn. Công tác dân vận sẽ không chỉ phản ánh ý kiến của Nhân dân mà cần xây dựng cơ chế phân tích, tổng hợp và chuyển hóa các phản ánh thành dữ liệu phục vụ hoạch định chính sách. Khi đó, Mặt trận Tổ quốc không chỉ là nơi tập hợp ý kiến mà còn là một kênh cung cấp dữ liệu xã hội quan trọng, giúp các cơ quan lãnh đạo nhận diện sớm các vấn đề và điều chỉnh chính sách kịp thời.

Thứ năm, thúc đẩy niềm tin xã hội, vốn là một nguồn lực phát triển rất quan trọng. Niềm tin không thể được tạo ra bằng khẩu hiệu mà phải được xây dựng từ sự minh bạch, đối thoại và khả năng giải quyết những vấn đề mà người dân quan tâm. Khi Mặt trận Tổ quốc thực hiện tốt vai trò kết nối, phản biện và giám sát, khoảng cách giữa chủ trương và thực tiễn sẽ được thu hẹp, qua đó củng cố niềm tin của nhân dân đối với hệ thống chính trị.

Từ góc nhìn chiến lược, công tác dân vận trong giai đoạn mới không chỉ góp phần giữ vững ổn định xã hội mà còn trực tiếp tạo ra năng lực cạnh tranh quốc gia. Một quốc gia có mức độ đồng thuận cao sẽ có khả năng triển khai cải cách nhanh hơn. Một xã hội có niềm tin cao sẽ huy động được nhiều nguồn lực hơn. Một hệ thống biết lắng nghe sẽ ban hành chính sách sát thực tiễn hơn. Và một đất nước biết phát huy trí tuệ của toàn dân sẽ có nhiều cơ hội đổi mới sáng tạo hơn. Đó cũng là lý do công tác dân vận cần được nhìn nhận như một hạ tầng mềm của quốc gia. Nếu hạ tầng giao thông kết nối hàng hóa, hạ tầng số kết nối dữ liệu, thì dân vận kết nối con người, niềm tin và trách nhiệm xã hội. Chính hạ tầng mềm này sẽ quyết định khả năng huy động sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc thành động lực phát triển trong giai đoạn mới.

TRÚC GIANG - THANH THỦY