Quyền phụ nữ vẫn là 'cuộc cách mạng chưa hoàn thành' của thế giới

Một buổi sáng se lạnh đầu tháng Ba tại Madrid, những con phố cổ lát đá của thủ đô Tây Ban Nha trở nên ồn ã bởi dòng người đổ về trung tâm thành phố. Hàng nghìn phụ nữ khoác lên mình những chiếc áo tím - màu sắc biểu tượng của phong trào đấu tranh vì bình đẳng giới - bước đi trong đoàn tuần hành kéo dài qua các đại lộ rộng lớn.

Giữa biển người ấy, có người giơ cao những tấm bảng kêu gọi trả lương công bằng cho phụ nữ; có người lặng lẽ nâng niu bức ảnh của người thân từng là nạn nhân của bạo lực gia đình. Từ những nhóm nhỏ, tiếng hô “Bình đẳng ngay bây giờ!” dần vang lên mạnh mẽ, lan qua quảng trường và dội vào những bức tường đá cổ kính của thành phố, như nhắc nhở rằng cuộc đấu tranh cho quyền của phụ nữ vẫn đang tiếp diễn từng ngày.

Những bước chân ấy không chỉ xuất hiện ở Madrid. Mỗi năm, vào dịp Ngày Quốc tế Phụ nữ, những cuộc tuần hành tương tự lại diễn ra ở nhiều thành phố trên thế giới, từ Istanbul, Lagos đến Warsaw hay Buenos Aires. Phụ nữ xuống đường không chỉ để kỷ niệm những thành tựu đã đạt được, mà còn để nhắc nhở rằng hành trình đi tới bình đẳng giới vẫn chưa kết thúc.

Ba thập kỷ trước, tại Hội nghị Thế giới về Phụ nữ lần thứ 4 tổ chức tại Bắc Kinh, Trung Quốc vào tháng 9-2025, các chính phủ đã đưa ra những cam kết lịch sử nhằm thúc đẩy quyền phụ nữ. Kể từ đó đến nay, nhiều thay đổi đáng kể đã diễn ra. Hàng triệu bé gái lần đầu tiên được đến trường, các chương trình chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em được mở rộng, và nhiều quốc gia đã sửa đổi luật pháp để bảo vệ phụ nữ trước bạo lực và phân biệt đối xử. Theo dữ liệu của Liên hợp quốc, chỉ trong vòng 5 năm gần đây đã có gần 100 cải cách pháp lý trên toàn cầu nhằm xóa bỏ các quy định bất lợi cho phụ nữ.

Sự hiện diện của phụ nữ trong đời sống chính trị cũng dần gia tăng. Tính đến năm 2025, phụ nữ nắm giữ khoảng 27,2% số ghế trong các nghị viện quốc gia trên thế giới - một bước tiến đáng kể so với vài thập kỷ trước. Tuy nhiên, bức tranh này vẫn còn nhiều khoảng trống. Hơn 100 quốc gia chưa từng có nữ nguyên thủ hoặc người đứng đầu chính phủ, và trong các vị trí quản lý trên toàn cầu, phụ nữ cũng chỉ chiếm khoảng 30%. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng nếu giữ tốc độ thay đổi như hiện nay, thế giới có thể phải mất gần một thế kỷ nữa mới đạt được sự cân bằng thực sự trong lãnh đạo.

Những con số ấy cho thấy cuộc đấu tranh vì quyền phụ nữ đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, nhưng chặng đường phía trước vẫn còn dài. Một báo cáo của Liên hợp quốc nhấn mạnh rằng bình đẳng giới không chỉ là một mục tiêu xã hội, mà còn là nền tảng của hòa bình, phát triển và quyền con người. Khi phụ nữ được trao cơ hội học tập, làm việc và tham gia vào quá trình ra quyết định, toàn xã hội cũng trở nên ổn định và thịnh vượng hơn.

Dù đã có nhiều tiến bộ, thực tế cho thấy phụ nữ trên thế giới vẫn đang đối mặt với không ít rào cản. Liên hợp quốc cảnh báo rằng, nếu xu hướng hiện nay tiếp diễn, đến năm 2030 vẫn có 351 triệu phụ nữ và trẻ em gái sống trong tình trạng nghèo đói cùng cực. Những cuộc xung đột kéo dài, biến đổi khí hậu và khủng hoảng kinh tế toàn cầu đang khiến khoảng cách bất bình đẳng trở nên sâu sắc hơn.

Số liệu của Cơ quan Liên hợp quốc về Bình đẳng giới và Trao quyền cho Phụ nữ (UN Women) cho thấy hiện nay có khoảng 676 triệu phụ nữ và trẻ em gái đang sống tại các khu vực bị ảnh hưởng bởi xung đột vũ trang - mức cao nhất kể từ thập niên 1990. Khủng hoảng lương thực cũng tác động nặng nề đến phụ nữ. Chỉ riêng trong năm 2024, số phụ nữ phải đối mặt với tình trạng thiếu an ninh lương thực nghiêm trọng nhiều hơn nam giới tới 64 triệu người. Những con số ấy phản ánh một thực tế đáng suy ngẫm: Khi thế giới đối mặt với khủng hoảng, phụ nữ thường là nhóm chịu tác động mạnh mẽ nhất.

Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres từng cảnh báo rằng thế giới đang chứng kiến một làn sóng phản ứng ngược đối với quyền phụ nữ. Theo đó, bình đẳng giới thực chất là vấn đề của quyền lực và cơ hội, và sự bất bình đẳng mà phụ nữ vẫn phải chịu đựng trong thế kỷ XXI là điều khiến cộng đồng quốc tế phải suy nghĩ nghiêm túc.

Trong nhiều trường hợp, mối đe dọa lớn nhất đối với phụ nữ vẫn là bạo lực. Bạo lực trên cơ sở giới - từ bạo lực gia đình, xâm hại tình dục đến quấy rối - vẫn tồn tại ở mọi nơi trên thế giới. Tại một số quốc gia, phụ nữ thậm chí bị sát hại chỉ vì muốn sống độc lập hoặc từ chối những khuôn mẫu truyền thống. Sự phát triển của công nghệ cũng làm xuất hiện những dạng bạo lực mới, khi nhiều phụ nữ trở thành nạn nhân của quấy rối trực tuyến, theo dõi kỹ thuật số hoặc tống tiền bằng hình ảnh riêng tư. Không gian số, từng được kỳ vọng sẽ mở rộng tiếng nói của phụ nữ, giờ đây lại trở thành một mặt trận mới của bất bình đẳng.

Thế nhưng, giữa những khó khăn ấy vẫn xuất hiện nhiều câu chuyện truyền cảm hứng. Ở miền bắc Kenya có một ngôi làng nhỏ mang tên Umoja, nơi được thành lập bởi những phụ nữ chạy trốn khỏi bạo lực gia đình và hôn nhân cưỡng ép. Người sáng lập là nhà hoạt động Rebecca Lolosoli. Tại đây, phụ nữ tự quản lý cộng đồng, điều hành các hoạt động kinh tế và nuôi dạy con cái trong một môi trường an toàn. Với nhiều cư dân, Umoja là nơi đầu tiên họ được sống mà không phải lo sợ. Theo thời gian, ngôi làng nhỏ ấy đã trở thành biểu tượng của sự kiên cường và khát vọng tự chủ của phụ nữ.

Nhiều nhân vật có ảnh hưởng trên thế giới cũng đang góp phần thúc đẩy phong trào bình đẳng giới. Cựu Đệ nhất phu nhân Mỹ Michelle Obama từng khẳng định rằng không có giới hạn nào cho những gì phụ nữ có thể đạt được. Malala Yousafzai, nhà hoạt động trẻ tuổi người Pakistan vì giáo dục của phụ nữ, người từng sống sót sau một vụ tấn công vì bảo vệ quyền học tập của trẻ em gái, cũng nhấn mạnh rằng, thế giới không thể phát triển khi một nửa dân số bị kìm hãm. Trong khi đó, nữ diễn viên Emma Watson, Đại sứ thiện chí của Liên hợp quốc, nhiều lần khẳng định bình đẳng giới không phải là cuộc chiến giữa nam và nữ mà là vấn đề của quyền con người.

Khi thế giới tiến gần mốc năm 2030 - thời hạn của các Mục tiêu Phát triển Bền vững - nhiều chuyên gia cho rằng, thập kỷ tới sẽ mang tính quyết định đối với tiến trình bình đẳng giới. Nếu các chính phủ đầu tư mạnh hơn vào giáo dục, bảo trợ xã hội và vai trò lãnh đạo của phụ nữ, quá trình thay đổi có thể tăng tốc đáng kể. Ngược lại, những thành tựu đạt được trong nhiều thập kỷ qua có thể bị chững lại hoặc thậm chí đảo ngược.

Trở lại với cuộc tuần hành ở Madrid, dòng người vẫn tiếp tục di chuyển qua những đại lộ rộng lớn của thành phố. Trong đoàn người ấy có những cô gái tuổi teen sánh bước cùng các bà, các mẹ - những người từng xuống đường đấu tranh từ nhiều năm trước. Đối với họ, cuộc đấu tranh vì nữ quyền không chỉ là con số thống kê hay tuyên bố chính trị mà là quyền được sống an toàn, được tôn trọng và được trao cơ hội bình đẳng.

Thế giới đã đi một chặng đường dài kể từ những phong trào nữ quyền đầu tiên vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, nhưng cuộc cách mạng ấy vẫn chưa hoàn thành. Với hàng triệu phụ nữ và trẻ em gái trên khắp hành tinh, giấc mơ về bình đẳng vẫn là một tương lai đang chờ được hiện thực hóa.

Kiều Thoan Thu